Çözümü göster
Kitap türü isimleri (örneğin; hikâye, şiir, masal gibi) birbirlerinden farklı isimlerdir ve sayısal olarak ifade edilmezler. Bu nedenle veri türü kategoriktir. Cevap: Kategorik veri
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Kategorik ve nicel (kesikli) veriler, istatistikte topladığımız bilgilerin türlerini ifade eder. Farklı veri türlerini tanıyıp bu verilerle nasıl çalışacağımızı bilmek, günlük yaşamda veriye dayalı kararlar alabilmemizi sağlar.
Kategorik veri, gözlem veya ölçüm sonucu elde edilen, sayılarla değil, gruplar veya sınıflar halinde ifade edilen verilerdir. Örneğin, bir sınıftaki öğrencilerin sevdiği sporlar (futbol, basketbol, voleybol gibi) veya saç renkleri (siyah, kahverengi, sarı) kategorik veridir. Bu tür verilerde, sayılar yerine verilere ait isimler veya kategoriler kullanılır.
Nicel (kesikli) veri, belirli birimler halinde sayılabilen verilerdir. Yani, bu tür veriler ölçülebilir ve sayılarla ifade edilir, ancak arada başka değerler yoktur. Örneğin, bir ailenin çocuk sayısı, bir torbadaki bilye sayısı, ya da bir yarışmaya katılan yarışmacı sayısı kesikli nicel verilerdir. Bunlar tam sayı olmak zorundadır ve arada kesirli değer bulunmaz.
Bir istatistiksel araştırmada önce hangi tür veri ile çalışacağımızı belirleriz. Sonra araştırma sorusu yazarız. Örneğin, 'Sınıfta en çok hangi meyve sevilmektedir?' sorusu kategorik, 'Sınıftaki öğrenciler günde kaç kitap okuyor?' sorusu ise kesikli nicel veri gerektirir. Araştırma sorusuna uygun soru/anket hazırlar, veri toplarız. Hazır verilere ulaşmak için de çeşitli kaynaklardan yararlanabiliriz.
Toplanan verileri anlamak için grafikler ve özetleme araçları kullanılır. Kategorik veriler sıklık tablosu veya sütun grafiğiyle, kesikli nicel veriler nokta grafiği veya kök-yaprak gösterimiyle gösterilebilir. Ayrıca, verinin merkezi eğilim ve yayılımını anlamak için aritmetik ortalama, ortanca (medyan), tepe değer (mod) ve açıklık kullanılır. Hangi aracı seçmemiz gerektiği, verinin türüne ve analizimizin amacına bağlıdır.
Veri analizinden sonra ulaşılan sonuçları yorumlamak gerekir. Sonuçların araştırma sorusunu cevaplayıp cevaplamadığını kontrol etmeli ve gerekirse sürecin bazı adımlarını gözden geçirmeliyiz. Başkalarının yaptığı araştırmalarda ise, kullanılan veri türlerini ve yapılan yorumları dikkatlice incelemeli, eğer bir hata veya yanlılık varsa bunu tespit edebilmeliyiz.
Örnek 1. Sınıfımızda en çok hangi meyvenin sevildiğini öğrenmek istiyoruz. Öğrencilere en sevdikleri meyveyi sorup, sonuçları şu şekilde topladık: Elma (8 kişi), Muz (10 kişi), Portakal (6 kişi). Hangi tür veriyle çalıştık ve verimizi nasıl görselleştirebiliriz?
Toplanan veri, öğrencilerin tercih ettiği meyve türleri olduğu için kategorik veridir. Bu veriyi sütun grafiğiyle ya da sıklık tablosuyla rahatça sunabiliriz. Burada sayılar her kategoriye (meyve türüne) ait kaç kişi olduğunu gösterir. Sütun grafiğiyle hangi meyvenin daha çok sevildiğini görsel olarak kolaylıkla anlayabiliriz.
Örnek 2. Bir sınıftaki $10$ öğrencinin evlerinde bulunan kardeş sayıları şöyledir: $0, 1, 1, 2, 1, 0, 3, 1, 2, 1$. Bu veri hangi türdendir ve nasıl özetlenebilir?
Kardeş sayısı sayılarak bulunan, tam sayı değerler alan bir veridir; bu yüzden kesikli nicel veridir. Nokta grafiğiyle gösterilebilir. Değerleri toplarsak $0+1+1+2+1+0+3+1+2+1 = 12$ olur. Aritmetik ortalama $12 \div 10 = 1,2$'dir. Değerler küçükten büyüğe sıralanınca $0, 0, 1, 1, 1, 1, 1, 2, 2, 3$ olur; ortadaki iki değer $1$ ve $1$ olduğundan ortanca $1$'dir. En çok tekrar eden değer $1$ olduğundan tepe değer $1$'dir. Açıklık $3 - 0 = 3$'tür.
Örnek 3. 'Sınıfımızda kaç kişi ikiz kardeşe sahiptir?' sorusuna verilen cevaplar: 0 kişi (18 öğrenci), 1 kişi (2 öğrenci). Verinin türü nedir? Hangi özetleme aracı kullanılır?
Her öğrencideki ikiz kardeş sayısı tam sayı olduğu için, bu kesikli nicel veridir. Veriyi nokta grafiğiyle gösterebiliriz. Ayrıca tepe değer (en çok tekrar eden değer) 0'dır, çünkü 18 öğrenci ikiz kardeşe sahip değildir.
Örnek 4. Bir okulda yapılan ankete göre öğrencilerin tuttukları futbol takımları: A takımı (15 öğrenci), B takımı (10 öğrenci), C takımı (5 öğrenci). Sonuçları nasıl analiz ederiz?
Toplanan veri, takımlar olarak gruplara ayrıldığı için kategoriktir. Sıklık tablosu veya sütun grafiği ile en çok hangi takımın tutulduğunu görebiliriz. Sıklık tablosunda her takımın yanına ona ait öğrenci sayısı yazılır. Böylece hangi takımın daha popüler olduğunu görürüz.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.