MegaSoru

Mantık ve Argümantasyonun Temel Kavramları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Mantık ve Argümantasyonun Temel Kavramları Konu Anlatımı

Mantık, doğru düşünmenin kurallarını inceleyen disiplindir. Bu konuda mantığın temel kavramlarını, akıl ilkelerini ve önermeyi tanıyacağız.

Mantık nedir?

Mantık, akıl yürütmelerin geçerli ve tutarlı olup olmadığını inceleyen; doğru düşünmenin kurallarını ortaya koyan disiplindir. Mantık düşüncenin içeriğiyle değil, biçimiyle ve düşünceler arasındaki bağlantıyla ilgilenir.
Argümantasyon ise bir görüşü gerekçelerle savunma ve karşı görüşleri değerlendirme sürecidir.

Akıl ilkeleri

Özdeşlik ilkesi: Her şey kendisiyle aynıdır (A, A'dır). Çelişmezlik ilkesi: Bir şey aynı anda ve aynı bakımdan hem kendisi hem de kendisinin karşıtı olamaz (A hem B hem B değil olamaz). Üçüncü hâlin imkânsızlığı: Bir şey ya vardır ya yoktur, üçüncü bir hâl yoktur. Yeter sebep ilkesi: Var olan her şeyin bir nedeni vardır.
Bu ilkeler doğru düşünmenin dayanaklarıdır; örneğin "Kapı hem açık hem kapalıdır." ifadesi çelişmezlik ilkesine aykırıdır.

Önerme, doğruluk, argüman

Önerme, doğru ya da yanlış olabilen ve hüküm bildiren cümledir. "Ankara Türkiye'nin başkentidir." bir önermedir. Soru, emir, dilek ve ünlem cümleleri doğru ya da yanlış olamadığı için önerme değildir.
Doğruluk, önermenin gerçeklikle veya diğer önermelerle uygunluğudur. Argüman, bir sonucu desteklemek için öne sürülen öncüllerden oluşan düşünce bütünüdür. Tutarlılık ise önermelerin birbiriyle çelişmemesidir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. "Lütfen pencereyi kapatır mısın?" ifadesi neden önerme değildir?

Doğru ya da yanlış olarak değerlendirilemez; bir hüküm bildirmez, rica bildirir.

Örnek 2. "Bu çiçek hem kırmızıdır hem de kırmızı değildir." ifadesi hangi akıl ilkesine aykırıdır?

Aynı anda ve aynı bakımdan bir şeyin hem kendisi hem karşıtı olamayacağını söyleyen çelişmezlik ilkesine aykırıdır.

Örnek 3. "Ağaçtan düşen elmanın bir nedeni olmalıdır." düşüncesi hangi ilkeye dayanır?

Var olan her şeyin bir nedeni olduğunu söyleyen yeter sebep ilkesine dayanır.

Özetle

  • Mantık doğru düşünmenin kurallarını inceler; düşüncenin biçimiyle ilgilenir.
  • Akıl ilkeleri: özdeşlik, çelişmezlik, üçüncü hâlin imkânsızlığı, yeter sebep.
  • Önerme doğru ya da yanlış olabilen ve hüküm bildiren cümledir.
  • Soru, emir, dilek, ünlem cümleleri önerme değildir.
  • Argüman öncüller ve sonuçtan oluşur; tutarlılık önermelerin çelişmemesidir.

Mantık ve Argümantasyonun Temel Kavramları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Doğru düşünmenin kurallarını ve akıl yürütmelerin geçerliliğini inceleyen disiplin hangisidir?
AMantık
BEstetik
CEtik
DOntoloji
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru düşünmenin kurallarını inceleyen disiplin mantıktır.
2Kolay
"Her şey kendisiyle aynıdır." biçiminde ifade edilen akıl ilkesi hangisidir?
AÇelişmezlik ilkesi
BÖzdeşlik ilkesi
CÜçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi
DYeter sebep ilkesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Her şeyin kendisiyle aynı olması özdeşlik ilkesidir.
3Orta
"Bu kapı aynı anda hem açık hem de kapalıdır."

Bu ifade hangi akıl ilkesine aykırıdır?
AÖzdeşlik ilkesi
BYeter sebep ilkesi
CHiçbir akıl ilkesine aykırı değildir.
DÇelişmezlik ilkesi
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Bir şey aynı anda ve aynı bakımdan hem kendisi hem karşıtı olamaz; ifade çelişmezlik ilkesine aykırıdır.
4Orta
"Bir sayı ya çifttir ya da çift değildir; bunun dışında üçüncü bir durum yoktur."

Bu düşünce hangi akıl ilkesine dayanır?
AYeter sebep ilkesi
BÜçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi
CÖzdeşlik ilkesi
DÇelişmezlik ilkesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Bir şeyin ya öyle olup ya olmadığı, üçüncü bir hâl olmadığı ilkesi üçüncü hâlin imkânsızlığıdır.
5Zor
"Bütün kuşlar uçar." cümlesi yanlış olmasına rağmen önerme sayılır.

Bunun nedeni hangisidir?
AÖnermelerin hepsi doğrudur.
BYanlış cümleler önerme olamaz.
CÖnermeler yalnızca soru cümlelerinden oluşur.
DÖnermenin doğru ya da yanlış olabilen bir hüküm bildirmesi yeterlidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Önerme olmak için doğru ya da yanlış değer alabilen bir hüküm bildirmek yeterlidir; doğru olması gerekmez.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular