MegaSoru

Elektriklenme Çeşitleri ve Elektrik Yükleri 52 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Elektriklenme Çeşitleri ve Elektrik Yükleri Konu Anlatımı

Elektriklenme, maddelerin elektrik yükünü kazanması ya da kaybetmesiyle oluşan bir olaydır. Elektriklenme sonucunda, cisimlerde pozitif veya negatif elektrik yükleri ortaya çıkabilir. Bu olayın günlük yaşamdaki etkilerini anlamak ve elektrik yüklerini tanımak önemli bir bilimsel beceridir.

Elektriklenme Nedir?

Elektriklenme, bir cismin üzerinde fazla elektron toplanması ya da elektron kaybetmesi sonucu meydana gelir. Maddeler, elektron kaybettiklerinde pozitif, elektron aldıklarında ise negatif yüklenirler. Nötr cisimler ise eşit sayıda proton ve elektrona sahip oldukları için elektriksel olarak yüksüzdür.

Elektriklenme Çeşitleri

Üç temel elektriklenme çeşidi vardır: sürtünme ile elektriklenme, dokunma ile elektriklenme ve etki ile elektriklenme.
Sürtünme ile elektriklenmede, farklı cins maddeler birbirine sürtüldüğünde birinden diğerine elektron geçişi olur. Dokunma ile elektriklenmede, yüklü bir cisim nötr bir cisme dokundurulursa aralarında yük alışverişi gerçekleşebilir. Etki ile elektriklenmede ise bir cisim yüklü bir cisme dokunmadan yaklaştırıldığında cisim üzerinde yük ayrışması olur.

Elektrik Yükü Çeşitleri

Elektrik yükleri ikiye ayrılır: pozitif (+) ve negatif (-) yükler. Pozitif yük, elektron kaybı ile; negatif yük ise elektron kazanımıyla oluşur. Protonlar pozitif, elektronlar ise negatif yük taşır. Bir cismin üzerinde pozitif veya negatif yük fazlaysa, o cisim yüklü kabul edilir; yük fazlası yoksa nötrdür.

Cisimlerin Yük Durumlarını Sınıflandırma ve Etiketleme

Cisimlerin yük durumu, elektron ve proton sayılarına bakılarak belirlenir. Eğer elektron sayısı proton sayısına eşit ise cisim nötrdür. Elektron sayısı proton sayısından fazlaysa, cisim negatif yüklü; az ise pozitif yüklüdür. Cisimlerin yük durumları, deneylerle gözlemlenip negatif, pozitif ve nötr şeklinde etiketlenebilir.

Elektriklenme ile İlgili Deney Tasarımı ve Gözlemi

Bir elektriklenme deneyi yapmak için plastik çubuk ve yün kumaş kullanılabilir. Plastik çubuk yün kumaşa sürtüldüğünde elektron geçişi olur ve çubuk negatif, kumaş ise pozitif yüklenir. Yüklü çubuğu küçük kağıt parçalarına yaklaştırdığımızda, elektriksel çekim nedeniyle kağıt parçaları çubuğa yapışır. Bu tür bir deneyle elektriklenmeyi gözlemleyebilir, ölçüm ve veri analizi yapabiliriz.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir plastik çubuğu yün kumaşa sürttüğümüzde ne tür elektriklenme gerçekleşir ve hangi cisim hangi yükle yüklenir?

Çubukla kumaş arasındaki sürtünme, sürtünme ile elektriklenme çeşididir. Sürtme sonucunda elektronlar yün kumaştan plastik çubuğa geçer. Böylece plastik çubuk negatif yüklenir, yün kumaş ise elektron kaybettiği için pozitif yüklenir.

Örnek 2. Nötr bir metal küreye negatif yüklü bir çubuğu dokundurursak metal küre nasıl yüklenir?

Negatif yüklü çubuk dokundurulduğunda fazla elektronlar metal küreye geçebilir. Böylece küre negatif yüklenir. Yani elektron sayısı proton sayısından fazla olur.

Örnek 3. Bir cisimde 10 proton ve 12 elektron bulunuyor. Bu cismin yük durumunu nasıl etiketlersiniz?

Elektron sayısı proton sayısından fazladır (12 > 10). Fazla elektron negatif yük demektir; bu nedenle cisim negatif yüklüdür. Proton ve elektron sayısı eşit olsaydı cisim nötr, elektron sayısı az olsaydı pozitif yüklü olurdu.

Özetle

  • Elektriklenmede cisimler elektron alıp verdiğinde yüklenirler.
  • Elektriklenmenin üç farklı çeşidi vardır: sürtünme, dokunma ve etki.
  • Yükler iki çeşittir: pozitif (+) ve negatif (-); eşit ise nötrdür.
  • Cisimlerin yük durumu elektron ve proton sayılarına bakılarak belirlenir.
  • Deneylerle cisimlerin yük durumları gözlemlenip etiketlenebilir.

Elektriklenme Çeşitleri ve Elektrik Yükleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir öğrenci, plastik bir çubuğu kuru yün kumaşa sürttükten sonra çubuğun küçük kağıt parçalarını çektiğini gözlemliyor. Bu deneyde plastik çubuğun elektriklenme çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
ASürtünme ile elektriklenme
BDokunma ile elektriklenme
Cİletkenlik ile elektriklenme
DEtki ile elektriklenme
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Plastik çubuğun yün kumaşa sürttürülmesiyle, çubuk üzerinde yüklenme meydana gelir. Farklı maddeler birbirine sürtüldüğünde elektrik yükleri maddeler arasında geçiş yapar ve sürtünme ile elektriklenme oluşur. Cevap: sürtünme ile elektriklenme.
2Kolay
Bir metal çubuğu, negatif yüklü bir cisme dokunduran bir öğrenci, metal çubuğun da negatif yüklendiğini gözlemliyor. Bu deneyde metal çubuğun elektriklenme çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
ADokunma ile elektriklenme
BSürtünme ile elektriklenme
CEtki ile elektriklenme
DManyetizma ile elektriklenme
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Metal çubuk, negatif yüklü cisme dokundurulduğunda aralarındaki yükler temasla geçer ve metal de negatif yük alır. Farklı cisimlerin birbirine dokundurularak yük paylaşması, dokunma ile elektriklenmenin tanımıdır. Cevap: dokunma ile elektriklenme.
3Orta
Bir öğrenci, alüminyum folyo topunu cam bir çubuğa yaklaştırıyor ve folyo topunun hareket ettiğini gözlemliyor. Bu deneyde bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir?
ACam çubuğun folyo topuna uzaklığı
BFolyo topunun hareket mesafesi
CCam çubuğun rengi
DAlüminyum folyonun boyutu
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bağımsız değişken, deneyde değiştirilen ve sonucunda diğer değişkenleri etkileyen değişkendir. Bu deneyde folyo topu değişmeden dururken, cam çubuğun folyo topuna olan uzaklığı değiştirilmiştir. Böylece bağımsız değişken cam çubuğun folyo topuna olan uzaklığıdır. Cevap: cam çubuğun folyo topuna yakınlığı (mesafesi).
4Orta
Bir öğrenci, plastik bir çubuğu yün kumaşa sürttükten sonra, çubuğu küçük kağıt parçalarına yaklaştırıyor ve parçaların çubuğa çekildiğini gözlemliyor. Bu deneyde gözlemlenen veri aşağıdakilerden hangisini göstermektedir?
ASürtünme ile elektriklenme gerçekleşmiştir.
BKağıt parçaları pozitif yüklenmiştir.
CPlastik çubuk elektriklenmemiştir.
DDokunma ile elektriklenme gerçekleşmiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Deneyde plastik çubuğun kağıt parçalarını çekmesi, çubuğun elektrikle yüklendiğini ve bu yükün sürtünme ile elektriklenme sonucunda oluştuğunu gösterir. Yani, gözlemlenen veri, sürtünme ile elektriklenmenin gerçekleştiğini gösterir. Cevap: Sürtünme ile elektriklenme gerçekleşmiştir.
5Zor
Elif, elektriklenme çeşitlerini gözlemlemek için bir deney tasarlar. Deneyinde ilk olarak cam çubuğu yün kumaşa sürterek elektrik yüklü hâle getirir. Sonra ise bu çubuğu nötr bir metal kaşığa dokundurup kaşığın da elektriklenip elektriklenmediğini gözlemler. Bu deneyde Elif'in hatası aşağıdakilerden hangisidir?
ACam çubuğu yeterince sürtmemesi.
BMetal kaşığın elektriklenmiş olup olmadığını gözlemlememesi.
CMetal kaşığın yüklenmesi için nötr olması gerektiğini dikkate almaması.
DMetal kaşığı yalıtkan bir sapla tutmayıp doğrudan elinde tutması.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Deneyde kullanılan metal kaşık bir iletkendir. Metal kaşığa elektrik yükü aktarılabilmesi için kaşığın yalıtkan bir sapı olması gerekir. Aksi takdirde kaşık elde tutulduğunda, elektrik yükü insan vücudu üzerinden toprağa aktarılır ve metal kaşık elektriklemez. Elif'in hatası, metal kaşığı doğrudan elinde tutarak yüklemesi ve elektriklenmeyi gözlemleyememesi olur. Cevap: Metal kaşığın yalıtkan bir sapla tutulmaması.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular