Çözümü göster
Akarsu ve ana yol referans alınarak çarşının bulunduğu yer tanımlanır. Bu, konumun ilişkili olduğu çevre unsurlarıyla belirtilmesidir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Coğrafi bakış, bir olay, olgu ya da mekânı konumu, çevresiyle ilişkisi, zaman içindeki değişimi ve diğer olgular üzerindeki etkisiyle birlikte ele alma biçimidir. Bu konuda coğrafyanın temel kavramları ve bir örnek mekânın bu kavramlarla nasıl incelendiği ele alınır.
Coğrafi bakışın temelinde birkaç kavram yer alır. Konum, bir yerin yeryüzündeki yeridir. Mekân, olay ve olguların gerçekleştiği alandır. Dağılış, bir olgunun yeryüzünde nasıl yayıldığını anlatır. Hareket, insan, madde ya da enerjinin bir yerden başka bir yere akışıdır. Değişim, bir mekânın zaman içinde farklılaşmasıdır. Zaman ise bu değişimin hangi süreçte olduğunu belirler.
Bu kavramlar birbirinden ayrı çalışmaz; bir kentin büyümesi, hem konumuna, hem yakın çevresiyle hareket ilişkisine, hem de zaman içindeki değişimine bağlı olarak anlaşılır.
Bir örnek olay ya da mekân coğrafi olarak incelenirken genellikle şu adımlar izlenir. Önce mekânın harita üzerindeki konumu belirlenir. Sonra temel coğrafi koşulları, yani yer şekilleri, iklim, su ve bitki örtüsü gibi doğal özellikleri ile nüfus, ulaşım ve ekonomi gibi beşerî özellikleri tanımlanır. Ardından mekânın yakın ve uzak çevresiyle ilişkileri çözümlenir. Son olarak bu mekânın aynı çevredeki diğer olay, olgu ve mekânlar üzerindeki etkisi sorgulanır.
Coğrafi bakışı yönlendiren sorular şunlardır: Ne? Nerede? Ne zaman? Neden orada? Neden önemli? Bulunduğu ortamın özellikleri neler? Doğal ve beşerî ortamlarla nasıl bir ilişkisi var? Bu sorular, bir mekânı yalnız tanımlamayı değil, onu çevresiyle birlikte anlamayı sağlar.
Aynı mekân farklı bakışlarla farklı yönleriyle öne çıkabilir. Örneğin bir baraj gölü, su kaynağı, enerji üretimi, tarım için sulama ve çevreye etkisi bakımından birlikte değerlendirilir.
Bir olgunun çevresindeki diğer olgulara etkisi iki yönlüdür. Bir kentin kurulması çevre köylerin ekonomisini değiştirir; çevre köylerin tarım ürünleri ise kentin gelişimini destekler. Bu karşılıklı ilişkiyi görmek, coğrafi bakışın en önemli kazanımlarındandır.
Etki sorgulanırken verilen bilgiyi aşan sonuçlar çıkarılmamalı, kanıtlara dayanılmalıdır.
Örnek 1. Bir kıyı kentinin turizm gelirinin artmasıyla çevredeki köylerde pansiyonculuğun gelişmesi, hangi coğrafi bakış adımını gösterir?
Mekânın çevresiyle olan ilişkisini ve aynı çevredeki diğer mekânlar üzerindeki etkisini sorgulama adımını gösterir. Kentteki gelişme yakın çevrenin ekonomisini de değiştirmiştir.
Örnek 2. Bir ovada tarım alanlarının zamanla konut alanlarına dönüşmesi, hangi coğrafi kavramla ilişkilidir?
Değişim kavramıyla ilişkilidir. Mekân zaman içinde farklılaşmıştır. Bu değişimin nedenleri (nüfus artışı, ulaşım gibi) ve sonuçları (tarım alanının azalması) ayrıca sorgulanabilir.
Örnek 3. Bir öğrenci seçtiği bir mekân için "Neden orada?" sorusunu soruyor. Bu soru coğrafi bakışın hangi yönünü ortaya koyar?
Mekânın konumunu ve orada bulunmasının doğal ve beşerî koşullarla ilişkisini sorgular. Cevap, mekânın bulunduğu yerin özelliklerine (su, ulaşım, iklim gibi) dayanarak verilir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.