MegaSoru

Web Tabanlı CBS Uygulamaları ve Tematik Haritalar 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Web Tabanlı CBS Uygulamaları ve Tematik Haritalar Konu Anlatımı

Web tabanlı Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), mekânsal verilerin internet üzerinden görüntülenmesini, işlenmesini ve haritalanmasını sağlar. Bu konuda tematik haritaların nasıl okunacağı, çözümleneceği, bunlardan nasıl çıkarım yapılacağı ve nasıl harita oluşturulacağı ele alınır.

Web tabanlı CBS'nin bileşenleri

Web tabanlı CBS'de mekânsal veriler katmanlar hâlinde tutulur. Her katman ayrı bir konuyu gösterir; örneğin yollar, nüfus ya da sıcaklık. Bir katmandaki öğelerin sayısal ve sözel bilgileri öz nitelik tablosunda yer alır. Katmanlar birleştirilip çakıştırılarak aralarındaki ilişki incelenebilir.
Veri girişi, veri görüntüleme ve analiz bu sistemlerin temel işlevleridir. Türkiye İstatistik Kurumu, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Ulusal Akıllı Şehir Açık Veri Platformu, Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi ve kent bilgi sistemleri gibi resmî kaynaklardan veri alınabilir.

Tematik harita türleri

Tematik haritalar belirli bir konuyu gösterir. Başlıca türleri şunlardır. Korokromatik haritada nitel kategoriler (örneğin arazi kullanım türü) renklerle ayrılır. Koroplet haritada idari birimlere ait sayısal değerler, veri aralıklarına göre renk tonlarıyla gösterilir. Noktalama haritasında her nokta belirli bir miktarı temsil eder ve noktaların sıklığı yoğunluğu gösterir. Akış haritasında hareketin yönü ve miktarı oklarla gösterilir. İzometrik ve izoplet haritalarda eş değerli noktalar çizgilerle birleştirilir. Oransal ve kartogram türlerinde değerler simgelerin boyutu ya da biçimiyle ifade edilir.
Hangi tür seçileceği verinin niteliğine ve haritanın amacına bağlıdır.

Harita okuma, çözümleme ve çıkarım

Önce haritanın başlığı, lejandı ve veri aralıkları incelenir; harita okunur. Sonra hangi bölgelerde değerlerin yüksek ya da düşük olduğu, dağılışın nasıl bir desen oluşturduğu çözümlenir. Son olarak bu dağılışın nedenleri ve olası sonuçları hakkında çıkarım yapılır.
Veri aralığı ve sembol seçimi okunuşu etkiler. Aynı veri farklı aralıklarla bölündüğünde harita farklı bir görünüm kazanabilir; bu yüzden aralıkların nasıl seçildiğine dikkat edilmelidir.

Tematik harita oluşturma

Tematik harita oluşturulurken şu sıra izlenir. Önce amaç ve konu belirlenir, veri resmî bir kaynaktan alınır ve tasnif edilir (örneğin illere göre sıralanır). Veri öz nitelik tablosuna girilir, altlık harita seçilir, veri aralıkları ve semboller belirlenir ve harita görüntülenir. Farklı veriler çakıştırılarak çakıştırma haritası; metin, görsel ve video eklenerek dijital hikâye haritası oluşturulabilir.
Bu süreçte kişisel verilerin korunmasına dikkat edilir; bireyleri tanımlayan bilgiler harita üzerinde paylaşılmamalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir ülkede illere göre kişi başına düşen ortalama gelir sayısal değerlerle elde edilmiştir. Bu veriyi göstermek için hangi tematik harita türü uygundur?

İl gibi idari birimlere ait sayısal bir değer söz konusu olduğundan koroplet harita uygundur. Değerler aralıklara ayrılır ve her aralığa bir renk tonu verilir.

Örnek 2. Bir haritada illerin arazi kullanım türleri (tarım, orman, yerleşme) farklı renklerle gösteriliyor. Bu harita hangi türdendir?

Nitel kategoriler renklerle ayrıldığı için korokromatik haritadır. Renkler değer büyüklüğünü değil, kategori farkını gösterir.

Örnek 3. Bir öğrenci, nüfus yoğunluğu haritası ile ulaşım ağı haritasını aynı ekranda üst üste getirerek inceliyor. Bu işlem nedir ve ne işe yarar?

Katmanların çakıştırılmasıdır. Yoğun nüfuslu alanlarla ulaşım ağının örtüşüp örtüşmediğini görmeye ve iki veri arasında ilişki kurmaya yardım eder.

Özetle

  • Web tabanlı CBS'de veriler katmanlar hâlinde tutulur; nitelikler öz nitelik tablosunda yer alır.
  • Korokromatik harita nitel kategorileri, koroplet harita idari birimlerin sayısal değerlerini renk tonuyla gösterir.
  • Harita okuma, çözümleme ve çıkarım ayrı basamaklardır; veri aralığı ve sembol seçimi okunuşu etkiler.
  • Harita oluşturmada veri önce resmî kaynaktan alınır, tasnif edilir, öz nitelik tablosuna girilir ve görüntülenir.
  • Çakıştırma ve dijital hikâye haritası farklı verileri birlikte gösterir; kişisel verilerin korunmasına dikkat edilir.

Web Tabanlı CBS Uygulamaları ve Tematik Haritalar — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Web CBS'de ilçelerin nüfus yoğunluğunu renklerle gösteren haritanın teması nedir?
ABütün yer şekillerinin ayrıntılı görünüşü
BYalnız ilçe adlarının alfabetik sırası
CNüfus yoğunluğunun mekânsal dağılışı
DBütün katmanların aynı anda görünmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Tematik harita seçilmiş bir konu veya değişkenin mekânsal dağılışını vurgular. Altlıkta başka bilgiler bulunması temel temayı değiştirmez.
2Kolay
CBS'de ilçe çokgenine bağlı nüfus, yüzölçümü ve ilçe kodu hangi yapıda tutulur?
AYalnız altlık haritanın görüntü dosyasında
BÖz nitelik tablosunda
CYalnız lejanttaki renk örneklerinin içinde
DYalnız harita çerçevesinin koordinat etiketlerinde
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Öz nitelikler mekânsal nesnelere ait tanımlayıcı değerlerdir. Kod, nüfus ve alan gibi alanlar tablo satırlarıyla geometriye bağlanır.
3Orta
KLMNKuzey2 km0 ≤ yoğunluk < 50 kişi/km²50 ≤ yoğunluk < 100 kişi/km²100 ≤ yoğunluk < 150 kişi/km²
Kurgusal yoğunluk haritasına göre L hakkında hangisi söylenebilir?
AYoğunluğu 100 ile 150 kişi/km² arasındadır; 150 bu sınıfa dahil değildir.
BToplam nüfusu kesin olarak 150 kişidir.
CHer noktasında tam 100 kişi/km² yoğunluk vardır.
DYüzölçümü diğer ilçelerden daha büyük olduğu için koyu boyanmıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Lejant L'yi 100 ≤ yoğunluk < 150 sınıfına yerleştirir. Bu aralık ortalama yoğunluk sınıfıdır; kesin toplam nüfusu veya her noktadaki dağılışı vermez.
4Orta
KLMNKuzey2 kmOrmanTarım alanıYerleşik alan
Kurgusal arazi örtüsü haritasında K ile M aynı yeşil renktedir. Hangi yorum uygundur?
Aİkisinin nüfus sayısı aynı olmak zorundadır.
BYeşil renk bütün renklerden daha yüksek sayısal değer gösterir.
Cİki alan aynı renkte olduğundan sınırları da kaldırılmıştır.
Dİkisi de haritadaki orman sınıfında yer alır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Korokromatik gösterim türleri ayırır. Aynı renk aynı arazi örtüsü kategorisini belirtir; nüfus veya başka niceliklerin eşit olduğunu göstermez.
5Zor
KLGösterilen alan nüfusla orantılıdır; coğrafi mesafe ölçeği yoktur.
Kurgusal nüfus kartogramında K alanı L'nin dört katıdır. Hangi sonuç geçerlidir?
AK'nin nüfusu dört kattır; gerçek yüzölçümü oranı bu çizimden belirlenemez.
BK ile L arasındaki gerçek yol uzunluğu çizim boşluğundan ölçülebilir.
CK'nin gerçek yüzölçümü ve nüfusu birlikte dört kattır.
DKartogram büyük alan çizdiği için K'nin nüfus yoğunluğu kesin daha fazladır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Alanların nüfusa göre dönüştürüldüğü açıklanmıştır. Kartogram nüfus oranını gösterirken gerçek alan, uzaklık ve yoğunluk için ayrı veriler gerektirir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?