Çözümü göster
Genelden özele giden akıl yürütme tümdengelimdir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir görüşü savunurken gerekçeler sunar, bunlardan bir sonuca ulaşırız. Bu konuda akıl yürütme türlerini, argümanın yapısını ve akıl yürütmede sık yapılan hataları (safsataları) inceleyeceğiz.
Tümdengelim, genelden özele giden akıl yürütmedir: "Bütün insanlar ölümlüdür. Sokrates insandır. O hâlde Sokrates ölümlüdür." Öncüller doğruysa sonuç zorunlu olarak doğrudur.
Tümevarım, özelden genele giden akıl yürütmedir: "Gözlenen bütün kuğular beyazdır; o hâlde bütün kuğular beyazdır." Sonuç olasılıklıdır. Analoji ise iki şey arasındaki benzerlikten hareketle birinde bulunan bir özelliğin diğerinde de bulunduğu sonucuna varmaktır; sonucu olasılıklıdır.
Bir argümanda sonucu desteklemek için öne sürülen önermelere öncül, ulaşılan yargıya sonuç denir. "Çünkü", "zira" gibi ifadeler genellikle öncülü; "o hâlde", "bu yüzden" gibi ifadeler ise sonucu gösterir.
Bir ifadeyi değerlendirmek için önce onu öncül ve sonuç bileşenlerine ayırmak, sonra anlamını değiştirmeden kendi cümlelerimizle yeniden ifade etmek gerekir. Öncüllerin sonucu gerçekten destekleyip desteklemediği ve birbirleriyle tutarlı olup olmadığı incelenir.
Safsata, doğru gibi görünen ama hatalı olan akıl yürütmedir. Otoriteye başvurma: Bir görüşü yalnızca ünlü veya yetkili biri söylediği için doğru saymak. Adam karalama: Görüşü değil, görüşü savunan kişiyi hedef almak. Cımbızlama: Bir sözü bağlamından koparıp anlamını çarpıtmak. Popülerliğe başvurma: Bir şeyi çok kişi kabul ettiği için doğru saymak.
Nedensellik safsatası: Birbirini zaman bakımından izleyen iki olaydan birini diğerinin nedeni saymak. Yanlış analoji: Yeterince benzer olmayan iki şey arasında benzerlik kurarak sonuca varmak.
Örnek 1. "Bu ürünü herkes kullanıyor, o hâlde en iyi ürün budur." Bu akıl yürütmedeki safsata hangisidir?
Bir şeyi çok kişi kabul ettiği için doğru sayan popülerliğe başvurma safsatasıdır.
Örnek 2. "Okula siyah kedi gördükten sonra geç kaldım; demek ki siyah kedi uğursuzluk getiriyor." Bu akıl yürütmedeki hata nedir?
Zaman bakımından ardışık iki olaydan birini diğerinin nedeni sayan nedensellik safsatasıdır.
Örnek 3. "Bütün metaller ısıtılınca genleşir; bakır bir metaldir; o hâlde bakır ısıtılınca genleşir." Bu akıl yürütmenin türü ve sonucu hangisidir?
Genelden özele giden tümdengelimdir; öncüllerden sonuç "bakır ısıtılınca genleşir" yargısıdır ve öncüller doğruysa zorunlu olarak doğrudur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.