Çözümü göster
Cümlede "köpek" ismindir. Onu niteleyen yani özellik bildiren "büyük" sözcüğü sıfattır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Dilimizde, isimlerin anlamını daha belirgin hâle getiren ya da onları daha iyi tanımlayan sözcükler vardır. Bu sözcükler sayesinde cümlelerde isimler hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olabiliriz. İsmi niteleyen ve belirten sözcükleri bilmek cümleleri daha iyi anlamamıza yardımcı olur.
Bir ismin rengini, durumunu, biçimini, sayısını veya diğer özelliklerini anlatan sözcüklere, ismi niteleyen sözcükler denir. Bu sözcüklere sıfat da denir. Sıfatlar, isimden önce gelerek ona ait bir özellik ekler. Örneğin, “kırmızı elma” ifadesinde "kırmızı" sözcüğü, elma kelimesini niteliyor (nasıl elma?).
İsmi belirten sözcükler, bir ismin hangi, kaç ya da kaçar olduğunu belirtir. Bunlar ismin türünü, miktarını ya da sınırını açıkça gösterir. Sayı bildiren sözcükler (iki, üç, beş), işaret bildiren sözcükler (bu, şu, o), belgisizlik bildiren sözcükler (bazı, birkaç, birçok) ve soru sözcükleri (hangi, kaç) ismi belirten sözcüklerdir.
Bir sözcüğün isimden önce gelerek o isimle ilgili nasıl sorusuna cevap vermesi, niteleyici yani sıfat olduğunu gösterir. Eğer bu sözcük hangi, kaç, kaçar gibi sorulara yanıt veriyor ve ismin miktarını, işaretini bildiriyorsa, belirtme sıfatıdır. Kısacası niteleme için nasıl, belirtme için hangi, kaç gibi sorular sorulur.
Cümlede ismin önündeki sözcüğe ne anlama geldiğini sormalıyız. Eğer bu sözcük ismi güzel, uzun, eski gibi özelliklerle anlatıyorsa niteleyen sözcüktür; kaç, hangi, bu, o gibi açıklıyorsa belirten sözcüktür. Ancak ismin önündeki her sözcük sıfat değildir: “okul çantası” sözünde “okul” bir isimdir.
Örnek 1. Sarı bisiklet bahçede duruyor. Cümlesindeki ismi niteleyen ve belirten sözcüğü bulalım.
Cümledeki "sarı" sözcüğü, "bisiklet" isminin rengini belirterek onu nitelemektedir (nitelik sorusu: nasıl bisiklet?). Cümlede belirten başka bir sözcük kullanılmamıştır.
Örnek 2. Üç kitap masanın üzerinde. Cümlesindeki ismi niteleyen ve belirten sözcüğü bulalım.
Burada "üç" sözcüğü, "kitap" isminin kaç tane olduğunu belirttiği için belirten sözcüktür (soru: kaç kitap?). Cümlede niteleyen bir sözcük yoktur.
Örnek 3. Bazı öğrenciler soruları çözdü. Cümlesinde isimleri belirten veya niteleyen sözcüğü bulalım.
Cümlede "bazı" sözcüğü, "öğrenciler" isminin tamamını değil bir kısmını kastettiğinden ismi belirten belgisiz sözcüktür. Niteleyen bir sözcük bulunmamaktadır.
Örnek 4. Hangi elmayı istiyorsun? Cümlesindeki belirten veya niteleyen sözcüğü bulalım.
Burada "hangi" sözcüğü, "elma" ismini soru yoluyla sınırlandırdığı için ismi belirten soru sıfatıdır. Niteleyen (özellik bildiren) bir sözcük yoktur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.