Çözümü göster
Fiziksel anlamda iş yapılabilmesi için hem kuvvet uygulanması hem de kuvvet yönünde yer değiştirme olması gerekir. Mert topu sıkıca tutsa da top yer değiştirmediği için fiziksel anlamda iş yapılmamıştır. Cevap: Hayır, iş yapılmamıştır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Fiziksel anlamda iş, gündelik yaşamdaki "çalışmak" kavramından farklıdır ve belli kurallara göre tanımlanır. Bu konu, yapılan işin ne olduğunu, işin hangi koşullarda gerçekleştiğini ve hangi faktörlere bağlı olduğunu anlamamızı sağlar. Fiziksel iş kavramını bilmek, enerjinin nasıl harcandığını ve hareket ile kuvvet arasındaki bağlantıyı anlamamıza yardımcı olur.
Gündelik hayatta çalışmak ve iş yapmak çeşitli anlamlara gelebilir, ancak fiziksel anlamda işin özel bir tanımı vardır. Fizikte, bir cisim üzerine kuvvet uygulandığında ve bu kuvvet etkisiyle cisim hareket ettiğinde, fiziksel iş yapılmış olur. Kısaca, bir cisme uygulanan kuvvet ile cismin yer değiştirmesi gerekiyorsa iş vardır. Eğer kuvvet uygulanmasına rağmen cisim hareket etmiyorsa, fiziksel anlamda iş yapılmamıştır.
Fiziksel işin gerçekleşmesi için iki temel koşul gereklidir:
1. Cisme bir kuvvet uygulanmalıdır.
2. Bu kuvvet etkisiyle cisim bir yer değiştirme yapmalıdır.
Yani, yalnızca kuvvet uygulamak veya yalnızca hareket etmek yetmez; ikisinin birlikte olması gerekir. Örneğin, bir kitap masanın üzerinde itildiğinde (kuvvet uygulanıp yer değiştirdiğinde) iş yapılır, fakat kitabı havaya kaldırmadan sadece tutmak (sabit tutmak) iş sayılmaz.
Fiziksel anlamda yapılan iş, uygulanan kuvvetin büyüklüğüne ve cismin yaptığı yer değiştirmeye bağlıdır. Uygulanan kuvvet ne kadar büyükse ve cisim ne kadar fazla yer değiştirirse, yapılan iş de o kadar fazla olur. Yapılan iş $W$ ile gösterilir ve şu şekilde ifade edilir: $\text{İş} = \text{Kuvvet} \times \text{Yer Değiştirme}$.
Burada kuvvet Newton (N), yer değiştirme metre (m) cinsindendir. Yapılan işin birimi Joule (J) olarak adlandırılır. 1 Joule iş, 1 Newton’luk kuvvet ile cisim 1 metre yer değiştirirse yapılmış olur.
Günlük yaşantımızda birçok fiziksel iş örneği ile karşılaşırız. Yolda yürürken, bir sandalyeyi iterek hareket ettirdiğimizde ya da bir bavulu yukarı taşıdığımızda iş yaparız. Ancak, bir duvarı ne kadar itmeye çalışsak da hareket ettiremezsek, fiziksel anlamda iş yapılmamış olur. Aynı şekilde, elimizde sabit tuttuğumuz bir kitap yer değiştirmediği için iş yapılmamış olur. Bu örnekler, yapılan işin hem kuvvete hem de harekete bağlı olduğunu gösterir.
Örnek 1. Ali, yerde duran bir sandalyeyi 10 Newton’luk kuvvetle 3 metre yana doğru itti. Ali’nin yaptığı işi bulunuz.
Fiziksel anlamda iş = Kuvvet × Yer değiştirme
Kuvvet = 10 N, Yer değiştirme = 3 m olduğundan:
İş = 10 N × 3 m = 30 Joule.
Ali fiziksel anlamda 30 Joule'luk iş yapmıştır.
Örnek 2. Ayşe bir duvarı tüm gücüyle itiyor, ancak duvar hiç hareket etmiyor. Ayşe fiziksel anlamda iş yapmış mıdır?
Fiziksel anlamda iş yapılabilmesi için uygulanan kuvvetin cismi yer değiştirmesi gerekir. Duvar hareket etmediği için yer değiştirme yoktur; bu yüzden Ayşe fiziksel anlamda iş yapmamıştır.
Örnek 3. Bir öğrenci, yere bırakılmış bir çantayı 5 metreye kadar çekiyor ve bu sırada 15 Newton’luk kuvvet uyguluyor. Yapılan işi hesaplayınız.
İş = Kuvvet × Yer değiştirme
Kuvvet = 15 N, yer değiştirme = 5 m
İş = 15 N × 5 m = 75 Joule
Yani öğrenci 75 Joule’luk iş yapmıştır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.