Çözümü göster
Kuvvetin hem büyüklüğü hem de yönü vardır. Yalnız büyüklük değil, aynı zamanda uygulandığı yön de önemlidir. Cevap: Yönlü olması
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Kuvvet, bir cismi itmek veya çekmek için uygulanan etkidir ve günlük hayatımızda sıkça karşımıza çıkar. Kuvvetin büyüklüğünü anlamak ve ölçebilmek, hareket ve enerji gibi pek çok fiziksel olayı inceleyebilmemiz için gereklidir. Bu konuda kuvvetin özelliklerini, nasıl ölçüldüğünü ve basit bir dinamometre modelini nasıl yapabileceğimizi öğreneceğiz.
Kuvvet, cisimlere itme ya da çekme şeklinde uygulanan etkidir. Kuvvet uygulandığında cisimlerin hareketi değişebilir, yönü değişebilir veya şekli bozulabilir. Kuvvetin üç önemli niteliği vardır: büyüklüğü, doğrultusu ve yönü. Bu nedenle, kuvvet sadece büyüklüğü olan bir nicelik değildir; hangi yönde ve doğrultuda uygulandığı da önemlidir.
Kuvvetin büyüklüğü, dinamometre adı verilen araçlarla ölçülür. Dinamometreler, genellikle bir yay ve bir ölçekten oluşur. Bir kuvvet uygulandığında yay gerilir ve bu gerilme ölçülerek kuvvetin ne kadar olduğu bulunur. Kuvvetin ölçüm birimi Newton (N) olarak adlandırılır. 1 N adını ünlü bilim insanı Isaac Newton'dan almıştır ve yaklaşık olarak 100 gramlık bir cismi Dünya'da yukarı kaldırmak için gereken kuvvettir.
Dinamometre kullanarak uygulanan kuvvetin büyüklüğü ölçülebilir. Ölçüm yapılırken dinamometrenin yayına bir cisim asılır ya da yay çekilir; yaydaki uzama işaretli skala yardımıyla okunur ve değer Newton (N) cinsinden yazılır. Ölçüme başlamadan önce ibrenin sıfırı gösterdiğinden emin olunmalıdır.
Evde veya okulda kolayca bulunabilen malzemelerle de bir dinamometre yapmak mümkündür. Bunun için yay, ataç, plastik şişe kapağı ve cetvel gibi basit araçlar kullanılabilir. Bir yay bir uca sabitlenip diğer ucu şişe kapağına takılır ve kapak aşağıya çekildikçe yay uzar. Cetvel yardımıyla yaydaki uzamayı ölçerek uygulanan kuvvet tahmin edilebilir. Deneme yanılma ile kalibre ederek kendi ölçü skalanı oluşturabilirsin. Dinamometrenin duyarlılığı ve doğruluğu artırmak için yay ve diğer malzemeleri değiştirerek yeni modeller geliştirebilirsin.
Örnek 1. Bir öğrenci dinamometreye bir cisim asıyor ve dinamometre 4 N gösteriyor. Cismin ağırlığı kaç N’dur?
Dinamometrenin gösterdiği değer, cismi aşağı çeken kuvvetin büyüklüğüdür. Bu nedenle cismin ağırlığı 4 N’dur.
Örnek 2. Bir dinamometrede 2 N’lık kuvvet yayı 2 cm uzatıyor. Aynı yaya 4 N’lık kuvvet uygulanırsa yay yaklaşık kaç cm uzar?
Yaya uygulanan kuvvet iki katına çıkınca uzama da iki katına çıkar. Bu yüzden 4 N’lık kuvvet yayı yaklaşık 4 cm uzatır. Dinamometrenin skalası bu düzenli artışa dayanır.
Örnek 3. Evde bir dinamometre yapmak isteyen bir öğrenci, bir kalın lastik, ataç ve boş bir kalem kutusu kullanıyor. Kutunun altına küçük ağırlıklar ekleyerek lastiğin uzamasını ölçüyor. Hangi araçla ölçümünü hassaslaştırabilir?
Cetvel kullanarak lastikteki uzamayı daha hassas ölçebilir. Ayrıca, ağırlıkların değerini bilirse, belirli bir ağırlık için lastiğin ne kadar uzadığını test ederek kendi skala çizelgesini oluşturabilir. Deneme yanılma ile kalibrasyon yaparak ölçüm hassaslığı artırılır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.