Siyasi Alanda Gelişmeler Konu Anlatımı
Millî Mücadele kazanıldıktan sonra yeni Türk devletinin yönetim biçimi ve kurumları yeniden düzenlendi. Siyasi alanda yapılan inkılaplar, egemenliğin millete geçmesini ve laik bir devlet yapısının kurulmasını sağladı.
Saltanatın kaldırılması ve Ankara'nın başkent oluşu
Lozan Konferansı'na İstanbul hükümetinin de çağrılması üzerine BMM 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı; Osmanlı Devleti sona erdi ve egemenliğin tamamen millete ait olduğu ilan edildi. Ankara 13 Ekim 1923'te başkent oldu; Millî Mücadele'nin merkezi olması ve güvenli konumu bu kararda etkili oldu.
Cumhuriyet'in ilanı ve halifeliğin kaldırılması
29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi; Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçildi. Böylece devletin yönetim biçimi ve rejim sorunu çözüldü, millî egemenlik kalıcı hâle geldi.
3 Mart 1924'te halifelik kaldırıldı. Aynı gün Şeriye ve Evkâf Vekâleti kaldırılarak yerine Diyanet İşleri Başkanlığı kuruldu; Erkân-ı Harbiye Vekâleti kaldırılarak ordu siyasetten uzaklaştırıldı; Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi. Bu adımlar laik devlet yapısının temelini oluşturdu.
1924 Anayasası
20 Nisan 1924'te kabul edilen anayasa ile Türkiye Devleti'nin bir cumhuriyet olduğu, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu ve yasama ile yürütme yetkisinin TBMM'de toplandığı belirtildi. Bu anayasa, Cumhuriyet'in hukuki temelini güçlendirdi.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Saltanatın kaldırılmasının hangi gelişme üzerine gerçekleştiğini yazınız.
İtilaf devletlerinin Lozan Konferansı'na İstanbul hükümetini de çağırması üzerine gerçekleşti.
Örnek 2. Cumhuriyet'in ilanı hangi sorunu çözmüştür?
Devletin yönetim biçimi (rejim) sorununu çözmüş, millî egemenliği kalıcı hâle getirmiştir.
Örnek 3. Erkân-ı Harbiye Vekâleti'nin kaldırılmasının amacı nedir?
Ordunun siyasetten uzak tutulmasını sağlamaktır.
Özetle
- Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldı; Ankara 13 Ekim 1923'te başkent oldu.
- Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edildi; ilk cumhurbaşkanı Mustafa Kemal'dir.
- 3 Mart 1924'te halifelik, Şeriye ve Evkâf Vekâleti ve Erkân-ı Harbiye Vekâleti kaldırıldı.
- 1924 Anayasası egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu belirtti.
Siyasi Alanda Gelişmeler — örnek sorular
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.
1Kolay
Saltanat hangi tarihte kaldırılmıştır?
A23 Nisan 1920
B1 Kasım 1922
C29 Ekim 1923
D3 Mart 1924
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğru cevap: "1 Kasım 1922". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.
2Kolay
Cumhuriyet hangi tarihte ilan edilmiştir?
A29 Ekim 1923
B23 Nisan 1920
C19 Mayıs 1919
D30 Ağustos 1922
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru cevap: "29 Ekim 1923". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.
3Orta
Saltanatın kaldırılmasıyla devlet yönetiminin bir hanedana ait olması anlayışına son verilmiştir.
Bu gelişmenin aşağıdakilerden hangisine ortam hazırladığı söylenebilir?
AMutlak monarşiye
BSaltanatın güçlenmesine
CCumhuriyet yönetimine
DKapitülasyonların genişlemesine
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Doğru cevap: "Cumhuriyet yönetimine". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.
4Orta
Cumhuriyet'in ilanıyla devlet başkanlığı sorunu çözüme kavuşmuş ve hükûmetin kurulmasına ilişkin sistem daha belirgin hâle gelmiştir.
Bu bilgi Cumhuriyet'in ilanının hangi alandaki etkisini göstermektedir?
AEkonomik
BSanatsal
CTarımsal
DSiyasi
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğru cevap: "Siyasi". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.
5Zor
Cumhuriyet'e giden süreçte yaşanan gelişmeler şöyledir:
| Gelişme | Sonuç |
|---|---|
| Saltanatın kaldırılması | Hanedan egemenliği sona erdi. |
| Lozan Antlaşması | Yeni Türk devletinin bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı. |
| Cumhuriyet'in ilanı | Devletin yönetim biçimi kesin olarak belirlendi. |
Tablodan aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
ACumhuriyet'in ilanıyla saltanat yeniden kurulmuştur.
BLozan yalnızca ekonomik sorunlarla ilgilidir.
CÜç gelişme de aynı tarihte gerçekleşmiştir.
DYeni Türk devletinin siyasi ve hukuki yapısı aşamalı biçimde belirginleşmiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğru cevap: "Yeni Türk devletinin siyasi ve hukuki yapısı aşamalı biçimde belirginleşmiştir.". Bu seçenek soru kökünde verilen bilgi/bağlamla tam olarak örtüşürken diğer seçenekler bağlamla çelişir ya da konuyla ilgisizdir.