Çözümü göster
Doğru cevap A'dır: "Dağ".
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bu konuda doğal ve beşerî çevre kavramlarını, ülkemizdeki örneklerini ve aralarındaki ilişkiyi öğreneceksiniz. Doğal çevre ve beşerî çevreyi ayırt edebilmek, hem yaşadığımız yeri hem de insanların çevreyi nasıl şekillendirdiğini anlamamız açısından çok önemlidir.
Doğal çevre, insan eliyle değiştirilmemiş veya çok az değiştirilmiş, doğanın kendiliğinden meydana getirdiği alanlardır. Dağlar, nehirler, ormanlar, göller, denizler gibi oluşumlar doğal çevreye örnektir. Ülkemizde örnek olarak Kaçkar Dağları, Tuz Gölü, Toroslar, Karadeniz ormanları gibi alanları verebiliriz. Bu alanlar, bitki örtüsü, toprak yapısı ve iklim gibi özellikleriyle olduğu gibi doğal hâlini korumaya çalışır.
Beşerî çevre, insanların çeşitli amaçlarla doğal çevreyi değiştirmesi ve üzerinde yapılaşma, tarım, sanayi ya da ulaşım faaliyetleri gerçekleştirmesiyle oluşan çevredir. Şehirler, köyler, barajlar, yol ve köprüler, fabrikalar ve tarlalar beşerî çevreye örnek olarak gösterilebilir. Birçok büyükşehirimiz (İstanbul, Ankara, Konya gibi), tarım yapılan alanlar ve sanayi bölgeleri beşerî çevre kapsamındadır.
Doğal çevrede insan etkisi ya yoktur ya da çok azdır, doğal süreçler hâkimdir. Beşerî çevrede ise insan etkisi ve müdahalesi belirgindir. Örneğin, bir orman doğal çevreye girerken, bu ormanın yerine kurulan fabrika beşerî çevreyi oluşturur. Ya da bir göl doğal çevre iken, üzerine baraj yapılan bir nehir artık beşerî çevrenin parçası hâline gelir.
Türkiye, çok farklı doğal çevre özelliklerine sahiptir. Karadeniz’de yoğun ormanlar ve akarsular, İç Anadolu’da bozkır ve geniş ovalar, Akdeniz’de ise dağlar ve kıyı şeritleri bulunur. Ülkemizde beşerî çevreler ise gelişmiş şehirler, ulaşım ağları, sulama yapılan tarım alanları ve çeşitli sanayi bölgeleridir. Her bölgenin doğal yapısı oradaki beşerî faaliyetleri de şekillendirir; örneğin Ege Bölgesi’nde verimli ovalar olduğu için tarım yaygındır.
İnsanlar doğal çevreye göre yerleşim yeri seçer ve faaliyetlerini ona göre planlarlar. Akarsu kenarlarında tarım yapılması, düz ovalarda şehirlerin kurulması veya maden bölgelerinde sanayi tesislerinin gelişmesi gibi örnekler bu ilişkiyi gösterir. Doğal çevre, beşerî çevrenin şekillenmesini etkiler; buna karşılık beşerî çevre de doğal çevre üzerinde değişiklikler yapabilir. Örneğin ormanların kesilerek tarım arazisine çevrilmesi bu tür bir değişikliktir.
Örnek 1. Karadeniz Bölgesi’nde ormanların çok, tarım alanlarının ise sınırlı olmasının nedeni nedir?
Karadeniz Bölgesi doğal olarak sık yağış alır ve arazisi dağlıktır. Bu yüzden bölgede yoğun ormanlar bulunur ve tarım yapılabilecek düz alanlar azdır. Yani doğal çevre özellikleri, beşerî faaliyetleri sınırlandırır; bölgede daha çok ormancılık ve çay, fındık gibi belirli ürünlerin tarımı yapılabilir.
Örnek 2. Bir şehirde sanayi tesisleri kurulmadan önce hangi doğal çevre özellikleri dikkate alınmalıdır?
Sanayi tesisleri için genellikle düz ve geniş araziler, su kaynağına yakınlık, ulaşım ağlarının varlığı önemlidir. Doğal çevre koşulları (iklim, yer şekilleri, toprak yapısı) uygunsa, beşerî çevre geliştirilerek fabrikalar, yollar yapılır. Böylece doğal çevre, beşerî çevrenin şekillenmesinde belirleyici olur.
Örnek 3. GAP bölgesinde sulama kanalları sayesinde tarımın gelişmesi nasıl bir ilişkiyi gösterir?
Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile bölgedeki doğal su kaynakları (ör. Fırat Nehri) kullanılarak sulama kanalları yapılmıştır. Böylece insanlar doğal su kaynakları sayesinde tarım alanlarını genişletmiş ve beşerî çevre özelliklerini değiştirmiştir. Yani insanlar doğal çevreyi değiştirerek kendi ihtiyaçlarına uygun hâle getirmiştir.
Örnek 4. İstanbul Boğazı’nın bulunduğu yerde büyük bir şehir kurulmasının nedeni nedir?
İstanbul Boğazı, doğal olarak iki kıtayı birbirine bağlayan ve ulaşım için çok önemli bir noktadır. Bu doğal özelliği nedeniyle insanlar burada büyük bir şehir kurmuş, limanlar ve köprüler inşa ederek beşerî çevreyi geliştirmiştir. Yani doğal çevre, beşerî çevrenin oluşumunu ve gelişimini doğrudan etkilemiştir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.