MegaSoru

Kategorik ve Nicel (Kesikli) Veri Dağılımları 169 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Kategorik ve Nicel (Kesikli) Veri Dağılımları Konu Anlatımı

Kategorik ve nicel (kesikli) veriler, istatistikte topladığımız bilgilerin türlerini ifade eder. Farklı veri türlerini tanıyıp bu verilerle nasıl çalışacağımızı bilmek, günlük yaşamda veriye dayalı kararlar alabilmemizi sağlar.

Kategorik Veri Nedir?

Kategorik veri, gözlem veya ölçüm sonucu elde edilen, sayılarla değil, gruplar veya sınıflar halinde ifade edilen verilerdir. Örneğin, bir sınıftaki öğrencilerin sevdiği sporlar (futbol, basketbol, voleybol gibi) veya saç renkleri (siyah, kahverengi, sarı) kategorik veridir. Bu tür verilerde, sayılar yerine verilere ait isimler veya kategoriler kullanılır.

Nicel (Kesikli) Veri Nedir?

Nicel (kesikli) veri, belirli birimler halinde sayılabilen verilerdir. Yani, bu tür veriler ölçülebilir ve sayılarla ifade edilir, ancak arada başka değerler yoktur. Örneğin, bir ailenin çocuk sayısı, bir torbadaki bilye sayısı, ya da bir yarışmaya katılan yarışmacı sayısı kesikli nicel verilerdir. Bunlar tam sayı olmak zorundadır ve arada kesirli değer bulunmaz.

Araştırma Soruları Oluşturma ve Veri Toplama

Bir istatistiksel araştırmada önce hangi tür veri ile çalışacağımızı belirleriz. Sonra araştırma sorusu yazarız. Örneğin, 'Sınıfta en çok hangi meyve sevilmektedir?' sorusu kategorik, 'Sınıftaki öğrenciler günde kaç kitap okuyor?' sorusu ise kesikli nicel veri gerektirir. Araştırma sorusuna uygun soru/anket hazırlar, veri toplarız. Hazır verilere ulaşmak için de çeşitli kaynaklardan yararlanabiliriz.

Verileri Görselleştirme ve Özetleme

Toplanan verileri anlamak için grafikler ve özetleme araçları kullanılır. Kategorik veriler sıklık tablosu veya sütun grafiğiyle, kesikli nicel veriler nokta grafiği veya kök-yaprak gösterimiyle gösterilebilir. Ayrıca, verinin merkezi eğilim ve yayılımını anlamak için aritmetik ortalama, ortanca (medyan), tepe değer (mod) ve açıklık kullanılır. Hangi aracı seçmemiz gerektiği, verinin türüne ve analizimizin amacına bağlıdır.

Elde Edilen Sonuçların Yorumlanması ve Değerlendirilmesi

Veri analizinden sonra ulaşılan sonuçları yorumlamak gerekir. Sonuçların araştırma sorusunu cevaplayıp cevaplamadığını kontrol etmeli ve gerekirse sürecin bazı adımlarını gözden geçirmeliyiz. Başkalarının yaptığı araştırmalarda ise, kullanılan veri türlerini ve yapılan yorumları dikkatlice incelemeli, eğer bir hata veya yanlılık varsa bunu tespit edebilmeliyiz.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Sınıfımızda en çok hangi meyvenin sevildiğini öğrenmek istiyoruz. Öğrencilere en sevdikleri meyveyi sorup, sonuçları şu şekilde topladık: Elma (8 kişi), Muz (10 kişi), Portakal (6 kişi). Hangi tür veriyle çalıştık ve verimizi nasıl görselleştirebiliriz?

Toplanan veri, öğrencilerin tercih ettiği meyve türleri olduğu için kategorik veridir. Bu veriyi sütun grafiğiyle ya da sıklık tablosuyla rahatça sunabiliriz. Burada sayılar her kategoriye (meyve türüne) ait kaç kişi olduğunu gösterir. Sütun grafiğiyle hangi meyvenin daha çok sevildiğini görsel olarak kolaylıkla anlayabiliriz.

Örnek 2. Bir sınıftaki $10$ öğrencinin evlerinde bulunan kardeş sayıları şöyledir: $0, 1, 1, 2, 1, 0, 3, 1, 2, 1$. Bu veri hangi türdendir ve nasıl özetlenebilir?

Kardeş sayısı sayılarak bulunan, tam sayı değerler alan bir veridir; bu yüzden kesikli nicel veridir. Nokta grafiğiyle gösterilebilir. Değerleri toplarsak $0+1+1+2+1+0+3+1+2+1 = 12$ olur. Aritmetik ortalama $12 \div 10 = 1,2$'dir. Değerler küçükten büyüğe sıralanınca $0, 0, 1, 1, 1, 1, 1, 2, 2, 3$ olur; ortadaki iki değer $1$ ve $1$ olduğundan ortanca $1$'dir. En çok tekrar eden değer $1$ olduğundan tepe değer $1$'dir. Açıklık $3 - 0 = 3$'tür.

Örnek 3. 'Sınıfımızda kaç kişi ikiz kardeşe sahiptir?' sorusuna verilen cevaplar: 0 kişi (18 öğrenci), 1 kişi (2 öğrenci). Verinin türü nedir? Hangi özetleme aracı kullanılır?

Her öğrencideki ikiz kardeş sayısı tam sayı olduğu için, bu kesikli nicel veridir. Veriyi nokta grafiğiyle gösterebiliriz. Ayrıca tepe değer (en çok tekrar eden değer) 0'dır, çünkü 18 öğrenci ikiz kardeşe sahip değildir.

Örnek 4. Bir okulda yapılan ankete göre öğrencilerin tuttukları futbol takımları: A takımı (15 öğrenci), B takımı (10 öğrenci), C takımı (5 öğrenci). Sonuçları nasıl analiz ederiz?

Toplanan veri, takımlar olarak gruplara ayrıldığı için kategoriktir. Sıklık tablosu veya sütun grafiği ile en çok hangi takımın tutulduğunu görebiliriz. Sıklık tablosunda her takımın yanına ona ait öğrenci sayısı yazılır. Böylece hangi takımın daha popüler olduğunu görürüz.

Özetle

  • Kategorik veri gruplara veya sınıflara ayrılan veridir; örneğin renkler, tatlar gibi.
  • Nicel (kesikli) veri, sayılarla ve tam sayılarla ifade edilebilen verilerdir.
  • Araştırmada önce hangi tür veriyle çalışacağımızı belirler, araştırma sorusu oluştururuz.
  • Verileri uygun grafiklerle ve özetleme araçlarıyla anlamlandırırız.
  • Analiz sonucunda araştırma sorusuna cevap verir, sonuçları değerlendiririz.
  • Başkalarının verileriyle yapılan yorumların doğruluğunu sorgulamak önemlidir.

Kategorik ve Nicel (Kesikli) Veri Dağılımları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir okulda en çok hangi kitap türünün sevildiğini öğrenmek için bir araştırma yapılıyor. Bu araştırmada hangi türde veri toplanır?
ASayısal veri
BKategorik veri
CKesikli nicel veri
DSürekli nicel veri
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kitap türü isimleri (örneğin; hikâye, şiir, masal gibi) birbirlerinden farklı isimlerdir ve sayısal olarak ifade edilmezler. Bu nedenle veri türü kategoriktir. Cevap: Kategorik veri
2Kolay
Bir sınıftaki öğrencilerin bir haftada okuduğu kitap sayısını toplayıp aritmetik ortalamasını bulmak isteyen bir öğretmen, hangi veri türüne ve analiz aracına başvurmalıdır?
AKategorik veri ve aritmetik ortalama
BKesikli nicel veri ve mod (tepe değer)
CKategorik veri ve tepe değer
DKesikli nicel veri ve aritmetik ortalama
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Okunan kitap sayısı sayılarla ifade edilebilen ve belirli değerler alabilen bir bilgidir; bu nedenle kesikli nicel veridir. Bu tür verilerde aritmetik ortalama gibi özetleme araçları kullanılabilir. Cevap: Kesikli nicel veri ve aritmetik ortalama
3Orta
Bir sınıftaki öğrencilerin en çok tercih ettikleri müzik türünü öğrenmek isteyen bir öğrenci, aşağıdaki araştırma sorularından hangisini kullanmalıdır?
ASınıfımızdaki öğrencilerin müzik dersinden aldıkları puanların ortalaması kaçtır?
BSınıfımızdaki öğrenciler en çok hangi müzik türünü seviyor?
CSınıfımızdaki öğrencilerin yaşlarının dağılımı nedir?
DSınıfımızdaki öğrenciler haftada kaç saat müzik dersi işliyor?
Çözümü göster
Doğru cevap: B
En çok tercih edilen müzik türü bir kategori olduğu için araştırma sorusunda da öğrencinin tercihini belirtmesi gerekir. Bu nedenle "Sınıfımızdaki öğrenciler en çok hangi müzik türünü seviyor?" araştırma sorusu uygundur. Cevap: Sınıfımızdaki öğrenciler en çok hangi müzik türünü seviyor?
4Orta
Bir öğretmen, 6. sınıf öğrencilerinin bir haftada tükettiği meyve adedine ilişkin kesikli nicel veri toplamak istiyor. Aşağıdaki anket sorularından hangisi bu amaç için uygundur?
AMeyve tüketmeyi neden seviyorsunuz?
BEn çok hangi meyveyi seversiniz?
CMeyve tüketmek sağlıklı mıdır?
DGeçen hafta kaç adet meyve tükettiniz?
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Haftada tüketilen meyve adedi, kesikli nicel bir veridir. Uygun anket sorusu, öğrencinin sayı ile cevap verebileceği sorudur. Cevap: Geçen hafta kaç adet meyve tükettiniz?
5Zor
Bir araştırmacı, 6. sınıflardaki öğrencilerin katıldığı kulüplerin türlerini ve aynı öğrencilerin bir ayda gittikleri sinema sayısını kaydediyor. Kulüp türleri (resim, spor, müzik, tiyatro) kategorik veri; sinemaya gitme sayıları ise kesikli nicel veridir. Araştırmacı, “Hangi kulübe giden öğrenciler bir ayda en fazla sinemaya gitmektedir?” sorusuna yanıt arıyor. Aşağıdaki analiz yöntemlerinden hangisiyle ve hangi gerekçeyle bu soruya en uygun şekilde yanıt verilebilir?
AHer kulüp türü için öğrencilerin sinemaya gitme sayılarının aritmetik ortalaması hesaplanmalı, en yüksek olan bulunmalı.
BTüm öğrencilerin sinemaya gitme ortancası alınır; en yüksek çıkan kulüp türü bulunur.
CTüm öğrencilerin sinemaya gitme sayısı toplanır, sayı en fazla olan kulüp seçilir.
DKulüp türlerine göre en çok tercih edilen (tepe değer) sinema sayısı bulunmalı.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Araştırmacının sorusu her kulüp türüne göre sinemaya gitme ortalamasının karşılaştırılmasını gerektirir. Bu nedenle, her kulüp türü için öğrencilerin sinemaya gitme sayılarını ayrı ayrı toplayıp aritmetik ortalamalarını bulmak ve bu ortalamaları kıyaslayarak hangi kulüp türünde ortalamanın en yüksek olduğunu tespit etmek gerekir. Cevap: Her kulüp türüne göre aritmetik ortalama hesaplanmalı ve karşılaştırılmalıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?