MegaSoru

Argümantasyonun Yapısı ve Safsatalar 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Argümantasyonun Yapısı ve Safsatalar Konu Anlatımı

Bir görüşü savunurken gerekçeler sunar, bunlardan bir sonuca ulaşırız. Bu konuda akıl yürütme türlerini, argümanın yapısını ve akıl yürütmede sık yapılan hataları (safsataları) inceleyeceğiz.

Akıl yürütme türleri

Tümdengelim, genelden özele giden akıl yürütmedir: "Bütün insanlar ölümlüdür. Sokrates insandır. O hâlde Sokrates ölümlüdür." Öncüller doğruysa sonuç zorunlu olarak doğrudur.
Tümevarım, özelden genele giden akıl yürütmedir: "Gözlenen bütün kuğular beyazdır; o hâlde bütün kuğular beyazdır." Sonuç olasılıklıdır. Analoji ise iki şey arasındaki benzerlikten hareketle birinde bulunan bir özelliğin diğerinde de bulunduğu sonucuna varmaktır; sonucu olasılıklıdır.

Argümanın yapısı

Bir argümanda sonucu desteklemek için öne sürülen önermelere öncül, ulaşılan yargıya sonuç denir. "Çünkü", "zira" gibi ifadeler genellikle öncülü; "o hâlde", "bu yüzden" gibi ifadeler ise sonucu gösterir.
Bir ifadeyi değerlendirmek için önce onu öncül ve sonuç bileşenlerine ayırmak, sonra anlamını değiştirmeden kendi cümlelerimizle yeniden ifade etmek gerekir. Öncüllerin sonucu gerçekten destekleyip desteklemediği ve birbirleriyle tutarlı olup olmadığı incelenir.

Safsatalar

Safsata, doğru gibi görünen ama hatalı olan akıl yürütmedir. Otoriteye başvurma: Bir görüşü yalnızca ünlü veya yetkili biri söylediği için doğru saymak. Adam karalama: Görüşü değil, görüşü savunan kişiyi hedef almak. Cımbızlama: Bir sözü bağlamından koparıp anlamını çarpıtmak. Popülerliğe başvurma: Bir şeyi çok kişi kabul ettiği için doğru saymak.
Nedensellik safsatası: Birbirini zaman bakımından izleyen iki olaydan birini diğerinin nedeni saymak. Yanlış analoji: Yeterince benzer olmayan iki şey arasında benzerlik kurarak sonuca varmak.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. "Bu ürünü herkes kullanıyor, o hâlde en iyi ürün budur." Bu akıl yürütmedeki safsata hangisidir?

Bir şeyi çok kişi kabul ettiği için doğru sayan popülerliğe başvurma safsatasıdır.

Örnek 2. "Okula siyah kedi gördükten sonra geç kaldım; demek ki siyah kedi uğursuzluk getiriyor." Bu akıl yürütmedeki hata nedir?

Zaman bakımından ardışık iki olaydan birini diğerinin nedeni sayan nedensellik safsatasıdır.

Örnek 3. "Bütün metaller ısıtılınca genleşir; bakır bir metaldir; o hâlde bakır ısıtılınca genleşir." Bu akıl yürütmenin türü ve sonucu hangisidir?

Genelden özele giden tümdengelimdir; öncüllerden sonuç "bakır ısıtılınca genleşir" yargısıdır ve öncüller doğruysa zorunlu olarak doğrudur.

Özetle

  • Tümdengelim genelden özele gider; öncüller doğruysa sonuç zorunludur.
  • Tümevarım özelden genele gider, analoji benzerliğe dayanır; sonuçları olasılıklıdır.
  • Öncül sonucu destekleyen önerme, sonuç ulaşılan yargıdır.
  • Safsatalar: otoriteye başvurma, adam karalama, cımbızlama, popülerliğe başvurma, nedensellik, yanlış analoji.
  • İfade anlamı değiştirilmeden öncül ve sonuca ayrılıp yeniden ifade edilmelidir.

Argümantasyonun Yapısı ve Safsatalar — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Genelden özele doğru giden akıl yürütme türü hangisidir?
ATümdengelim
BTümevarım
CAnaloji
DSafsata
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Genelden özele giden akıl yürütme tümdengelimdir.
2Kolay
Özelden genele doğru giden akıl yürütme türü hangisidir?
ATümdengelim
BTümevarım
CAnaloji
DÖzdeşlik
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Özelden genele giden akıl yürütme tümevarımdır.
3Orta
"Bütün canlılar ölümlüdür. Kediler canlıdır. O hâlde kediler ölümlüdür."

Bu akıl yürütmenin türü hangisidir?
ATümevarım
BAnaloji
CAdam karalama
DTümdengelim
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Genel bir yargıdan özel bir sonuca varıldığı için tümdengelimdir.
4Orta
"Bugüne kadar gözlemlediğim bütün kargalar siyahtır. O hâlde bütün kargalar siyahtır."

Bu akıl yürütmenin türü hangisidir?
ATümdengelim
BTümevarım
CAnaloji
DYanlış analoji
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Tek tek gözlemlerden genel bir sonuca varıldığı için tümevarımdır.
5Zor
"Gözlenen bütün kuğuların beyaz olması nedeniyle bütün kuğuların beyaz olduğu sonucuna varılmış, ancak daha sonra siyah kuğular bulunmuştur."

Bu durum tümevarımın hangi özelliğini gösterir?
ASonucunun zorunlu olmasını
BHiçbir zaman gözleme dayanmamasını
CSonucunun kesin değil olasılıklı olmasını
DGenelden özele gitmesini
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Yeni bir gözlemin genel sonucu çürütmesi tümevarımın olasılıklı olduğunu gösterir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular