Çözümü göster
9. sınıf satırında toplam 60 öğrenci vardır. Sanat kulübünü 34 öğrenci tercih ettiğine göre spor kulübünü tercih edenlerin sayısı 60 - 34 = 26'dır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Aynı kişiler ya da nesneler hakkında iki kategorik değişken birlikte toplandığında, bu iki değişken arasında bir ilişki olup olmadığı sorulur. Bu soruyu yanıtlamak için veriler iki yönlü tabloyla düzenlenir ve oranlar karşılaştırılır.
Kategorik değişkenler sayı değil sınıf ya da grup bildirir (cinsiyet, spor dalı, tercih edilen ders gibi). İki kategorik değişkenin değerleri bir tabloda satır ve sütun olarak yerleştirilirse iki yönlü tablo elde edilir. Her hücre, iki özelliği birlikte taşıyan kişi sayısını (frekansı) gösterir. Satır toplamları ve sütun toplamları kenarlarda, tüm hücrelerin toplamı ise genel toplamda yer alır. Tablonun tutarlılığı kontrol edilir: satır toplamlarının toplamı ile sütun toplamlarının toplamı genel toplama eşit olmalıdır. Eksik bir hücre, ilgili satır veya sütun toplamından bulunabilir.
Gruplar farklı büyüklükte olduğunda mutlak sayılar yanıltıcı olur; bu yüzden oranlar karşılaştırılır. Bir satırdaki hücreler satır toplamına bölünürse satır yüzdeleri, bir sütundaki hücreler sütun toplamına bölünürse sütun yüzdeleri bulunur. Örneğin iki sınıfta etkinliğe katılan öğrenci sayısı yerine, her sınıftaki katılım oranına bakmak adil bir karşılaştırma sağlar.
Bir değişkenin gruplarında diğer değişkenin dağılımı (oranları) aşağı yukarı aynıysa iki değişken arasında belirgin bir ilişki yoktur; oranlar belirgin biçimde farklıysa ilişki olduğu söylenir. İlişki görmek, bir değişkenin diğerine neden olduğu anlamına gelmez. Veriler kümeli sütun grafiğiyle de gösterilir: her kategori için yan yana çubuklar çizilir. Yorum yaparken hem tablodaki sayılara hem de oranlara dayanılmalı, veri kapsamının dışına çıkan genellemelerden kaçınılmalıdır.
Örnek 1. $A$ sınıfında $30$ öğrenciden $18$ i, $B$ sınıfında $60$ öğrenciden $24$ ü bir etkinliğe katılmıştır. Hangi sınıfta katılım oranı daha yüksektir?
$B$ sınıfında katılan öğrenci sayısı daha fazladır ($24>18$) ancak sınıf büyüklükleri farklıdır. Oranlara bakılır: $A$ için $\dfrac{18}{30}=\dfrac35$, yani %60; $B$ için $\dfrac{24}{60}=\dfrac25$, yani %40. Katılım oranı $A$ sınıfında daha yüksektir.
Örnek 2. Bir okulda spor tercihini gösteren tablonun satırları kız ve erkek, sütunları futbol, basketbol ve voleybol, genel toplam $120$ dir. Kızlar toplamı $50$, kızlarda futbol $10$, basketbol $15$ ise kızlarda voleybol seçenler kaç kişidir? Erkeklerde toplam kaç kişi vardır?
Kızlarda voleybol: $50-10-15=25$ kişidir. Erkeklerin toplamı $120-50=70$ kişidir.
Örnek 3. Bir araştırmada $40$ kız öğrencinin $30$ u, $60$ erkek öğrencinin $45$ i kitap okumayı sevdiğini söylemiştir. Cinsiyet ile kitap sevme arasında ilişki var mıdır?
Kızlarda oran $\dfrac{30}{40}=\dfrac34$, erkeklerde oran $\dfrac{45}{60}=\dfrac34$ olur. Oranlar eşit olduğundan bu veride cinsiyet ile kitap sevme arasında belirgin bir ilişki görülmez.
Örnek 4. “Bir tabloda $B$ grubunun toplamı daha büyük olduğundan o gruptaki tercih oranı da büyüktür.” önermesi doğru mudur?
Önerme yanlıştır. Grup büyüklüğü oranı belirlemez. Örneğin $B$ grubunda $24$ kişi ($60$ kişide) ve $A$ grubunda $18$ kişi ($30$ kişide) aynı tercihi yapmışsa $B$ de sayı fazladır ama oran küçüktür (%40 < %60). Bu bir karşı örnektir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.