Çözümü göster
Su kaynağı doğal koşuldur. İstasyon, yönetim kurumları ve üniversite insan faaliyetleriyle oluşturulan olanaklardır; bunlar da yerleşme gelişimini etkileyebilir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Yerleşmeler, insanların yaşamak ve çalışmak için seçtikleri alanlardır. Bir yerleşmenin nerede kurulacağı ve nasıl gelişeceği, coğrafi faktörlerin birlikte etkisiyle belirlenir. Bu konuda yerleşme yeri seçimini ve gelişmeyi etkileyen faktörler ele alınır.
Su kaynakları, yerleşmenin kuruluşunda belki en önemli faktördür; akarsu, göl ve kaynak suyu hem içme hem tarım hem ulaşım için gereklidir. Yer şekilleri de önemlidir: düz, eğimi az ve taşkından korunaklı alanlar yerleşmeye elverişlidir. İklim, toprak ve bitki örtüsü, tarım ve barınma koşullarını belirler. Afet riski taşıyan alanlar, yani taşkına açık vadi tabanları, heyelanlı yamaçlar ve fay hatları, yerleşme için sakıncalıdır.
Ulaşım yolları, özellikle yolların kesiştiği kavşaklar, ticaret ve hizmet yerleşmelerinin gelişimini sağlar. Ekonomik faaliyetler (tarım, sanayi, madencilik, ticaret) iş imkânı sunarak nüfus çeker. Savunma ve güvenlik, tarihte yerleşmelerin tepeler, kaleler ve surlarla çevrili yerlerde kurulmasına neden olmuştur. Yönetim kararları ve planlama, kentlerin büyüme yönünü belirler.
Yerleşmeler genellikle doğal koşulların uygun olduğu yerlerde kurulur; zamanla ekonomik, ulaşım ve politik etkenlerle gelişir. Bazı yerleşmeler ilk kurulduğunda uygun olan koşulları sonradan kaybedebilir; bazıları ise yeni imkânlarla (demiryolu, liman, sanayi) büyüyebilir. Bu nedenle bir yerleşmenin neden orada kurulduğu ile neden büyüdüğü farklı sorulardır ve her ikisi de ayrı faktörlerle açıklanabilir.
Yerleşme yeri ve gelişimini incelemek için önce 'Neden burada kuruldu?', 'Hangi faktörler gelişimini etkiledi?' gibi sorular sorulur. Harita, tarihî kaynak, istatistik ve gözlemden bilgi toplanır, düzenlenir ve çözümlenir. Çıkarılan sonuçlar kanıtlarla birlikte paylaşılır. Örneğin bir akarsu kıyısında ve ticaret yolu üzerinde kurulan bir yerleşme hem su hem ulaşım avantajından yararlanmıştır.
Örnek 1. Bir köyün kurulduğu yer, kaynak suyunun çıktığı ve düz bir yamaçtır. Bu seçimde hangi faktörler rol oynamıştır?
Kaynak suyu (su kaynağı) ve düz arazi (yer şekli) doğal faktörleridir. Yerleşme, içme ve tarım suyuna ulaşım ve konut yapımı için uygun bir zemin sağlamıştır.
Örnek 2. Eskiden savunma amacıyla bir tepede kurulan yerleşme, ulaşım yolları geliştikçe ovaya doğru yayılmıştır. Bu durum hangi iki farklı faktörü gösterir?
Kuruluşta savunma ve güvenlik (beşerî), gelişmede ise ulaşım ve ekonomik fırsatlar (beşerî) etkilidir. Kuruluş nedeni ile gelişme nedeni farklı olabilir.
Örnek 3. Bir vadi tabanındaki yerleşme, sık sık taşkına maruz kalmaktadır. Yer seçimi bakımından hangi faktör göz ardı edilmiştir?
Afet riski faktörü. Taşkına açık vadi tabanları yerleşme için uygun değildir; yer seçimi yapılırken doğal tehlikeler dikkate alınmalıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.