Çözümü göster
Taşkömürü yatağı doğal ham madde kaynağıdır. Eğitimli iş gücü, demiryolu ve sermaye bu kaynağın işletilmesini destekleyen beşerî faktörlerdir; yatağın kendisiyle aynı türde değildir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Ekonomik faaliyetler; insanların ihtiyaçlarını karşılamak için yaptığı üretim, dağıtım ve tüketim etkinlikleridir. Bu faaliyetlerin nerede ve nasıl yapıldığı doğal ve beşerî faktörlerin birlikte etkisiyle belirlenir. Bu konuda doğal faktörler, beşerî faktörler, yer seçimi ve kaynakların verimli kullanımı ele alınır.
Ekonomik faaliyetler üç aşamada incelenir: üretim (ürün ya da hizmetin ortaya çıkarılması), dağıtım (ürünün tüketiciye ulaştırılması) ve tüketim (ürünün kullanılması). Bu aşamalar birbirine bağlıdır: üretilen ürün dağıtılmazsa tüketilemez, tüketim olmazsa üretim anlamını kaybeder.
Her aşamanın nerede yapılacağı coğrafi koşullara bağlıdır. Bu nedenle ekonomik faaliyetler mekâna göre farklılık gösterir.
İklim, yer şekilleri, toprak, su kaynakları ve yer altı kaynakları ekonomik faaliyetleri etkileyen başlıca doğal faktörlerdir. İklim hangi ürünün yetişebileceğini, ne zaman ekileceğini belirler. Düz ve verimli ovalar tarıma ve yerleşmeye elverişliyken engebeli alanlar madencilik, ormancılık ya da hayvancılık için uygun olabilir. Su kaynakları sulama, enerji üretimi ve sanayi için gereklidir.
Doğal koşullar bir faaliyete olanak ya da sınır koyar, ancak tek başına belirleyici değildir. Aynı ürün farklı koşullarda teknoloji ve sulama sayesinde yetiştirilebilir.
Nüfus ve iş gücü, sermaye, teknoloji, ulaşım, coğrafi konum, politikalar ve pazar beşerî faktörlerdir. Nitelikli iş gücü ve sermaye sanayinin kurulmasını kolaylaştırır. Gelişmiş ulaşım hatları ürünlerin pazara ulaştırılmasını sağlar. Teknoloji, doğal koşulların sınırlarını aşmaya yardımcı olur; örneğin seracılık soğuk iklimde de sebze yetiştirmeyi mümkün kılar.
Her faaliyet yalnızca iklimle ya da yalnızca bir faktörle açıklanamaz; doğal ve beşerî faktörler birlikte etkilidir.
Bir ekonomik faaliyetin yeri seçilirken ham maddeye, pazara, ulaşıma, iş gücüne ve enerjiye yakınlık değerlendirilir. Örneğin ağır ve hacimli ham madde kullanan bir sanayi tesisi ham maddeye yakın kurulursa taşıma masrafı azalır.
Kaynakların verimli kullanılması, aynı kaynakla daha çok üretim yapılmasını ve çevreye en az zarar verilmesini ifade eder. Verimli su kullanımı için damla sulama, enerji verimliliği için yenilenebilir enerji örnek gösterilebilir.
Örnek 1. Bir bölgede pamuk yetiştiriciliği yaygındır. Bu durumu hangi doğal ve beşerî faktörler açıklayabilir?
Doğal faktörler: sıcak ve uzun bir yetişme dönemi, verimli ova toprağı, sulama suyu. Beşerî faktörler: tarım iş gücü, sulama ve tarım teknolojisi, pamuğu işleyen tekstil sanayisi ve ulaşım olanakları. Faaliyet yalnız iklimle açıklanamaz.
Örnek 2. Hacimli ve ağır bir ham madde kullanan bir tesisin kurulacağı yerde ham madde kaynağına yakınlığın önemi nedir?
Ağır ve hacimli ham maddenin uzağa taşınması maliyetli olduğu için tesis ham maddeye yakın kurulursa taşıma gideri azalır. Ancak pazara ve ulaşıma yakınlık gibi diğer faktörler de değerlendirilir.
Örnek 3. Soğuk iklimli bir bölgede seracılıkla sebze yetiştirilebilmesi doğal ve beşerî faktörlerden hangisinin etkisini gösterir?
Teknoloji ve sermaye gibi beşerî faktörlerin, doğal iklim koşullarının getirdiği sınırı aşmaya yardımcı olduğunu gösterir. Doğal koşullar tek başına belirleyici değildir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.