Çözümü göster
Doğru bilginin imkânı bilgi felsefesinin temel problemlerindendir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bilgi felsefesinin üç temel problemi vardır: Doğru bilgi mümkün müdür? Bilginin kaynağı nedir? Doğru bilginin ölçütü nedir? Bu konuda bu sorulara verilen başlıca cevapları inceleyeceğiz.
Sofistlerden Protagoras "İnsan her şeyin ölçüsüdür." diyerek bilginin kişiden kişiye değiştiğini, yani göreceli olduğunu savunur. Gorgias ise doğru bilginin mümkün olmadığını öne sürer.
Pyrrhon şüphecidir: Doğru bilgiye ulaşılamayacağı için yargıdan kaçınmak gerektiğini, bunun da insana huzur getireceğini söyler. Sokrates ise doğru bilginin mümkün olduğunu ve sorgulama yoluyla ulaşılabileceğini savunur. Descartes her şeyden şüphe ederek (yöntemsel şüphe) şüphe edemeyeceği bir gerçeğe ulaşır: "Düşünüyorum, öyleyse varım." Descartes'ta şüphe bir amaç değil, kesin bilgiye ulaşma aracıdır.
Rasyonalizm (akılcılık) bilginin kaynağının akıl olduğunu savunur; doğuştan gelen ilkeler vardır (Descartes). Empirizm (deneycilik) bilginin kaynağının deney ve duyular olduğunu savunur; Locke'a göre zihin doğuşta boş bir levhadır. Kritisizm (eleştirel felsefe) bilginin akıl ve deneyin birlikte çalışmasıyla oluştuğunu savunur (Kant).
Entüisyonizm (sezgicilik) gerçek bilginin sezgiyle elde edildiğini savunur (Bergson; İslam düşüncesinde Gazali'nin kalbe doğan bilgi anlayışı).
Uygunluk: Bilgi gerçeklikle örtüşüyorsa doğrudur (deneysel bilimlerde yaygındır). Tutarlılık: Bilgi kendisinden önce doğru kabul edilen bilgilerle çelişmiyorsa doğrudur (matematik ve mantıkta yaygındır). Tümel uzlaşım: Akıl sahibi herkesin kabul edeceği bilgi doğrudur.
Apaçıklık: Açık ve seçik olarak kavranan bilgi doğrudur (Descartes). Yarar: İşe yarayan, pratik sonuç veren bilgi doğrudur (pragmatizm).
Örnek 1. "Bir bilgiyi doğru kabul etmem için onu deneyle sınamam gerekir." diyen bir düşünür hangi akıma yakındır?
Bilginin kaynağını deney ve duyular olarak gören empirizme yakındır.
Örnek 2. "Bir ilaç hastayı iyileştiriyorsa bu konudaki bilgi doğrudur." yargısı hangi doğruluk ölçütüne dayanır?
Pratik sonuç vermeyi esas alan yarar ölçütüne (pragmatizm) dayanır.
Örnek 3. Pyrrhon ile Descartes'ın şüpheye bakışı nasıl ayrılır?
Pyrrhon şüpheyi sonuç olarak görür ve yargıdan kaçınmayı önerir; Descartes ise şüpheyi kesin bilgiye ulaşmak için bir araç olarak kullanır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.