MegaSoru

Osmanlı Devleti’nin Devletleşme Süreci ile Ordu, Hukuk ve Toprak Sistemleri Arasındaki İlişkiler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Osmanlı Devleti’nin Devletleşme Süreci ile Ordu, Hukuk ve Toprak Sistemleri Arasındaki İlişkiler Konu Anlatımı

Osmanlı Beyliği’nin bir devlete dönüşmesinde ordu, hukuk ve toprak sistemlerinin payı büyüktür. Bu konu, bu üç sistemin özelliklerini ve birbirleriyle ilişkisini inceler.

Ordu: yaya, müsellem ve Yeniçeri Ocağı

İlk dönemde Osmanlı ordusu, beyin etrafındaki gönüllü atlı savaşçılardan ve akıncılardan oluşuyordu. Orhan Bey döneminde ücretli ve düzenli birlikler olarak yaya ve müsellem adlı askerî birimler kuruldu. Daha sonra I. Murad döneminde, savaşta ele geçirilen esirlerden ve sonraki dönemlerde devşirme yoluyla toplanan çocuklardan oluşan Yeniçeri Ocağı kuruldu.
Yeniçeriler doğrudan padişaha bağlı, maaşlı ve düzenli bir ordu olarak merkezî otoriteyi güçlendirdi. Bu ordu kapıkulu ordusu olarak anılır.

Toprak sistemi: miri toprak ve tımar

Osmanlı’da topraklar mülkiyet bakımından miri (devlete ait), vakıf ve mülk olarak ayrılırdı. Toprakların büyük bölümü miri idi; yani mülkiyeti devlete aitti, köylü toprağı işler ve vergisini öderdi.
Tımar sisteminde devlet, bir bölgenin vergi gelirini sipahiye bırakır, sipahi de bu gelire göre atlı asker yetiştirip savaşa götürürdü. Böylece devlet hem ordusunun giderlerini karşılar hem de toprağın işlenmesini ve köylünün güvenliğini sağlardı.

Hukuk: şer’i hukuk ve örf

Osmanlı hukuku iki ana kaynağa dayanırdı: İslam hukuku (şeriat) ve padişahın koyduğu kanunlarla oluşan örf. Şeriatın kapsamadığı yönetim, vergi ve toprak gibi alanlarda padişah fermanları ve kanunnameler uygulanırdı. Kadılar hem hukuk davalarına bakar hem yerel yönetime yardım ederdi.
Hukukun temel amacı adaleti sağlamaktı. Halkın can, mal ve inançlarının güvence altında olması devlete bağlılığı artırdı.

Sistemler arasındaki ilişki

Bu üç sistem birbirini tamamlıyordu. Toprak sistemi (tımar) ordunun bir bölümünü besliyor, ordu fetihlerle yeni topraklar kazandırıyor, hukuk da bu topraklarda düzeni ve adaleti sağlıyordu. Yeni fethedilen topraklar da yeniden tımar olarak dağıtılabiliyordu.
Merkezî ordu (kapıkulu) ve tımarlı sipahi birlikte bulunduğu için padişah hem güçlü bir ordu hem de eyaletlerde güvenlik ve vergi toplanması sağlamış oluyordu. Bu bütünlük, Osmanlı Beyliği’nin merkezî bir devlete dönüşmesini hızlandırdı.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Tımar sisteminin Osmanlı’ya iki yararını yazınız.

Devletin ordu giderlerini maaş vermeden karşılaması ve taşrada toprağın işlenmesi ile güvenliğin sağlanması.

Örnek 2. Yeniçeri Ocağı’nın merkezî otoriteyi güçlendirmesinin nedeni nedir?

Yeniçeriler doğrudan padişaha bağlı, maaşlı ve düzenli bir ordu oldukları için yerel güçlere bağlı değildiler ve padişahın otoritesini destekliyorlardı.

Örnek 3. Toprak, ordu ve hukuk arasındaki ilişkiyi tek cümleyle ifade ediniz.

Toprak sistemi orduyu besler, ordu yeni topraklar kazanır, hukuk da bu topraklarda düzeni ve adaleti sağlar.

Özetle

  • Yaya ve müsellem, ardından Yeniçeri Ocağı Osmanlı’nın düzenli ordusunun temelini oluşturmuştur.
  • Topraklar mülkiyet bakımından miri, vakıf ve mülk olarak ayrılır; tımar sisteminde sipahi vergi geliri karşılığında asker besler.
  • Osmanlı hukuku şeriat ve örf (padişah kanunları) üzerine kuruludur.
  • Ordu, toprak ve hukuk sistemleri birbirini tamamlayarak devletleşmeyi hızlandırmıştır.
  • Kapıkulu ve tımarlı sipahi birlikte merkezî ve taşra gücünü oluşturur.

Osmanlı Devleti’nin Devletleşme Süreci ile Ordu, Hukuk ve Toprak Sistemleri Arasındaki İlişkiler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Geleneksel anlatılarda Orhan Bey dönemine kadar götürülen, köylü gençlerin askerî hizmete alınmasıyla ilişkili teşkilât hangisidir?
AKapıkulu süvarileri
BYeniçeri Ocağı
CYaya ve müsellem
DAcemi Ocağı
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Yaya ve müsellem teşkilâtının ortaya çıkışı geleneksel anlatıda Orhan Bey dönemine bağlanır. Kurumun ilk biçimi ve görev ayrıntıları zaman içinde gelişmiştir; sonraki belirgin piyade–atlı ayrımı başlangıç için değişmez özellik sayılmamalıdır.
2Kolay
Erken Osmanlı'da davaları görüp hukukî uyuşmazlıkları karara bağlayan görevli hangisidir?
AMüsellem
BKadı
CCebelü
DSipahi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kadı yargı görevi yapar. Diğer adlar askerî hizmetle ilişkilidir; askerî hizmet yargı makamıyla aynı görev değildir.
3Orta
Bir öğretim senaryosunda yalnız sefer çağrısından sonra toplanan kuvvetler hedeflenen zamanda bir araya gelememektedir. Düzenli teşkilâtlanmış birliklere ihtiyaç duyulması hangi soruna cevap verir?
AHazırlık ve sevk sürecini daha öngörülebilir hâle getirme ihtiyacına
BSefer çağrısı yapıldığında bütün üreticilerin işlerini kalıcı olarak bırakması ihtiyacına
CBütün askerlerin her seferde farklı komutaya bağlanması ihtiyacına
DAskerî görevlerin kayıt ve eğitimden ayrılması ihtiyacına
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Düzenli örgütlenme hazırlık, eğitim ve sevkin daha planlı yürütülmesine katkı sunabilir. Bu durum bütün önceki kuvvetlerin ortadan kaldırıldığını veya her gecikmenin kesin önlendiğini göstermez.
4Orta
Pençik savaş esirlerinden devlet payı alınmasıyla, devşirme ise belirli kurallarla Hristiyan tebaadan erkek çocukların devlet hizmeti için alınmasıyla ilişkilidir. Hangi yargı doğrudur?
AHer iki uygulama sadece asker maaşının ödenme biçimidir.
BDevşirmeyle alınanların tamamı savaş esiridir.
CPençik yalnız köylülerin gönüllü meslek başvurusudur.
Dİki uygulama aynı insan topluluğundan aynı usulle alım yapmaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Uygulamalar personel teminiyle ilişkilidir ancak hukuki ve toplumsal kaynakları farklıdır. Personel kaynağı ile ücret ödeme biçimi de birbirine karıştırılmamalıdır.
5Zor
AşamaİşlevÜretimTarımsal ürün elde edilmesiTahsisBelirlenen gelirden yararlanmaYükümlülükSipahinin askerî hizmetiHukukHak ve görevlerin kurallarla belirlenmesi
Tabloyu yalnız tarım tekniği başlığı altında açıklamak neden eksik kalır?
AGelir tahsisi, askerî görev ve hukuki kurallar da düzenin işleyişine katılmaktadır.
BGelir tahsisinin bulunması üretimin askerî ihtiyaçtan bağımsız olduğunu kanıtlar.
CAskerî hizmetin varlığı gelir hakkının hukukî şartlarla belirlenmesini gereksiz kılar.
DAynı toprağa ilişkin haklar anıldığından düzen yalnız tarım tekniğiyle açıklanabilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Düzen üretim tabanına dayanırken gelirin kime, hangi şartla ayrıldığını ve hangi hizmeti desteklediğini de içerir. Hukuk bu ilişkileri tanımlar; tek bir alan düzenin tamamını açıklamaz.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular