MegaSoru

Mekânsal Sorunlar Karşısında Coğrafya Bilimi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Mekânsal Sorunlar Karşısında Coğrafya Bilimi Konu Anlatımı

Çevre kirliliği, plansız kentleşme ve arazinin yanlış kullanımı gibi sorunlar belirli yerlerde ortaya çıkar, belirli yerlere yayılır ve yerler arasındaki bağlantılar yoluyla büyür. Coğrafya bu sorunlara "nerede, neden orada, nereleri etkiliyor?" sorularıyla yaklaşır.

Mekânsal sorun nedir?

Mekânsal sorun, kaynağı, yayılışı ya da sonuçları yer ile ilişkili olan sorundur. Bir derenin kirlenmesi, kıyı kentinde hızlı ve plansız yapılaşma, eğimli yamaçta tarla açılması sonrası toprağın taşınması bunlara örnektir.
Bu sorunlarda çoğu zaman bir neden-sonuç zinciri vardır. Örneğin yamaçta ormanın açılması toprağı korumasız bırakır, yağışla toprak taşınır, taşınan malzeme aşağıdaki baraj gölünü doldurur ve su depolama kapasitesi azalır.

Coğrafyanın bakışı: dağılış, bağlantı, bilimsel yaklaşım

Dağılış, olayın yeryüzünde nerelerde görüldüğünü ve nasıl bir desen oluşturduğunu anlatır. Bağlantı, bir yerdeki olayın başka yerlerle akış, ulaşım, rüzgâr, akarsu gibi yollarla ilişkisidir. Bilimsel yaklaşım ise soru sorma, veri toplama, çözümleme ve sonuç çıkarma basamaklarından oluşur.
Coğrafyacı sorunu tek bir noktada incelemekle yetinmez; sorunun hangi koşullarda yoğunlaştığını ve hangi alanlara yayıldığını da araştırır.

Diğer disiplinlerden farkı ve iş birliği

Kimya kirleticinin türünü, mühendislik tesisin yapısını, ekonomi maliyeti inceler. Coğrafya ise bu bilgileri mekân üzerinde birleştirerek sorunun yerleşimle, yer şekilleriyle, iklimle ve insan faaliyetleriyle nasıl ilişkili olduğunu gösterir.
Gerçek bir sorunun çözümü tek bir disiplinle sınırlı kalmaz. Coğrafya, çevre bilimi, şehir planlama, jeoloji, ekonomi ve hukuk gibi alanlarla iş birliği içinde çalışır; her alan kendi bilgisini katar, coğrafya bunları mekânsal bütünlük içinde bir araya getirir.

Katkıyı değerlendirirken

Bir disiplinin katkısı hakkında yargıya varılırken katkının neye hizmet ettiği düşünülür. Çözüm önerisi geliştirmek ya da rapor hazırlamak ayrı etkinliklerdir; burada önemli olan, coğrafi bakışın sorunu anlamada hangi soruları sorduğunu ve bilgileri nasıl bütünleştirdiğini ayırt edebilmektir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir kıyı kasabasında bir tesisin atığı denize verilmektedir ve kirlilik, deniz akıntısı yönündeki plajlarda da görülmektedir. Bu durumda coğrafi bakış hangi iki kavramı öne çıkarır?

Kirliliğin hangi alanlarda görüldüğü dağılışı, akıntı yoluyla kaynaktan uzak plajlara ulaşması ise bağlantıyı gösterir. Coğrafi bakış iki kavramı birlikte kullanarak sorunun yayılışını açıklar.

Örnek 2. Yamaçta ağaçların kesilmesi sonrası aşağıdaki bir derede taşkınların arttığı gözleniyor. Bu olaylar arasında nasıl bir ilişki kurulabilir?

Ormanın azalması yüzey akışını artırır, su kısa sürede dereye ulaşır ve taşkın riski yükselir. Neden-sonuç ilişkisi ağaç kesimi, hızlı akış ve taşkın sırasıyla kurulur.

Örnek 3. Bir kentteki hava kirliliğinin çözümünde kimyacı, şehir planlamacı ve coğrafyacının ayrı ayrı katkısı nedir?

Kimyacı kirleticilerin türünü ve miktarını belirler. Şehir planlamacı yapılaşma ve ulaşım düzenini ele alır. Coğrafyacı kirliliğin kentte nerelerde yoğunlaştığını, yer şekilleri ve rüzgârla ilişkisini mekânsal bütünlük içinde inceler.

Özetle

  • Mekânsal sorunun kaynağı, yayılışı veya sonuçları yer ile ilişkilidir.
  • Dağılış, nerede ve hangi desende görüldüğünü; bağlantı, yerler arasındaki ilişkiyi anlatır.
  • Coğrafya, farklı disiplinlerin bilgilerini mekân üzerinde birleştirir.
  • Katkılar değerlendirilirken neden-sonuç ilişkileri ve bütünlük gözetilir.

Mekânsal Sorunlar Karşısında Coğrafya Bilimi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir kentte bazı mahallelerde ulaşım sıkışıklığı yaşanıyor. Coğrafi incelemeyi doğrudan başlatan soru hangisidir?
Aİlçede kayıtlı araçların yalnız toplam sayısı kaçtır?
BKentteki bütün araçların yıllık bakım giderleri toplamı nedir?
CSıkışıklık nerelerde yoğunlaşıyor ve bu alanları hangi bağlantılar birleştiriyor?
DSürücülerin trafik kuralları sınavındaki kent geneli başarı oranı kaçtır?
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Coğrafya sorunun nerede görüldüğünü, dağılışını ve alanlar arasındaki bağlantıları inceler. Diğer sorular bu mekânsal ilişkiyi doğrudan araştırmaz.
2Kolay
Bir araştırmanın "Kirlilik hangi alanlarda yoğunlaşmaktadır?" sorusu öncelikle hangi özelliği belirlemeyi amaçlar?
AKuruluş tarihini
BDağılışı
CKimyasal formülü
DHukuki yaptırımı
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Dağılış, olay veya özelliğin mekânda nasıl bulunduğunu ifade eder. Soruda kirliliğin nerelerde yoğunlaştığı araştırılmaktadır.
3Orta
Bir ilçede atık birikmesine ilişkin 60 bildirim alınmıştır. Coğrafyacı bildirimlerin konumlarını işaretleyince bunların çoğunun iki pazar çevresinde toplandığını görmüştür. Yer bilgisinin katkısı nedir?
ATemizlik hizmetinin önceliklendirileceği odakları görünür kılması
BBildirim sayısından atığın kimyasal bileşimini kesin belirlemesi
Cİlçedeki her sokağın aynı miktarda atık ürettiğini kanıtlaması
Dİki pazar dışındaki bütün alanlarda atık olmadığını göstermesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Toplam sayı yerel yoğunlaşmayı göstermez. Konumlandırma odakları belirleyerek hizmetin hedeflenmesine katkı verir; bildirimsiz yerde kesin yokluk veya kimyasal içerik sonucu üretmez.
4Orta
Kurgusal bir yerleşmede yağış miktarı değişmemiş; dere yatağına dolgu yapılmasıyla suyun geçiş kesiti daralmış ve taşmalar sıklaşmıştır. Açıklama hangisidir?
AYağış sabitken insanların taşma üzerinde hiçbir etkisi olamaz.
BDolgu yapıldığında dereye gelen su kendiliğinden ortadan kalkar.
CTaşmalar arttığı için bölgenin yıllık yağışı mutlaka artmıştır.
DAraziye müdahale, mevcut yağışın yerleşmeye etkisini değiştirmiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Verilen mekanizma dolgunun su geçişini daraltmasıdır. Aynı yağış koşullarında bile arazi kullanımı değişikliği sonuçları ağırlaştırabilir.
5Zor
BölgeNüfusSorun yaşayan (%)K60060L180030M100030N200020
Kurgusal tabloda her bölgedeki nüfus ve yaya erişim sorunu yaşayanların oranı verilmiştir. Yalnız erişim sorunu yaşayan kişi sayısı esas alınırsa ilk hangi bölge incelenmelidir?
AL
BK
CM
DN
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Sorun yaşayan sayıları K'de 360, L'de 540, M'de 300, N'de 400'dür. En yüksek oran K'de olsa da etkilenen kişi sayısı L'de daha fazladır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?