MegaSoru

Tam Gölgenin Oluşumu 51 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Tam Gölgenin Oluşumu Konu Anlatımı

Tam gölge, ışık kaynaklarının önüne opak bir cisim konulduğunda ışığın cismin arkasına tamamen ulaşamamasıyla oluşan tamamen karanlık bölgedir. Işığın nasıl yayıldığı ve engellerle karşılaştığında neler olduğu, günlük hayatta gördüğümüz gölgelerin oluşumunu anlamamıza yardımcı olur.

Tam Gölge Nedir?

Tam gölge, bir ışık kaynağından çıkan ışık ışınları opak (ışığı geçirmeyen) bir cisme çarptığında, cismin arkasında hiçbir ışığın ulaşmadığı tam karanlık bölgede oluşan gölgedir. Burada opak cisim ışığın geçmesini tamamen engeller ve tam gölge oluşur. Saydam veya yarı saydam cisimler ise tam gölge oluşturmaz; bu tür cisimler ışığın bir kısmını geçirebildiği için arkalarında aydınlık olur veya yarı gölge gözlenir.

Tam Gölgenin Özellikleri

Tam gölgenin bulunduğu bölgeye ışık hiç ulaşmaz ve bu nedenle tam karanlık olur. Tam gölgenin şekli, genellikle engel olan opak cismin şekline benzer. Gölgenin boyutu ve biçimi, ışık kaynağının konumu ve büyüklüğü, cismin boyutu ve ışık kaynağıyla arasındaki mesafe gibi faktörlere bağlı olarak değişebilir.

Tam Gölgeyi Etkileyen Değişkenler

Tam gölgenin oluşmasını ve büyüklüğünü etkileyen başlıca değişkenler şunlardır:
• Işık kaynağı ile cismin arasındaki mesafe: Kaynak cisme yaklaştıkça gölge büyür, uzaklaştıkça küçülür.
• Cisim ile gölgenin düştüğü yüzey arasındaki mesafe: Cisim yüzeye yaklaştıkça gölge küçülür, uzaklaştıkça büyür.
• Işık kaynağının büyüklüğü: Tek bir noktadan gelen küçük bir kaynak daha belirgin ve net bir tam gölge oluştururken, büyük veya çoklu kaynaklar tam gölgeyi küçültüp kenarlarda yarı gölge oluşturabilir.
• Cismin boyutu ve şekli: Cismin daha büyük veya daha farklı şekillerde olması, gölgenin buna uygun olarak değişmesine neden olur.

Tam Gölge Nasıl Gözlemlenir ve Kayıt Edilir?

Tam gölge oluşturmak için, bir masaüstü lamba (tek bir ampul) gibi küçük bir ışık kaynağı, opak bir cisim (ör. kitap, kalem gibi) ve düz bir yüzey (ör. duvar, kağıt, masa) gereklidir. Lamba yakılır, cisim ışığın önüne yerleştirilir ve cismin arkasındaki gölge gözlemlenir. Gölgenin netliği, büyüklüğü, cismin ve kaynağın konumuna göre değiştiği fark edilir. Gözlemde: gölgenin uzunluğu ölçülebilir, şekli çizilebilir ve değişkenler değiştikçe nasıl değişim olduğu not edilebilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir masa lambasıyla bir kitabın arkasında oluşan gölgeye bakarken lamba ile kitap arasındaki mesafeyi azaltırsak gölge nasıl değişir?

Lamba kitaba yaklaştırıldıkça kitabın arkasındaki tam gölgenin boyutu büyür. Işık kaynağı cisme yaklaştıkça cismin kenarlarından geçen ışınlar daha geniş bir alanı karartır.

Örnek 2. Elinde bir dikdörtgen karton olan bir öğrenci, kartonu masa üstündeki bir ışık kaynağı önünde tutuyor. Kartonu ışık kaynağına yaklaştırdıkça gölgenin şekli ve boyutu nasıl değişir?

Kartonu ışık kaynağına yaklaştırdıkça gölgenin boyutu büyür ve kenarları daha belirgin olur. Çünkü karton ışık kaynağına yakınlaştığında, ışık ışınlarının cismin etrafından geçebileceği alan azalır ve daha büyük, net bir tam gölge oluşur.

Örnek 3. Bir kalemi güneş ışığının önüne tutarsak neden tam gölge oluşur?

Güneş gibi tek ve güçlü bir kaynak, kalemin arkasında hiçbir ışığın ulaşamadığı bir bölge oluşturur. Kalem ışığı tamamen engellediği için kalemin arkasında tam karanlık bir gölge (tam gölge) gözlenir.

Özetle

  • Tam gölge, ışığın tamamen engellendiği, hiç ışık almayan bölgedir.
  • Tam gölgenin oluşması için opak bir cisim gereklidir.
  • Gölgenin boyutu; ışık kaynağı, cisim ve gölge yüzeyi arasındaki mesafelere bağlıdır.
  • Işık kaynağı büyüdükçe tam gölge küçülüp belirsizleşir, küçük kaynak net tam gölge oluşturur.
  • Tam gölgeyi gözlemlemek için bir opak cismi tek bir ışık kaynağının önüne koymak yeterlidir.

Tam Gölgenin Oluşumu — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Aşağıdakilerden hangisi tam gölgeyi en doğru şekilde açıklar?
AOpak cismin arkasında ışığın hiç ulaşamadığı, tamamen karanlık alan.
BOpak cismin yanında oluşan, ışığın bir kısmının ulaştığı yarı karanlık alan.
CYarı saydam bir cismin arkasında oluşan, kısmen aydınlık bölge.
DIşık kaynağının önünde oluşan ve etrafı aydınlık olan bölge.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Tam gölge, opak bir cismin arkasında ışık kaynağından hiç ışık alamayan, tamamen karanlık olan bölgedir. Cevap: Opak cismin arkasında ışığın hiç ulaşamadığı, tamamen karanlık alan.
2Kolay
Tam gölge ile ilgili aşağıdaki tanımlardan hangisi doğrudur?
ACismin kenarında ışığın bir kısmının ulaştığı aydınlık alan.
BOpak cismin arkasında, ışığın yalnızca bir kısmının ulaştığı bölge.
CCam bir cismin arkasında, ışığın tamamen geçtiği alan.
DOpak cismin arkasında, ışığın hiç ulaşamadığı alan.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Tam gölge, opak bir cismin önüne tek bir ışık kaynağı tutulduğunda, cismin arkasında oluşan ve ışığın hiç ulaşmadığı bölgedir. Cevap: Opak bir cismin arkasında, ışığın hiç ulaşamadığı alan.
3Orta
Bir öğrencinin yaptığı deneyde, masa üzerinde bir opak cisim ile ekran arasına bir ışık kaynağı yerleştiriliyor. Öğrenci, ışık kaynağını cisme 6 birim, cisimi ise ekrana 2 birim uzaklıkta tutuyor. Ekranda cisimden dolayı hiç ışık almayan karanlık bir bölge oluştuğunu gözlemliyor. Bu bölge için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
ACismin gölgesinde renkli bölgeler oluşmuştur.
BEkranda yalnızca yarı gölge oluşmuştur, kısmen aydınlıktır.
CHiç gölge oluşmamıştır çünkü ekran gereksizdir.
DEkrandaki bölge tam gölgedir ve hiç ışık almaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Bir opak cisim ışığın önüne konulmuşsa ve ekran üzerinde tamamen karanlık, hiç ışık almayan bir alan oluşmuşsa bu bölge tam gölgedir. Tam gölgede hiçbir şekilde ışık yoktur. Cismin şekli ve konumu, ekran üzerindeki gölgenin boyutunu belirler; ancak gölgenin kendisi tamamen karanlıktır. Cisme yakın olan ekran ve tek ışık kaynağı da tam gölge oluşmasını sağlar. Cevap: Ekrandaki bu alan tam gölgedir ve ışık almaz.
4Orta
Bir deneyde, bir öğrenci masa üzerine bir karton levha (opak cisim), masa üstünde bir ekran ve tek bir el feneri (ışık kaynağı) yerleştiriyor. Karton, ışık kaynağı ile ekran arasına dik olarak konuluyor. Deney sonucunda ekranda yalnızca cismin arkasında kalan kısmın hiç aydınlanmadığını, diğer kısımlarının aydınlık olduğunu gözlemliyor. Bu gözlem tam gölge ile ilgili hangi sonucu doğrular?
ATam gölge ekranın tüm yüzeyini kaplar.
BTam gölge yalnızca cismin tam arkasında, hiç ışık ulaşmayan bölgede oluşur.
CHer yerde yarı gölge oluşur, tam gölge hiç oluşmaz.
DTam gölge oluşmaz, çünkü karton şeffaftır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Opak bir cisim, ışık kaynağından gelen ışığı geçirmez ve ekran üzerinde cismin düşey hizasının arkasında ışık almayan tam karanlık bir bölge oluşur. Bu, tam gölgenin yalnızca cismin tam arkasında ve hiçbir ışık ışınına ulaşamayan bölgede oluştuğunu gösterir. Cevap: Tam gölge yalnızca cismin tam arkasında, hiç ışık ulaşmayan bölgede oluşur.
5Zor
Bir öğrenci, tam gölgede etkili değişkenleri araştırmak için masa üzerine bir mum (ışık kaynağı), bir karton kutu (opak cisim) ve onun arkasına bir beyaz ekran yerleştiriyor. Deney sırasında aşağıdaki gözlemler yapılmıştır:

I. Ekranda kutunun arkasında tamamen karanlık bir bölge oluştu.
II. Ekranda, kutunun kenarlarından geçen ışıkla aydınlık bir bölgede hafifçe kararan bir alan gözlemlendi.
III. Mum ile kutu arasındaki mesafeyi azalttığında, ekrandaki karanlık bölge küçüldü.
IV. Ekran kaldırıldığında, masada yine de belirgin bir tam gölge oluştu.

Bu gözlemlerden hangisi bilimsel olarak tam gölgeyi en doğru şekilde açıklar?
AEkranda kutunun arkasında tamamen karanlık bir bölge oluştu.
BMum ile kutu arasındaki mesafeyi azalttığında, ekrandaki karanlık bölge küçüldü.
CEkran kaldırıldığında, masada yine de belirgin bir tam gölge oluştu.
DEkranda, kutunun kenarlarından geçen ışıkla aydınlık bir bölgede hafifçe kararan bir alan gözlemlendi.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Ekranda kutunun arkasında tamamen karanlık bir bölge oluşması, ışığın opak cisim tarafından tamamıyla engellenmesi sonucunda oluşan tam gölgedir. Bu olay tam gölgenin temel niteliğini gösterir.
Cevap: Ekranda kutunun arkasında tamamen karanlık bir bölge oluştu.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular