MegaSoru

İki Kategorik Değişkenli Veriler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

İki Kategorik Değişkenli Veriler Konu Anlatımı

Aynı kişiler ya da nesneler hakkında iki kategorik değişken birlikte toplandığında, bu iki değişken arasında bir ilişki olup olmadığı sorulur. Bu soruyu yanıtlamak için veriler iki yönlü tabloyla düzenlenir ve oranlar karşılaştırılır.

İki yönlü tablo

Kategorik değişkenler sayı değil sınıf ya da grup bildirir (cinsiyet, spor dalı, tercih edilen ders gibi). İki kategorik değişkenin değerleri bir tabloda satır ve sütun olarak yerleştirilirse iki yönlü tablo elde edilir. Her hücre, iki özelliği birlikte taşıyan kişi sayısını (frekansı) gösterir. Satır toplamları ve sütun toplamları kenarlarda, tüm hücrelerin toplamı ise genel toplamda yer alır. Tablonun tutarlılığı kontrol edilir: satır toplamlarının toplamı ile sütun toplamlarının toplamı genel toplama eşit olmalıdır. Eksik bir hücre, ilgili satır veya sütun toplamından bulunabilir.

Oranlarla karşılaştırma

Gruplar farklı büyüklükte olduğunda mutlak sayılar yanıltıcı olur; bu yüzden oranlar karşılaştırılır. Bir satırdaki hücreler satır toplamına bölünürse satır yüzdeleri, bir sütundaki hücreler sütun toplamına bölünürse sütun yüzdeleri bulunur. Örneğin iki sınıfta etkinliğe katılan öğrenci sayısı yerine, her sınıftaki katılım oranına bakmak adil bir karşılaştırma sağlar.

İlişki var mı?

Bir değişkenin gruplarında diğer değişkenin dağılımı (oranları) aşağı yukarı aynıysa iki değişken arasında belirgin bir ilişki yoktur; oranlar belirgin biçimde farklıysa ilişki olduğu söylenir. İlişki görmek, bir değişkenin diğerine neden olduğu anlamına gelmez. Veriler kümeli sütun grafiğiyle de gösterilir: her kategori için yan yana çubuklar çizilir. Yorum yaparken hem tablodaki sayılara hem de oranlara dayanılmalı, veri kapsamının dışına çıkan genellemelerden kaçınılmalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $A$ sınıfında $30$ öğrenciden $18$ i, $B$ sınıfında $60$ öğrenciden $24$ ü bir etkinliğe katılmıştır. Hangi sınıfta katılım oranı daha yüksektir?

$B$ sınıfında katılan öğrenci sayısı daha fazladır ($24>18$) ancak sınıf büyüklükleri farklıdır. Oranlara bakılır: $A$ için $\dfrac{18}{30}=\dfrac35$, yani %60; $B$ için $\dfrac{24}{60}=\dfrac25$, yani %40. Katılım oranı $A$ sınıfında daha yüksektir.

Örnek 2. Bir okulda spor tercihini gösteren tablonun satırları kız ve erkek, sütunları futbol, basketbol ve voleybol, genel toplam $120$ dir. Kızlar toplamı $50$, kızlarda futbol $10$, basketbol $15$ ise kızlarda voleybol seçenler kaç kişidir? Erkeklerde toplam kaç kişi vardır?

Kızlarda voleybol: $50-10-15=25$ kişidir. Erkeklerin toplamı $120-50=70$ kişidir.

Örnek 3. Bir araştırmada $40$ kız öğrencinin $30$ u, $60$ erkek öğrencinin $45$ i kitap okumayı sevdiğini söylemiştir. Cinsiyet ile kitap sevme arasında ilişki var mıdır?

Kızlarda oran $\dfrac{30}{40}=\dfrac34$, erkeklerde oran $\dfrac{45}{60}=\dfrac34$ olur. Oranlar eşit olduğundan bu veride cinsiyet ile kitap sevme arasında belirgin bir ilişki görülmez.

Örnek 4. “Bir tabloda $B$ grubunun toplamı daha büyük olduğundan o gruptaki tercih oranı da büyüktür.” önermesi doğru mudur?

Önerme yanlıştır. Grup büyüklüğü oranı belirlemez. Örneğin $B$ grubunda $24$ kişi ($60$ kişide) ve $A$ grubunda $18$ kişi ($30$ kişide) aynı tercihi yapmışsa $B$ de sayı fazladır ama oran küçüktür (%40 < %60). Bu bir karşı örnektir.

Özetle

  • İki yönlü tablo, iki kategorik değişkenin değerlerini birlikte gösterir; satır ve sütun toplamları genel toplamla tutarlı olmalıdır.
  • Gruplar eşit büyüklükte değilse mutlak sayılar değil, satır ya da sütun yüzdeleri karşılaştırılır.
  • Gruplardaki oranlar yaklaşık eşitse ilişki yoktur; belirgin biçimde farklıysa bir ilişki vardır.
  • İlişki neden-sonuç anlamına gelmez.
  • Kümeli sütun grafiği, kategorilerin gruplara göre dağılımını yan yana çubuklarla gösterir.

İki Kategorik Değişkenli Veriler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Sınıf Düzeyine Göre Kulüp TercihiSınıf \ KulüpSanatSporToplam9. sınıf34?6010. sınıf283260Toplam6258120
Bir okulda öğrencilerin sınıf düzeyi ve tercih ettikleri kulüp türü aşağıdaki tabloda verilmiştir. 9. sınıf öğrencilerinden spor kulübünü tercih eden kaç öğrenci vardır?
A18
B22
C26
D30
Çözümü göster
Doğru cevap: C
9. sınıf satırında toplam 60 öğrenci vardır. Sanat kulübünü 34 öğrenci tercih ettiğine göre spor kulübünü tercih edenlerin sayısı 60 - 34 = 26'dır.
2Kolay
Bölgeye Göre Ulaşım TercihiBölge \ UlaşımToplu taşımaDiğerToplamMerkez?2460Çevre243660Toplam6060120
Bir grup öğrencinin okula ulaşım biçimleri ve yaşadıkları bölgeler aşağıdaki tabloda verilmiştir. Merkezde yaşayan ve toplu taşımayı kullanan kaç öğrenci vardır?
A24
B28
C32
D36
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Toplu taşıma kullanan toplam 60 öğrenci vardır. Çevre bölgede yaşayanlardan 24 öğrenci toplu taşıma kullandığına göre merkezde yaşayanlardan 60 - 24 = 36 öğrenci toplu taşıma kullanmaktadır.
3Orta
Gruplara Göre Materyal TercihiGrup \ MateryalBasılıDijitalToplamA grubu302050B grubu18?50Toplam4852100
Bir kursta öğrencilerin ders materyali tercihleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. B grubunda dijital materyal tercih eden öğrenci sayısı kaçtır?
A24
B28
C32
D36
Çözümü göster
Doğru cevap: C
B grubunda toplam 50 öğrenci vardır. Bunların 18'i basılı materyal tercih ettiğine göre dijital materyal tercih edenlerin sayısı 50 - 18 = 32'dir.
4Orta
Yaş Grubuna Göre Etkinlik TercihiYaş \ TercihAçık havaKapalı alanToplam15-17 yaş40206018-20 yaş322860Toplam?48120
Bir araştırmada katılımcıların hafta sonu etkinlik tercihleri yaş gruplarına göre verilmiştir. Açık hava etkinliğini tercih eden toplam kişi sayısı kaçtır?
A64
B68
C72
D76
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Araştırmaya toplam 120 kişi katılmıştır. Kapalı alan etkinliğini tercih edenlerin toplamı 48 olduğuna göre açık hava etkinliğini tercih edenlerin sayısı 120 - 48 = 72'dir.
5Zor
Sınıf Düzeyine Göre Yabancı Dil Kulübü TercihiSınıf \ TercihSeçtiSeçmediToplam9. sınıf20305010. sınıf205070Toplam4080120
Bir araştırmada öğrencilerin sınıf düzeyleri ve yabancı dil kulübünü seçme durumları aşağıdaki tabloda verilmiştir. 9. sınıf öğrencileri içinde kulübü seçenlerin oranı ile kulübü seçen öğrenciler içinde 9. sınıfta olanların oranı sırasıyla kaçtır?
A%40 ve %50
B%50 ve %40
C%40 ve %40
D%50 ve %50
Çözümü göster
Doğru cevap: A
9. sınıfta toplam 50 öğrenci vardır ve 20'si kulübü seçmiştir. İlk oran 20/50 = %40'tır. Kulübü seçen toplam 40 öğrencinin 20'si 9. sınıftadır. İkinci oran 20/40 = %50'dir. Aynı hücre kullanılsa da koşullar farklı olduğu için paydalar değişir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular