Çözümü göster
Mikro ölçekte kimyasal madde miktarı büyük ölçüde azaltılır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir okul laboratuvarında yapılan tek bir deney yalnızca birkaç gram kimyasal kullanıyor gibi görünebilir; ama aynı deney yıl boyunca yüzlerce öğrenciyle yapıldığında kullanılan kimyasal ve su miktarı ile oluşan atık büyür. Mikro ölçekli deneyler, aynı öğrenme amacını çok daha az madde ve atıkla gerçekleştirmeyi hedefler.
Makro ölçekli deneylerde beher ve deney tüpü gibi araçlarla görece büyük miktarlarda (onlarca mililitre) çözelti kullanılır. Mikro ölçekli deneylerde ise damlalık, kuyucuklu plaka ve küçük şırıngalar gibi araçlarla aynı tepkimeler damla düzeyinde gerçekleştirilir. Gözlenen kimyasal değişim aynıdır; değişen, kullanılan madde miktarıdır.
İki ölçek üç ölçüte göre karşılaştırılır:
• Kimyasal madde miktarı: Mikro ölçekte çok daha az kimyasal kullanılır.
• Su miktarı: Çözelti hazırlama ve temizlik için harcanan su azalır; bu, su ayak izini küçültür.
• Kimyasal kirlilik miktarı: Oluşan atık azalır, atığın arıtılması kolaylaşır.
Ayrıca mikro ölçek laboratuvar güvenliğini artırır ve maliyeti düşürür. Bu yaklaşım yeşil kimyanın ve sürdürülebilir kalkınmanın temiz su ve sanitasyon hedefinin (6. hedef) ilkeleriyle uyumludur. Bazı durumlarda mikro ölçeğin sınırlılıkları da vardır: çok küçük miktarlarda gözlem zorlaşabilir ve ölçüm hassasiyeti azalabilir.
Yeşil kimyanın bir başka kavramı atom ekonomisidir: tepkenlerdeki atomların ne kadarının istenen ürüne dönüştüğünü gösterir.
Atom ekonomisi = (istenen ürünün mol kütlesi / tepkenlerin toplam mol kütlesi) · 100
Atom ekonomisi yüksek tepkimelerde atıkla kaybedilen atom azdır. Örneğin bütün tepken atomlarının tek bir ürüne dönüştüğü bir birleşme tepkimesinin atom ekonomisi 100'dür.
Örnek 1. Aynı tepkime makro ölçekte 50 mL, mikro ölçekte 2 mL çözeltiyle yapılıyor. Mikro ölçekte kullanılan çözelti makro ölçeğin kaçta biridir ve bu farkın çevresel önemi nedir?
Mikro ölçekte kullanılan çözelti 50 / 2 = 25 kat daha azdır, yani makro ölçeğin yirmi beşte biridir. Daha az kimyasal kullanıldığı için oluşan atık, temizlik için harcanan su ve çevreye yayılabilecek kimyasal kirlilik de azalır.
Örnek 2. A + B → C + D tepkimesinde istenen ürün C'dir. Tepkenlerin toplam mol kütlesi 200 g/mol, C'nin mol kütlesi 150 g/mol ise atom ekonomisi kaçtır?
Atom ekonomisi = (150 / 200) · 100 = 75'tir. Tepken atomlarının kütlece yüzde 25'i istenen ürüne değil, D yan ürününe gider.
Örnek 3. Bir öğrenci yalnızca kullanılan kimyasal miktarına bakarak mikro ölçekli deneyin her açıdan daha iyi olduğunu söylüyor. Bu değerlendirme neden eksiktir?
Karşılaştırma tek bir ölçüte dayanmaktadır. Su miktarı ve atık miktarı da değerlendirilmelidir; ayrıca mikro ölçekte gözlemin zorlaşması ya da ölçüm hassasiyetinin azalması gibi sınırlılıklar da hesaba katılmalıdır. Yargı birden fazla ölçüte dayanmalıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.