Bölen Nokta ve Ağırlık Merkezi Konu Anlatımı
Bir doğru parçasını verilen oranda bölen noktanın koordinatları ve bir üçgenin ağırlık merkezinin koordinatları, orta nokta fikrinin genellemeleridir.
Doğru parçasını verilen oranda bölme
$A(x_1,y_1)$ ve $B(x_2,y_2)$ noktaları verilsin. $P$ noktası $AB$ doğrusu üzerinde ve $|AP|:|PB|=m:n$ olsun.
• $P$ $[AB]$ içinde (içten bölme) ise $A$ dan $B$ ye giden vektörün $\dfrac{m}{m+n}$ i kadar ilerlenir:
$P\left(x_1+\dfrac{m}{m+n}(x_2-x_1),\ y_1+\dfrac{m}{m+n}(y_2-y_1)\right)$
• $P$ $[AB]$ nin dışında (dıştan bölme) ise aynı yazılış $\dfrac{m}{m-n}$ ile yapılır:
$P\left(x_1+\dfrac{m}{m-n}(x_2-x_1),\ y_1+\dfrac{m}{m-n}(y_2-y_1)\right)$
Burada $m>n$ ise $P$ noktası $B$ nin ötesindedir, $m<n$ ise $A$ nın ötesindedir. Noktaların dizilişi (A-B-P gibi) soruda verilir ve oranın hangi uzunluklara karşılık geldiğine dikkat edilir. $m=n$ iken içten bölme orta noktadır; dıştan bölme bu durumda olmaz.
Üçgenin ağırlık merkezi
Köşeleri $A(x_1,y_1),\ B(x_2,y_2),\ C(x_3,y_3)$ olan üçgenin ağırlık merkezi koordinatların ortalamasıdır:
$G\left(\dfrac{x_1+x_2+x_3}{3},\ \dfrac{y_1+y_2+y_3}{3}\right)$
Ağırlık merkezi her kenarortayı köşeden başlayarak $2:1$ oranında böldüğünden, bir kenarortayın ucu ve $G$ biliniyorsa iç bölme formülüyle de bulunur. İki köşe ve ağırlık merkezi biliniyorsa üçüncü köşe, $x_3=3x_G-x_1-x_2$ ve $y_3=3y_G-y_1-y_2$ ile hesaplanır.
Uygulamalar
Bölme noktası formülleri, bir doğru üzerindeki noktaların yerini bulma ve harita-plan problemlerinde kullanılır. Ağırlık merkezi, bir levhanın dengelenme noktasını belirler.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. $A(1,2)$ ve $B(9,6)$ olmak üzere $[AB]$ üzerinde $|AP|:|PB|=3:1$ olan $P$ noktasını bulunuz.
$\dfrac{m}{m+n}=\dfrac34$ tür. $x_P=1+\dfrac34\cdot8=7$ ve $y_P=2+\dfrac34\cdot4=5$ olur. $P(7,5)$ tir.
Örnek 2. $A(2,1)$ ve $B(4,5)$ noktaları veriliyor. $A,B,P$ aynı doğru üzerinde, $B$ noktası $A$ ile $P$ arasında ve $|PA|:|PB|=3:1$ ise $P$ nin koordinatlarını bulunuz.
Dıştan bölme olduğundan $\dfrac{m}{m-n}=\dfrac{3}{3-1}=\dfrac32$ alınır. $x_P=2+\dfrac32\cdot2=5$ ve $y_P=1+\dfrac32\cdot4=7$ olur. $P(5,7)$ dir. Kontrol: $\vec{PB}=(-1,-2)$ ve $\vec{AB}=(2,4)$ olup $|PB|$, $|AB|$ nin yarısıdır; $|PA|=\dfrac32|AB|$ ve oran $3:1$ çıkar.
Örnek 3. $A(1,2),\ B(5,6),\ C(3,1)$ üçgeninin ağırlık merkezini bulunuz.
$G\left(\dfrac{1+5+3}{3},\dfrac{2+6+1}{3}\right)=(3,3)$ tür.
Örnek 4. Ağırlık merkezi $G(3,2)$ ve iki köşesi $A(1,1),\ B(5,2)$ olan üçgenin üçüncü köşesi $C$ yi bulunuz.
$x_C=3\cdot3-1-5=3$ ve $y_C=3\cdot2-1-2=3$ olur. $C(3,3)$ tür.
Özetle
- İçten bölmede $P=A+\dfrac m{m+n}(B-A)$, dıştan bölmede $P=A+\dfrac m{m-n}(B-A)$ dir.
- Dıştan bölmede $m>n$ ise $P$, $B$ nin ötesinde; $m<n$ ise $A$ nın ötesindedir.
- Ağırlık merkezi köşe koordinatlarının ortalamasıdır: $G\left(\dfrac{x_1+x_2+x_3}3,\dfrac{y_1+y_2+y_3}3\right)$.
- Ağırlık merkezi kenarortayı $2:1$ böler.
- Üçüncü köşe, $3G-A-B$ ile bulunur.
Bölen Nokta ve Ağırlık Merkezi — örnek sorular
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.
1Kolay
A(3, 5) ve B(12, 5) noktalarını birleştiren doğru parçası üzerinde bulunan P noktası, A'dan B'ye doğru AP:PB = 1:2 oranında içten bölmektedir. Buna göre P noktasının koordinatları hangisidir?
A(6, 5)
B(5, 5)
C(9, 5)
D(10, 5)
Çözümü göster
Doğru cevap: A
AP:PB = 1:2 olduğundan AB doğru parçası 3 eş parçaya ayrılır. A ile B arasındaki yatay uzaklık 12 - 3 = 9 birimdir. Her parça 3 birimdir. P, A'dan B'ye doğru bir parça ileride olduğundan x = 3 + 3 = 6 olur. y koordinatı değişmez. P = (6, 5) bulunur.
2Kolay
A(6, 2) ve B(6, 14) noktaları arasındaki P noktası, A'dan B'ye doğru AP:PB = 1:3 oranında içten bölmektedir. Buna göre P noktasının koordinatları hangisidir?
A(6, 4)
B(6, 6)
C(6, 11)
D(6, 5)
Çözümü göster
Doğru cevap: D
AB'nin uzunluğu düşey doğrultuda 14 - 2 = 12 birimdir. AP:PB = 1:3 olduğundan toplam 4 eş oransal parça vardır. AP uzunluğu 12 · 1/4 = 3 birimdir. A'dan yukarı 3 birim gidildiğinde P = (6, 5) bulunur.
3Orta
A(3, 3) ve B(12, 9) noktaları arasındaki P noktası, A'dan B'ye doğru AP:PB = 2:1 oranında içten bölmektedir. P noktasının koordinatları hangisidir?
A(6, 5)
B(8, 6)
C(10, 8)
D(9, 7)
Çözümü göster
Doğru cevap: D
AP:PB = 2:1 olduğundan P, A'dan B'ye doğru yolun 2/3'ündedir. A'dan B'ye x değişimi 9, y değişimi 6'dır. Bunların 2/3'ü sırasıyla 6 ve 4'tür. A(3, 3)'e eklenirse P = (3 + 6, 3 + 4) = (9, 7) bulunur.
4Orta
A(2, 3), P(5, 5) ve B(11, 9) noktaları aynı doğru üzerindedir ve P, A ile B arasındadır. Buna göre AP:PB oranı kaçtır?
Çözümü göster
Doğru cevap: A
A'dan P'ye koordinat değişimi (3, 2), P'den B'ye koordinat değişimi (6, 4)'tür. İkinci değişim birincinin 2 katıdır. Aynı doğru üzerinde olduklarından uzunluklar da aynı oranda değişir. Dolayısıyla AP:PB = 1:2'dir.
5Zor
A(3, 4) ve B(9, 8) noktaları veriliyor. P noktası AB doğrusunda B'nin ötesinde bulunuyor ve AP:PB = 3:1 oranını sağlıyor. Buna göre P noktasının koordinatları hangisidir?
A(10, 9)
B(15, 12)
C(18, 14)
D(12, 10)
Çözümü göster
Doğru cevap: D
P, B'nin ötesinde olduğundan A-B-P sıralaması vardır ve AP = AB + PB'dir. AP:PB = 3:1 olduğuna göre AB:PB = 2:1 olur. A'dan B'ye koordinat değişimi (6, 4)'tür. PB, AB'nin yarısı olduğundan B'den P'ye değişim (3, 2)'dir. P = (9 + 3, 8 + 2) = (12, 10) bulunur.