MegaSoru

Yerleşmelerin Kuruluşu ve Gelişimi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Yerleşmelerin Kuruluşu ve Gelişimi Konu Anlatımı

Yerleşmeler, insanların yaşamak ve çalışmak için seçtikleri alanlardır. Bir yerleşmenin nerede kurulacağı ve nasıl gelişeceği, coğrafi faktörlerin birlikte etkisiyle belirlenir. Bu konuda yerleşme yeri seçimini ve gelişmeyi etkileyen faktörler ele alınır.

Doğal faktörler

Su kaynakları, yerleşmenin kuruluşunda belki en önemli faktördür; akarsu, göl ve kaynak suyu hem içme hem tarım hem ulaşım için gereklidir. Yer şekilleri de önemlidir: düz, eğimi az ve taşkından korunaklı alanlar yerleşmeye elverişlidir. İklim, toprak ve bitki örtüsü, tarım ve barınma koşullarını belirler. Afet riski taşıyan alanlar, yani taşkına açık vadi tabanları, heyelanlı yamaçlar ve fay hatları, yerleşme için sakıncalıdır.

Beşerî faktörler

Ulaşım yolları, özellikle yolların kesiştiği kavşaklar, ticaret ve hizmet yerleşmelerinin gelişimini sağlar. Ekonomik faaliyetler (tarım, sanayi, madencilik, ticaret) iş imkânı sunarak nüfus çeker. Savunma ve güvenlik, tarihte yerleşmelerin tepeler, kaleler ve surlarla çevrili yerlerde kurulmasına neden olmuştur. Yönetim kararları ve planlama, kentlerin büyüme yönünü belirler.

Kuruluş ve gelişim

Yerleşmeler genellikle doğal koşulların uygun olduğu yerlerde kurulur; zamanla ekonomik, ulaşım ve politik etkenlerle gelişir. Bazı yerleşmeler ilk kurulduğunda uygun olan koşulları sonradan kaybedebilir; bazıları ise yeni imkânlarla (demiryolu, liman, sanayi) büyüyebilir. Bu nedenle bir yerleşmenin neden orada kurulduğu ile neden büyüdüğü farklı sorulardır ve her ikisi de ayrı faktörlerle açıklanabilir.

Soru sorma, bilgi toplama ve çıkarım

Yerleşme yeri ve gelişimini incelemek için önce 'Neden burada kuruldu?', 'Hangi faktörler gelişimini etkiledi?' gibi sorular sorulur. Harita, tarihî kaynak, istatistik ve gözlemden bilgi toplanır, düzenlenir ve çözümlenir. Çıkarılan sonuçlar kanıtlarla birlikte paylaşılır. Örneğin bir akarsu kıyısında ve ticaret yolu üzerinde kurulan bir yerleşme hem su hem ulaşım avantajından yararlanmıştır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir köyün kurulduğu yer, kaynak suyunun çıktığı ve düz bir yamaçtır. Bu seçimde hangi faktörler rol oynamıştır?

Kaynak suyu (su kaynağı) ve düz arazi (yer şekli) doğal faktörleridir. Yerleşme, içme ve tarım suyuna ulaşım ve konut yapımı için uygun bir zemin sağlamıştır.

Örnek 2. Eskiden savunma amacıyla bir tepede kurulan yerleşme, ulaşım yolları geliştikçe ovaya doğru yayılmıştır. Bu durum hangi iki farklı faktörü gösterir?

Kuruluşta savunma ve güvenlik (beşerî), gelişmede ise ulaşım ve ekonomik fırsatlar (beşerî) etkilidir. Kuruluş nedeni ile gelişme nedeni farklı olabilir.

Örnek 3. Bir vadi tabanındaki yerleşme, sık sık taşkına maruz kalmaktadır. Yer seçimi bakımından hangi faktör göz ardı edilmiştir?

Afet riski faktörü. Taşkına açık vadi tabanları yerleşme için uygun değildir; yer seçimi yapılırken doğal tehlikeler dikkate alınmalıdır.

Özetle

  • Su kaynakları, yer şekilleri, iklim, toprak ve afet riski doğal faktörlerdir.
  • Ulaşım, ekonomik faaliyetler, savunma ve yönetim kararları beşerî faktörlerdir.
  • Bir yerleşmenin kuruluş nedeni ile gelişme nedeni farklı olabilir.
  • Yer seçiminde afet riski taşıyan alanlardan kaçınılmalıdır.
  • İnceleme sorgulama, bilgi toplama, düzenleme, çözümleme ve çıkarım adımlarıyla yapılır.

Yerleşmelerin Kuruluşu ve Gelişimi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Aşağıdakilerden hangisi yerleşme yeri seçiminde etkili olabilen doğal bir faktördür?
ADemir yolu istasyonunun açılması
BYönetim kurumlarının burada toplanması
Cİçme suyuna uygun bir kaynağın bulunması
DYeni bir üniversite yerleşkesinin kurulması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Su kaynağı doğal koşuldur. İstasyon, yönetim kurumları ve üniversite insan faaliyetleriyle oluşturulan olanaklardır; bunlar da yerleşme gelişimini etkileyebilir.
2Kolay
Aşağıdakilerden hangisi bir yerleşmenin gelişimini etkileyebilen beşerî faktördür?
AYüzey eğiminin çevre alanlardan daha düşük olması
BYeni kamu yönetim birimlerinin yerleşmeye taşınması
CDoğal su kaynağının yıl boyunca akışını sürdürmesi
DKış mevsiminin çevre alanlardan daha kısa sürmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yönetim birimlerinin taşınması insan kararıdır; çalışanlar ve hizmet gereksinimleri üzerinden yerleşmeyi etkileyebilir. Diğerleri doğal koşullardır.
3Orta
Kurgusal iki alanda toprak, ulaşım ve güvenlik koşulları benzerdir. K'de yıl boyu kullanılabilen kaynak, L'de yalnız yağışlı mevsimde su taşıyan dere vardır. Dışarıdan su getirilmediği verilirse K'nin kuruluş açısından hangi üstünlüğü öne çıkar?
AGünlük su gereksinimine daha sürekli yanıt verebilmesi
BKurulacak yerleşmenin mutlaka daha kalabalık olmasını gerektirmesi
CEkonomik faaliyetlerin yalnız kaynak çevresinde yapılabilmesi
DTarım ürünlerinin her yıl aynı miktarda olmasını sağlaması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Sürekli suya erişim günlük yaşamın devamını kolaylaştırır. Bu üstünlük diğer koşullardan bağımsız kesin nüfus veya üretim sonucu vermez.
4Orta
Kurgusal bir topluluğun ekili alanları ve ürün saklama yerleri artmış; yıl boyunca aynı alanda kullanılan konutlar yaygınlaşmıştır. Hangi açıklama bu iki değişim arasında makul bir bağ kurar?
AEkili alanların artması topluluğun her mevsim yer değiştirdiğini kanıtlar.
BÜrün saklama olanağı yerleşme için su gereksinimini ortadan kaldırmıştır.
CKalıcı konutların varlığı bütün üretimin yalnız avcılığa dayandığını gösterir.
DBesin üretimi ve saklama olanağı aynı yerde yaşamayı desteklemiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Daha düzenli besin sağlanması ve depolama kalıcı yaşamı destekleyebilir. Bu ilişki bütün yerleşmelerin aynı biçimde kurulduğu veya tek etken bulunduğu anlamına gelmez.
5Zor
Kurgusal kıyı yerleşmesi K'nin korunaklı limanı vardır fakat üretim alanlarıyla kara bağlantısı zayıftır. L'nin limanı daha küçük olmakla birlikte üretim alanlarına düzenli bağlantısı bulunmaktadır. "Limanı büyük olan kesinlikle daha hızlı büyür" iddiası için hangisi söylenebilir?
AKara bağlantısını dışladığından verilen bilgilerle kesinleştirilemez.
BKüçük limanlı yerde ticaret gelişemeyeceğinden L için geçersizdir.
Cİki yerde kıyı bulunduğundan büyüme hızları zorunlu olarak eşittir.
DLiman büyüklüğü tek başına nüfus artış sırasını belirlediğinden doğrudur.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Yerleşmenin dış çevreyle bağlantısı deniz ve kara ilişkilerini birlikte içerir. Liman boyutu tek başına büyüme sıralaması kurdurmaz; L'nin kesin daha hızlı büyüyeceği de verilmemiştir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular