Çözümü göster
Başlangıçta 5 farklı top vardır. K₂ çekilip geri konulmadığı için torbada K₁, K₃, M₁ ve M₂ olmak üzere 4 farklı top kalır. Bu nedenle ikinci çekimde 4 farklı çıktı mümkündür.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir olayın olasılığı, elimizdeki ek bilgiye göre değişebilir. Bir olayın gerçekleştiği bilindiğinde başka bir olayın olasılığına koşullu olasılık denir. Tablo ve ağaç diyagramlarıyla pek çok problem çözülür.
$B$ olayı gerçekleşmişse örnek uzay $B$ ye daralır. $A$ olayının $B$ verilmişken olasılığı
$P(A\mid B)=\dfrac{P(A\cap B)}{P(B)}\qquad(P(B)>0)$
dir. Eş olasılıklı durumlarda bu, eleman sayılarının oranı olarak yazılır: $P(A\mid B)=\dfrac{s(A\cap B)}{s(B)}$. Örneğin bir zar atıldığında sayının çift olduğu bilinirken $4$ ten büyük gelme olasılığı için $B=\{2,4,6\}$ ve $A\cap B=\{6\}$ olduğundan olasılık $\dfrac13$ tür. $P(A\mid B)$ ile $P(B\mid A)$ genelde farklıdır.
Tanımdan $P(A\cap B)=P(B)\cdot P(A\mid B)$ elde edilir. Ardışık seçimlerde (özellikle iade edilmeyen çekimlerde) ağaç diyagramı çizilir; her dalın üzerine, o ana kadar olanlara göre koşullu olasılık yazılır ve bir yol üzerindeki olasılıklar çarpılır. Birbirini dışlayan yolların olasılıkları toplanır.
İki yönlü bir tabloda koşul, tabloyu bir satıra veya sütuna daraltır: $B$ koşulu varsa tabloda yalnız $B$ satırına (veya sütununa) bakılır ve payda onun toplamı olur. Bu, koşullu oranları (satır/sütun yüzdelerini) hesaplamakla aynı işlemdir.
Örnek 1. Bir zar atılıyor. Üste gelen sayının çift olduğu bilindiğine göre $4$ ten büyük olma olasılığı kaçtır?
$B$: çift gelmesi $\{2,4,6\}$, $A\cap B$: çift ve $4$ ten büyük $\{6\}$ tir. $P(A\mid B)=\dfrac{1}{3}$ olur.
Örnek 2. Bir torbada $3$ kırmızı ve $2$ mavi bilye vardır. Torbadan iade etmeden art arda iki bilye çekiliyor. İlk bilyenin kırmızı olduğu bilindiğine göre ikincinin kırmızı olma olasılığını ve iki bilyenin de kırmızı olma olasılığını bulunuz.
İlk bilye kırmızıysa torbada $2$ kırmızı, $2$ mavi kalır; $P(K_2\mid K_1)=\dfrac24=\dfrac12$ dir. İkisinin de kırmızı olma olasılığı $P(K_1\cap K_2)=\dfrac35\cdot\dfrac12=\dfrac3{10}$ dur.
Örnek 3. $100$ öğrencinin $60$ ı kız, $40$ ı erkektir. Kızların $24$ ü, erkeklerin $10$ u gözlüklüdür. Rastgele seçilen öğrencinin gözlüklü olduğu bilindiğine göre kız olma olasılığı kaçtır?
Gözlüklü öğrenci sayısı $24+10=34$ tür. Bunlardan $24$ ü kızdır. Olasılık $\dfrac{24}{34}=\dfrac{12}{17}$ dir.
Örnek 4. “$P(A\mid B)=P(B\mid A)$ her zaman doğrudur.” önermesi doğru mudur?
Önerme yanlıştır. Zar atışında $A=\{6\}$ ve $B=\{2,4,6\}$ için $P(A\mid B)=\dfrac13$ iken $P(B\mid A)=1$ dir. Bu bir karşı örnektir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.