MegaSoru

Yerleşmelerin Fonksiyonları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Yerleşmelerin Fonksiyonları Konu Anlatımı

Yerleşmeler yalnız konut alanı değildir; bulundukları bölgeye ve çevre yerleşmelere çeşitli hizmetler sunarlar. Bu hizmetlere fonksiyon denir. Bu konuda yerleşmelerin fonksiyonlarını belirleyen değişkenler ve yerleşmeleri fonksiyonlarına göre sınıflandırma ele alınır.

Yerleşme fonksiyonları

Yerleşmeler baskın ekonomik ya da toplumsal işlevlerine göre sınıflandırılır. Tarım yerleşmelerinde nüfusun büyük bölümü tarımla uğraşır. Sanayi yerleşmelerinde fabrikalar ve sanayiyle ilgili işler ağırlıktadır. Ticaret yerleşmeleri alışveriş ve pazar merkezleridir. Turizm yerleşmelerinde otel, tesis ve rekreasyon hizmetleri öne çıkar. Ulaşım ve liman yerleşmeleri yolların ve taşıma işlerinin merkezidir. İdari yerleşmeler yönetim merkezleridir. Eğitim, kültür ve inanç merkezlerinde okullar, üniversiteler, kutsal yapılar önemlidir. Madencilik ve askerî yerleşmeler de bu gruptadır.
Çoğu büyük yerleşme birden çok fonksiyona sahiptir; sınıflandırma baskın fonksiyona göre yapılır.

Fonksiyonları etkileyen değişkenler

Bir yerleşmenin fonksiyonunu doğal kaynaklar (maden, verimli toprak, kıyı), coğrafi konum (kavşak, boğaz, kıyı), ulaşım olanakları, ekonomik gelişmişlik ve tarihî miras belirler. Örneğin zengin bir yer altı kaynağına sahip yerleşme madencilik fonksiyonu kazanır, tarihî bir miras barındıran yerleşme turizm ve kültür fonksiyonu kazanabilir.

Ölçüt belirleme, ayrıştırma ve etiketleme

Yerleşmeleri sınıflandırırken önce ölçüt belirlenir: nüfusun çalıştığı sektör, işletme türü, gelirin kaynağı gibi. Sonra veriler bu ölçüte göre ayrıştırılır, benzer olanlar gruplanır ve her gruba fonksiyon adı verilir (etiketleme). Karşılaştırma tablosu bu süreçte kullanılabilir.
Ölçüt açık seçilmezse aynı yerleşme farklı gruplara girebilir.

Türkiye ve dünyadan örnekler ve değişim

Türkiye'de ve dünyada her fonksiyon için örnekler bulunur: liman kentleri, sanayi kentleri, turizm kentleri, idari merkezler gibi. Yerleşmelerin fonksiyonu sabit değildir; ekonomik koşullar, ulaşım yeni yollar ve teknoloji değişince bir yerleşme fonksiyonunu kaybedebilir ya da yeni fonksiyon kazanabilir. Örneğin madeni tükenen bir madencilik yerleşmesi turizm ya da ticaret fonksiyonuna yönelebilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Nüfusunun büyük bölümü otel, restoran ve rehberlik işlerinde çalışan bir kıyı kasabası hangi fonksiyona sahiptir?

Turizm fonksiyonuna sahiptir. Nüfusun çalıştığı sektör, yerleşmenin baskın fonksiyonunu belirleyen ölçüttür.

Örnek 2. Bir yerleşme hem liman, hem sanayi hem ticaret merkezidir. Bu yerleşme tek bir fonksiyonla etiketlenir mi?

Hayır, çok fonksiyonlu bir yerleşmedir. Sınıflandırma yapılacaksa ölçüt açıkça belirlenmeli (örneğin en çok istihdam sağlayan sektör) ve baskın fonksiyon bu ölçüte göre belirtilmelidir.

Örnek 3. Maden ocağı kapanan bir yerleşmenin fonksiyonu değişebilir mi? Neden?

Evet. Fonksiyonlar sabit değildir; yerleşme başka kaynaklara, ulaşım imkânlarına ya da turizm potansiyeline yönelerek yeni bir fonksiyon kazanabilir.

Özetle

  • Yerleşmeler tarım, sanayi, ticaret, turizm, ulaşım, idari, eğitim, kültür ve madencilik gibi fonksiyonlara sahiptir.
  • Fonksiyonları doğal kaynaklar, konum, ulaşım, ekonomik gelişmişlik ve tarihî miras belirler.
  • Sınıflandırma ölçüt belirleme, ayrıştırma, tasnif ve etiketleme adımlarıyla yapılır.
  • Birçok yerleşme çok fonksiyoludur; baskın fonksiyona göre adlandırılır.
  • Yerleşme fonksiyonları zamanla değişebilir.

Yerleşmelerin Fonksiyonları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir yerleşmenin fonksiyonu denildiğinde aşağıdakilerden hangisi kastedilir?
AYerleşmenin deniz seviyesinden ölçülen ortalama yükseltisi
BYerleşmenin çevresindeki kayaçların oluşum dönemleri
CYerleşmenin yürüttüğü başlıca faaliyet ve üstlendiği roller
DYerleşmenin yıl boyunca aldığı toplam yağış miktarı
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Fonksiyon yerleşmenin ne tür faaliyetlerle ve hizmetlerle öne çıktığıyla ilgilidir. Yükselti, kayaç ve yağış işlevleri etkileyebilir; fakat fonksiyonun kendisi değildir.
2Kolay
Bir yerleşmeye insanların başlıca ibadet ve dinî törenlere katılmak için gelmesi hangi fonksiyonu gösterir?
ASanayi
BDinî
CTarım
DAskerî
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İbadet ve dinî törenler dinî işlevin doğrudan göstergesidir. Ziyaretçilerin konaklaması başka hizmetler doğurabilir; temel amaç yine ayrıca belirlenir.
3Orta
Ankara'nın başkent olması ve ülke yönetimine ilişkin merkezi kurumların burada bulunması hangi fonksiyonuna kanıttır?
Aİdari fonksiyonuna
BTarımsal fonksiyonuna
CDeniz limanı fonksiyonuna
DMadencilik fonksiyonuna
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Başkentlik ve merkezi yönetim kurumları idari işlevi gösterir. Bu, Ankara'nın yalnız yönetim faaliyetlerinden oluştuğu anlamına gelmez; başka fonksiyonları da vardır.
4Orta
Kurgusal kasabada dışarıdan gelen pamuk, fabrikalarda iplik ve kumaşa dönüştürülmektedir. Çalışanların çoğu bu tesislerdedir. Hangi fonksiyon öne çıkar?
AMadencilik
Bİdari
CUlaşım
DSanayi
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Hammaddeyi işleyerek yeni ürün elde eden fabrikalar sanayi faaliyetidir. Hammaddeyi çıkarmak madencilik, yalnız taşımak ulaşım işlevine kanıt olur; burada baskın istihdam da üretimdedir.
5Zor
Kurgusal kentte ülke yönetim kurumları, büyük üretim tesisleri ve üniversiteler birlikte vardır. Yönetim rolü kent için özellikle önemlidir. I. İdari işlev bulunur. II. Sanayi ve eğitim işlevleri de bulunabilir. III. İdari rol diğer faaliyetleri zorunlu olarak ortadan kaldırır. Hangileri doğrudur?
AYalnız I
BII ve III
CI, II ve III
DI ve II
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Yönetim kurumları idari, üretim tesisleri sanayi, üniversiteler eğitim işlevini destekler. Bir işlevin öne çıkması diğerlerini ortadan kaldırmaz; üçüncü önerme bu nedenle yanlıştır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular