MegaSoru

Koşullu Olasılık 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Koşullu Olasılık Konu Anlatımı

Bir olayın olasılığı, elimizdeki ek bilgiye göre değişebilir. Bir olayın gerçekleştiği bilindiğinde başka bir olayın olasılığına koşullu olasılık denir. Tablo ve ağaç diyagramlarıyla pek çok problem çözülür.

Koşullu olasılığın tanımı

$B$ olayı gerçekleşmişse örnek uzay $B$ ye daralır. $A$ olayının $B$ verilmişken olasılığı
$P(A\mid B)=\dfrac{P(A\cap B)}{P(B)}\qquad(P(B)>0)$
dir. Eş olasılıklı durumlarda bu, eleman sayılarının oranı olarak yazılır: $P(A\mid B)=\dfrac{s(A\cap B)}{s(B)}$. Örneğin bir zar atıldığında sayının çift olduğu bilinirken $4$ ten büyük gelme olasılığı için $B=\{2,4,6\}$ ve $A\cap B=\{6\}$ olduğundan olasılık $\dfrac13$ tür. $P(A\mid B)$ ile $P(B\mid A)$ genelde farklıdır.

Çarpma kuralı ve ağaç diyagramı

Tanımdan $P(A\cap B)=P(B)\cdot P(A\mid B)$ elde edilir. Ardışık seçimlerde (özellikle iade edilmeyen çekimlerde) ağaç diyagramı çizilir; her dalın üzerine, o ana kadar olanlara göre koşullu olasılık yazılır ve bir yol üzerindeki olasılıklar çarpılır. Birbirini dışlayan yolların olasılıkları toplanır.

Tablodan koşullu olasılık

İki yönlü bir tabloda koşul, tabloyu bir satıra veya sütuna daraltır: $B$ koşulu varsa tabloda yalnız $B$ satırına (veya sütununa) bakılır ve payda onun toplamı olur. Bu, koşullu oranları (satır/sütun yüzdelerini) hesaplamakla aynı işlemdir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir zar atılıyor. Üste gelen sayının çift olduğu bilindiğine göre $4$ ten büyük olma olasılığı kaçtır?

$B$: çift gelmesi $\{2,4,6\}$, $A\cap B$: çift ve $4$ ten büyük $\{6\}$ tir. $P(A\mid B)=\dfrac{1}{3}$ olur.

Örnek 2. Bir torbada $3$ kırmızı ve $2$ mavi bilye vardır. Torbadan iade etmeden art arda iki bilye çekiliyor. İlk bilyenin kırmızı olduğu bilindiğine göre ikincinin kırmızı olma olasılığını ve iki bilyenin de kırmızı olma olasılığını bulunuz.

İlk bilye kırmızıysa torbada $2$ kırmızı, $2$ mavi kalır; $P(K_2\mid K_1)=\dfrac24=\dfrac12$ dir. İkisinin de kırmızı olma olasılığı $P(K_1\cap K_2)=\dfrac35\cdot\dfrac12=\dfrac3{10}$ dur.

Örnek 3. $100$ öğrencinin $60$ ı kız, $40$ ı erkektir. Kızların $24$ ü, erkeklerin $10$ u gözlüklüdür. Rastgele seçilen öğrencinin gözlüklü olduğu bilindiğine göre kız olma olasılığı kaçtır?

Gözlüklü öğrenci sayısı $24+10=34$ tür. Bunlardan $24$ ü kızdır. Olasılık $\dfrac{24}{34}=\dfrac{12}{17}$ dir.

Örnek 4. “$P(A\mid B)=P(B\mid A)$ her zaman doğrudur.” önermesi doğru mudur?

Önerme yanlıştır. Zar atışında $A=\{6\}$ ve $B=\{2,4,6\}$ için $P(A\mid B)=\dfrac13$ iken $P(B\mid A)=1$ dir. Bu bir karşı örnektir.

Özetle

  • $P(A\mid B)=\dfrac{P(A\cap B)}{P(B)}$; koşul, örnek uzayı $B$ ye daraltır.
  • Eş olasılıklı durumda $P(A\mid B)=\dfrac{s(A\cap B)}{s(B)}$ dir.
  • $P(A\cap B)=P(B)\cdot P(A\mid B)$; ağaç diyagramında yol boyunca olasılıklar çarpılır.
  • İade edilmeyen çekimlerde ikinci olasılık birinciye göre koşulludur.
  • $P(A\mid B)$ ile $P(B\mid A)$ genelde eşit değildir.

Koşullu Olasılık — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir torbada birbirinden ayırt edilebilen K₁, K₂, K₃ kırmızı ve M₁, M₂ mavi topları vardır. Torbadan art arda iki top çekiliyor ve ilk top geri konulmuyor. İlk çekilen topun K₂ olduğu bilindiğine göre ikinci çekimde kaç farklı top çekilebilir?
A2
B3
C4
D5
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Başlangıçta 5 farklı top vardır. K₂ çekilip geri konulmadığı için torbada K₁, K₃, M₁ ve M₂ olmak üzere 4 farklı top kalır. Bu nedenle ikinci çekimde 4 farklı çıktı mümkündür.
2Kolay
Bir kutuda birbirinden ayırt edilebilen 1, 2, 3 ve 4 numaralı kartlar vardır. Art arda iki kart çekiliyor ve ilk kart geri konulmuyor. Çekiliş sonuçları sırasıyla kaydedildiğine göre kaç farklı sıralı sonuç elde edilebilir?
A6
B8
C12
D16
Çözümü göster
Doğru cevap: C
İlk kart için 4 olası seçim vardır. Her ilk karttan sonra o kart geri konulmadığı için ikinci çekimde kalan 3 karttan biri gelebilir. Örneğin ilk kart 1 ise ikinci kart 2, 3 veya 4 olabilir. Toplam 4 · 3 = 12 sıralı sonuç vardır.
3Orta
Bir torbada 4 sarı ve 3 yeşil top vardır. Torbadan art arda iki top çekiliyor ve ilk top geri konulmuyor. İlk çekilen topun sarı olduğu bilindiğine göre ikinci topun yeşil olma olasılığı kaçtır?
A1/3
B3/7
C1/2
D4/7
Çözümü göster
Doğru cevap: C
İlk top sarı olduğuna göre torbada 3 sarı ve 3 yeşil olmak üzere 6 top kalır. Bunların 3'ü yeşildir. Bu nedenle koşullu olasılık 3/6 = 1/2'dir.
4Orta
Bir torbada 4 beyaz ve 3 siyah top vardır. Art arda üç top çekiliyor ve çekilen toplar geri konulmuyor. İlk iki çekimde bir beyaz ve bir siyah top geldiği bilindiğine göre üçüncü topun beyaz olma olasılığı kaçtır?
A2/5
B1/2
C3/5
D4/5
Çözümü göster
Doğru cevap: C
İlk iki çekimde bir beyaz ve bir siyah top çıkarılmıştır. Başlangıçtaki 4 beyaz ve 3 siyahtan geriye 3 beyaz ve 2 siyah kalır. Toplam 5 topun 3'ü beyaz olduğundan üçüncü topun beyaz olma olasılığı 3/5'tir.
5Zor
Bir torbada 2 kırmızı ve 3 mavi top vardır. Art arda iki top çekiliyor ve ilk top geri konulmuyor. İkinci çekilen topun kırmızı olduğu biliniyor. Buna göre ilk çekilen topun mavi olma olasılığı kaçtır?
A2/5
B1/2
C3/5
D3/4
Çözümü göster
Doğru cevap: D
P(ilk mavi ve ikinci kırmızı) = (3/5) · (2/4) = 3/10'dur. P(ikinci kırmızı) = (2/5) · (1/4) + (3/5) · (2/4) = 1/10 + 3/10 = 2/5'tir. İstenen koşullu olasılık (3/10)/(2/5) = 3/4'tür.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular