MegaSoru

Afet Türleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Afet Türleri Konu Anlatımı

Afetler farklı kaynaklardan ortaya çıkabilir. Afetleri oluşum kaynaklarına göre sınıflandırmak, önlem ve müdahalenin türünü belirlemeyi kolaylaştırır. Bu konuda afet türlerinin sınıflandırılması ve her grubun özellikleri ele alınır.

Sınıflandırma ölçütü

Afetleri sınıflandırmak için bir ölçüt seçilir; bu konuda ölçüt oluşum kaynağıdır. Buna göre afetler jeolojik ve jeomorfolojik, meteorolojik ve klimatolojik, hidrolojik ve diğer (biyolojik, teknolojik vb.) gruplara ayrılır.
Sınıflandırmada önce ölçüt belirlenir, sonra olaylar özelliklerine göre ayrıştırılır, gruplanır ve her gruba bir ad verilir (etiketleme).

Jeolojik ve jeomorfolojik afetler

Yerkabuğunun hareketleri ve yeryüzü şekillerindeki değişmelerle ortaya çıkarlar. Deprem, volkan patlaması, heyelan, çığ ve kaya düşmesi bu gruptadır. Volkan patlamasının püskürttüğü küller atmosferde yayılıp havayolu ulaşımını etkileyebilir, ancak olayın kaynağı jeolojiktir.
Tsunami genellikle deniz altındaki depremlerle ilişkilidir; bu tür olaylarda birden çok süreç birlikte rol oynar.

Meteorolojik, klimatolojik ve hidrolojik afetler

Atmosfer olaylarından kaynaklanan afetler meteorolojik ve klimatolojiktir: fırtına, hortum, kasırga, dolu, aşırı sıcak ya da soğuk hava dalgası, kuraklık bu gruptadır. Orman yangınları da çoğu zaman sıcak ve kurak koşullarla ilişkilidir, ancak başlama nedeni doğal ya da insan kaynaklı olabilir.
Hidrolojik afetler su kaynaklı olaylardır: sel, taşkın ve su baskını. Aşırı yağış meteorolojik bir olaydır, ancak yağışın akarsu taşkınına dönüşmesi hidrolojik bir sonuçtur. Bu yüzden bir afet birden çok süreçle ilişkili olabilir.

Diğer afetler

Salgın hastalıklar ve çekirge istilası gibi biyolojik olaylar, endüstriyel kazalar, kimyasal sızıntılar ve büyük yangınlar diğer afet gruplarında incelenir. Teknolojik kaynaklı afetler insan faaliyetleri sonucu ortaya çıkar.
Afetin türü ile sonucu karıştırılmamalıdır: örneğin kıtlık bir sonuçtur, kuraklık ise bu sonuca yol açabilecek bir afettir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Aşağıdaki afetleri oluşum kaynağına göre gruplayın: deprem, sel, kuraklık, heyelan, dolu.

Jeolojik/jeomorfolojik: deprem, heyelan. Meteorolojik/klimatolojik: kuraklık, dolu. Hidrolojik: sel. (Sel, aşırı yağışın bir sonucu olsa da su kaynaklı bir afet olarak hidrolojik grupta yer alır.)

Örnek 2. Bir yanardağ patlaması sonucu atmosfere yayılan küller uçak seferlerini aksatmıştır. Afet hangi gruba girer ve etkisi neden başka bir alanda görülmüştür?

Oluşum kaynağı jeolojik olduğu için jeolojik afettir. Etkisi atmosferde ve ulaşım sisteminde görülür. Kaynak ve etki aynı grupta olmak zorunda değildir; sınıflandırma kaynağa göre yapılır.

Örnek 3. Bir orman yangınının doğal nedenle mi, insan nedeniyle mi çıktığı belirlenememiştir. Hangi grupta incelenebilir?

Çoğu zaman sıcak ve kurak hava koşullarıyla ilişkili olduğundan meteorolojik-klimatolojik afetler içinde ele alınabilir; ancak insan kaynaklı başlamışsa teknolojik/insan kaynaklı grupla da ilişkilidir. Bu yüzden kaynak belirlemesi dikkatli yapılmalıdır.

Özetle

  • Afetler oluşum kaynaklarına göre jeolojik/jeomorfolojik, meteorolojik/klimatolojik, hidrolojik ve diğer gruplarda incelenir.
  • Deprem, volkan patlaması, heyelan ve çığ jeolojik afetlerdir.
  • Fırtına, dolu, kuraklık, sıcak ve soğuk hava dalgası meteorolojik-klimatolojik; sel ve taşkın hidrolojik afetlerdir.
  • Bir afet birden çok süreçle ilişkili olabilir; sınıflandırma ölçütü açık olmalıdır.
  • Afetin türü ile sonucu karıştırılmamalıdır.

Afet Türleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Afetler bu soruda başlangıçtaki oluşum kaynağına göre sınıflandırılmaktadır. Bir fabrikanın işletme arızası sonucunda çevreye zararlı madde sızmıştır. Doğa olayı tarafından tetiklendiğine dair bulgu yoktur. Hangi kaynak sınıfı uygundur?
AJeolojik doğal süreç
BAtmosferik doğal süreç
CTeknolojik/insan kaynaklı süreç
DBiyolojik doğal süreç
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Başlangıç nedeni fabrikanın işletme arızasıdır; olay bu ölçüte göre teknolojik/insan kaynaklıdır. Maddenin hava veya suya yayılması tek başına başlangıç kaynağını meteorolojik ya da hidrolojik yapmaz.
2Kolay
Bir çalışmada afetler jeolojik, atmosferik, biyolojik ve teknolojik süreçlerle ilişkilendirilmiştir. Bu düzenlemede esas alınan ölçüt hangisidir?
AOlay adlarının alfabetik sırası
BOluşum kaynağı
CYalnız etkilenen kişi sayısı
DYalnız gerçekleşme tarihi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Gruplar olayları meydana getiren süreçlere göre kurulmuştur; ölçüt oluşum kaynağıdır. Tarih veya kayıp miktarı aynı olayları başka amaçlarla düzenleyebilir ancak bu kaynak başlıklarını açıklamaz.
3Orta
Bir olay kaydında yer kabuğundaki kırılmanın sarsıntı oluşturduğu, sarsıntıyla yapıların zarar gördüğü yazmaktadır. Doğrudan olayın oluşum kaynağına göre uygun tür ve grup hangisidir?
ADeprem — jeolojik
BFırtına — meteorolojik
CSel — hidrolojik
DSalgın — biyolojik
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Yer kabuğundaki kırılmayla oluşan sarsıntı depremdir ve jeolojik süreçle ilişkilidir. Yapı zararı bu olayın sonucudur; başlangıç kaynağını değiştirmez. Soruda deprem mekanizmasının ayrıntısı istenmemektedir.
4Orta
Bir yerleşmede çok güçlü rüzgâr çatıları sökmüş ve ağaçları devirmiştir. Kayıtta zemin kayması veya akarsu taşması yoktur. Zarar veren doğrudan süreç esas alınırsa hangi olay türü öne çıkar?
AHeyelan
BTaşkın
CVolkanik püskürme
DFırtına
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Verilen doğrudan süreç güçlü rüzgârın mekanik etkisidir; fırtınayla ilişkilidir. Ağaç devrilmesi tek başına heyelan, çatının zarar görmesi de deprem kanıtı değildir. Oluşum sürecine göre meteorolojik olaydır.
5Zor
Olağan düzeyin altında kalan yağışlar aylarca sürmüş, ardından su kaynakları azalmış ve tarımsal ürün kaybı görülmüştür. Başlangıçtaki atmosfer koşulu esas alınırsa I. Kuraklık meteorolojik/klimatolojik süreçle ilişkilidir. II. Su kaynaklarının azalması hidrolojik bir etkidir. III. Ürün kaybı tek başına her durumda deprem kanıtıdır. Hangileri desteklenir?
AI ve II
BYalnız III
CII ve III
DI, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Başlangıç koşulu uzun süreli yağış eksikliğidir. Bu kuraklık süreci su kaynaklarına ve tarıma yansıyabilir. Aynı zincirde atmosferik neden ile hidrolojik etki bulunabilir; ürün kaybı çok farklı nedenlerle oluşabileceği için deprem kanıtı değildir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular