MegaSoru

Ekonomik Sektörler ve Gelişmişlik 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Ekonomik Sektörler ve Gelişmişlik Konu Anlatımı

Ekonomik faaliyetler üretim özelliklerine göre sektörlere ayrılır. Ülkelerin sektörel yapısı, gelişmişlik düzeylerini yansıtan önemli bir göstergedir. Bu konuda beş sektör, sektörel dağılımı gösteren tablo ve grafiklerin okunması ve farklı gelişmişlikteki ülkelerin karşılaştırılması ele alınır.

Beş ekonomik sektör

Birincil sektör, doğadan doğrudan ürün elde edilen faaliyetleri kapsar: tarım, hayvancılık, ormancılık, balıkçılık, madencilik. İkincil sektör, ham maddeyi işleyerek yeni ürün üreten sanayi ve inşaat gibi faaliyetleri içerir. Üçüncül sektör hizmet sektörüdür: ticaret, ulaşım, turizm, eğitim, sağlık. Dördüncül sektör bilgiye dayalı hizmetleri kapsar: araştırma-geliştirme, bilişim, danışmanlık. Beşincil sektör ise üst düzey karar verme, yönetim ve strateji belirleme faaliyetlerini içerir.
Sınıflandırma faaliyetin kendi özelliğine göre yapılır; aynı kurum içinde farklı sektörlerden faaliyetler bulunabilir.

Tablo ve grafik okuma

Ülkelerin sektörel yapısını göstermek için daire grafiği, sütun grafiği veya tablo kullanılır. Daire grafiği toplamın parçalarını yüzde olarak, sütun grafiği ise ülkeler arasındaki farkları gösterir. Okurken önce başlığa ve birime bakılır, ardından her sektörün payı belirlenir. Toplamın yüzde 100 ettiği kontrol edilir.
Grafiklerden çıkarım yaparken yalnız verilen bilgiye dayanılır; sektör payı bir ülkenin zenginliğini tek başına belirlemez.

Gelişmişlik düzeyine göre karşılaştırma

Genellikle gelişmişlik düzeyi arttıkça birincil sektörün payı azalır, üçüncül ve dördüncül sektörlerin payı artar. Az gelişmiş ülkelerde nüfusun büyük bölümü hâlâ tarım gibi birincil faaliyetlerde çalışırken, gelişmiş ülkelerde hizmet ve bilgi sektörlerinde çalışanların oranı yüksektir.
Bu genel eğilimler kural olarak değil, veriden çıkarılacak sonuçlar olarak ele alınmalıdır; her ülkenin kendine özgü koşulları olabilir. Örneğin maden ya da petrol zengini bir ülkede birincil sektör payı yüksek, ama gelir düzeyi de yüksek olabilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir ülkede nüfusun yüzde 50'si tarımda, yüzde 15'i sanayide, yüzde 35'i hizmette çalışmaktadır. Bu ülke hakkında hangi genel çıkarım yapılabilir?

Birincil sektör payı yüksektir; bu, ülkenin tarım ağırlıklı bir ekonomiye sahip olduğunu düşündürür. Genelde gelişmişlik arttıkça hizmet payı yükselir. Ancak kesin yargı için başka göstergelere de bakmak gerekir.

Örnek 2. Aşağıdaki faaliyetleri sektörlerine ayırın: kömür madenciliği, otomobil üretimi, bir hastanede hemşirelik, bir şirketin ürün geliştirme araştırması.

Kömür madenciliği birincil, otomobil üretimi ikincil, hemşirelik üçüncül, araştırma-geliştirme dördüncül sektördendir.

Örnek 3. A ülkesinin sektör payları: birincil yüzde 5, ikincil yüzde 25, üçüncül ve üzeri yüzde 70. B ülkesinin payları: birincil yüzde 55, ikincil yüzde 10, üçüncül ve üzeri yüzde 35. Hangisi daha gelişmiş olabilir ve neden?

A ülkesi daha gelişmiş olabilir; çünkü birincil sektör payı düşük, hizmet ve üzeri payı yüksektir. Bu yalnız bir gösterge olduğundan kesin değildir, ama genel eğilimle uyumludur.

Özetle

  • Beş sektör birincil, ikincil, üçüncül, dördüncül ve beşincil sektördür.
  • Birincil doğadan ürün alma, ikincil işleme, üçüncül hizmet, dördüncül bilgi, beşincil üst düzey karar verme faaliyetidir.
  • Gelişmişlik arttıkça genelde birincil sektör payı azalır, hizmet ve bilgi sektörleri payı artar.
  • Grafik ve tablolardan çıkarım yalnız verilen bilgiye dayanmalıdır.
  • Sektör payı tek başına bir ülkenin gelişmişliğini kesin olarak belirlemez.

Ekonomik Sektörler ve Gelişmişlik — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
K ülkesinde istihdam dağılımıPay (%)020406080100TarımSanayiHizmetler83260
Grafikte kurgusal K ülkesinin çalışan dağılımı verilmiştir. En fazla çalışan hangi geniş sektör grubundadır?
ATarım
BSanayi
CHizmetler
DTarım ve sanayi eşit payla
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Hizmetler %60 ile en yüksek paya sahiptir. Grafik çalışanların dağılımını gösterir; aynı oranların üretim değerine de ait olduğu varsayılamaz.
2Kolay
Bir ülkede "Sanayinin GSYİH payı %25'tir" ifadesi neyi gösterir?
AÇalışanların kesinlikle dörtte birinin sanayide olduğunu
BÜlkenin toplam GSYİH'sinin dörtte birinin sanayi katkısıyla ilişkili olduğunu
Cİhraç edilen ürünlerin kesinlikle dörtte birinin sanayi ürünü olduğunu
DÜlke yüzölçümünün dörtte birinin fabrikalarla kaplı olduğunu
Çözümü göster
Doğru cevap: B
GSYİH payı üretim değerinin sektörel dağılımıyla ilgilidir. İstihdam, ihracat ve arazi payları ayrı göstergelerdir; aynı yüzdeye sahip olmak zorunda değildir.
3Orta
ÜlkeTarım (%)Sanayi (%)Hizmetler (%)K452035L53065
Tablodaki K ve L ülkeleri aynı yıl ve yöntemle incelenmiştir. Hangisi doğrudur?
AL'nin tarım dışı istihdam payı K'den yüksektir.
BL'de çalışanların yarısından fazlası tarımdadır.
CK'de tarım dışı çalışanların payı %80'dir.
Dİki ülkede sanayi ve hizmetler toplamı eşittir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
K'de tarım dışı pay %55, L'de %95'tir. Bu karşılaştırma ekonomik yapının farklılığını gösterir; yaşam kalitesinin bütün boyutları için tek başına kesin sıralama vermez.
4Orta
Kurgusal bir ülkede tarımın istihdam payı %30, GSYİH payı %10'dur. Hangi yorum doğrudur?
AGSYİH payı %10 olduğundan ülkede çalışanların da yalnız %10'u tarımdadır.
BTarımda üretilen her ürünün fiyatı diğer ürünlerin üç katıdır.
CTarım çalışanlarının %20'si kesinlikle işsizdir.
DTarımın çalışanlar içindeki payı üretim değeri içindeki payından yüksektir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İstihdam ve GSYİH farklı toplamların dağılımıdır. %30 ile %10 arasındaki fark doğrudan işsizlik veya tek tek ürünlerin fiyatı anlamına gelmez.
5Zor
ÜlkeToplam çalışan (milyon)Hizmet ist. (%)K2040L570
Tablodaki iki ülke için hangi ifade doğrudur?
AK'nin hizmet payı daha düşük olsa da hizmet çalışanı 8 milyon, L'ninki 3,5 milyondur.
BK'de hizmet çalışanı 4 milyon, L'de 7 milyondur.
Cİki ülkede hizmet çalışanı eşittir; farklı yüzdeler toplam farkını kapatır.
DL'nin hizmet payı yüksek olduğundan hizmet çalışanı her koşulda K'den fazladır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
K'de 20×0,40=8; L'de 5×0,70=3,5 milyon kişi hizmetlerde çalışır. Pay sıralamasıyla kişi sayısı sıralaması bu örnekte farklıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular