MegaSoru

Coğrafi Bakış 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Coğrafi Bakış Konu Anlatımı

Coğrafi bakış, bir olay, olgu ya da mekânı konumu, çevresiyle ilişkisi, zaman içindeki değişimi ve diğer olgular üzerindeki etkisiyle birlikte ele alma biçimidir. Bu konuda coğrafyanın temel kavramları ve bir örnek mekânın bu kavramlarla nasıl incelendiği ele alınır.

Temel kavramlar

Coğrafi bakışın temelinde birkaç kavram yer alır. Konum, bir yerin yeryüzündeki yeridir. Mekân, olay ve olguların gerçekleştiği alandır. Dağılış, bir olgunun yeryüzünde nasıl yayıldığını anlatır. Hareket, insan, madde ya da enerjinin bir yerden başka bir yere akışıdır. Değişim, bir mekânın zaman içinde farklılaşmasıdır. Zaman ise bu değişimin hangi süreçte olduğunu belirler.
Bu kavramlar birbirinden ayrı çalışmaz; bir kentin büyümesi, hem konumuna, hem yakın çevresiyle hareket ilişkisine, hem de zaman içindeki değişimine bağlı olarak anlaşılır.

Örnek mekânı incelemenin adımları

Bir örnek olay ya da mekân coğrafi olarak incelenirken genellikle şu adımlar izlenir. Önce mekânın harita üzerindeki konumu belirlenir. Sonra temel coğrafi koşulları, yani yer şekilleri, iklim, su ve bitki örtüsü gibi doğal özellikleri ile nüfus, ulaşım ve ekonomi gibi beşerî özellikleri tanımlanır. Ardından mekânın yakın ve uzak çevresiyle ilişkileri çözümlenir. Son olarak bu mekânın aynı çevredeki diğer olay, olgu ve mekânlar üzerindeki etkisi sorgulanır.

Sorular ve ilişkiler

Coğrafi bakışı yönlendiren sorular şunlardır: Ne? Nerede? Ne zaman? Neden orada? Neden önemli? Bulunduğu ortamın özellikleri neler? Doğal ve beşerî ortamlarla nasıl bir ilişkisi var? Bu sorular, bir mekânı yalnız tanımlamayı değil, onu çevresiyle birlikte anlamayı sağlar.
Aynı mekân farklı bakışlarla farklı yönleriyle öne çıkabilir. Örneğin bir baraj gölü, su kaynağı, enerji üretimi, tarım için sulama ve çevreye etkisi bakımından birlikte değerlendirilir.

Etkiyi sorgulama

Bir olgunun çevresindeki diğer olgulara etkisi iki yönlüdür. Bir kentin kurulması çevre köylerin ekonomisini değiştirir; çevre köylerin tarım ürünleri ise kentin gelişimini destekler. Bu karşılıklı ilişkiyi görmek, coğrafi bakışın en önemli kazanımlarındandır.
Etki sorgulanırken verilen bilgiyi aşan sonuçlar çıkarılmamalı, kanıtlara dayanılmalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir kıyı kentinin turizm gelirinin artmasıyla çevredeki köylerde pansiyonculuğun gelişmesi, hangi coğrafi bakış adımını gösterir?

Mekânın çevresiyle olan ilişkisini ve aynı çevredeki diğer mekânlar üzerindeki etkisini sorgulama adımını gösterir. Kentteki gelişme yakın çevrenin ekonomisini de değiştirmiştir.

Örnek 2. Bir ovada tarım alanlarının zamanla konut alanlarına dönüşmesi, hangi coğrafi kavramla ilişkilidir?

Değişim kavramıyla ilişkilidir. Mekân zaman içinde farklılaşmıştır. Bu değişimin nedenleri (nüfus artışı, ulaşım gibi) ve sonuçları (tarım alanının azalması) ayrıca sorgulanabilir.

Örnek 3. Bir öğrenci seçtiği bir mekân için "Neden orada?" sorusunu soruyor. Bu soru coğrafi bakışın hangi yönünü ortaya koyar?

Mekânın konumunu ve orada bulunmasının doğal ve beşerî koşullarla ilişkisini sorgular. Cevap, mekânın bulunduğu yerin özelliklerine (su, ulaşım, iklim gibi) dayanarak verilir.

Özetle

  • Coğrafi bakış; konum, mekân, dağılış, hareket, değişim ve zaman kavramlarıyla kurulur.
  • Bir örnek mekân önce konumu, sonra koşulları, ardından çevresiyle ilişkisi ve etkisi bakımından incelenir.
  • 'Ne? Nerede? Neden orada? Neden önemli?' soruları coğrafi bakışı yönlendirir.
  • Etki iki yönlüdür; mekân çevresini etkiler, çevresinden de etkilenir.
  • Sonuçlar kanıta dayanmalı, verilen bilgiyi aşmamalıdır.

Coğrafi Bakış — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir öğrenci tarihî bir çarşıyı incelerken önce "Çarşı, akarsuya ve ana yola göre nerede bulunuyor?" sorusunu soruyor. Bu soru öncelikle hangi kavrama yöneliktir?
ADeğişim
BHareket
CKonum
DZaman
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Akarsu ve ana yol referans alınarak çarşının bulunduğu yer tanımlanır. Bu, konumun ilişkili olduğu çevre unsurlarıyla belirtilmesidir.
2Kolay
Kurgusal bir okul bahçesindeki ağaçları inceleyen öğrenci hangi soruyla doğrudan dağılışa odaklanır?
AAğaçların bakımı için kaç lira harcanmıştır?
BAğaçlar bahçenin hangi bölümlerinde yoğunlaşmıştır?
CFidan alımını hangi görevli onaylamıştır?
DBakım toplantısı kaç dakika sürmüştür?
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Dağılış sorusu, ağaçların mekân içindeki konumlanışını ve yoğunlaşmasını araştırır. Bütçe ve toplantı bilgileri bunu doğrudan göstermez.
3Orta
Kurgusal bir köyde evler, kışın taşan derenin tabanında değil, derenin yanındaki az eğimli ve su kaynağına yakın yamaçta toplanmıştır. Bu dağılışı en iyi açıklayan değerlendirme hangisidir?
ATaşkından uzaklık ile suya erişim birlikte etkili olmuştur.
BEvler su kaynaklarından bütünüyle bağımsız yerleşmiştir.
CYerleşmenin konumunu yalnızca yamaç eğimi belirlemiştir.
DDereye yakın olan her yüzey aynı ölçüde uygun görülmüştür.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Evler taşkın alanından uzaklaşırken suya yakın kalmıştır. Az eğim de verilen koşullardan biridir; tek bir unsurla açıklama yetersiz kalır.
4Orta
Kurgusal K ve L ilçelerinde on ikişer sağlık birimi vardır. K'de birimler yalnız merkezde, L'de ise farklı mahallelerde bulunmaktadır. "Hizmetin mekânsal dağılışı aynıdır." yargısına hangi gerekçeyle itiraz edilir?
ABirim sayısı eşitse hizmet noktaları da aynı yerde olmalıdır.
BDağılışı belirlemek için yalnız ilçe adlarını bilmek yeterlidir.
CMerkezde toplanan birimlerin toplam sayısı daha az olmalıdır.
DAynı toplam, birimlerin aynı biçimde konumlandığını göstermez.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Dağılış, unsurların nerelerde ve nasıl yer aldığını ifade eder. Toplamların eşitliği, toplanma veya yayılma örüntülerinin eşitliği anlamına gelmez.
5Zor
Kurgusal bir liman için yalnızca "Kentin doğu kıyısındadır." bilgisi verilmiştir. Öğrenci, buradan limanın neden orada kurulduğunu açıkladığını ileri sürüyor. Hangi ek bilgi bu iddiadaki boşluğu en doğrudan giderir?
AKuruluş döneminde seçilen kıyının korunaklı oluşu ve iç kesimlere yol bağlantısı
BLiman adının kent adından daha kısa olması
CLimanın bugünkü haritada gösterildiği sembolün rengi
DDoğu kıyısının planda sağ tarafta çizilmiş olması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Yön bilgisi nerede sorusunu yanıtlar. Korunaklılık ve ulaşım bağlantısı, kuruluş dönemindeki yer seçimini açıklayan doğal ve beşerî koşulları birlikte sunar.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?