Çözümü göster
İskân, nüfusun belirli alanlara yerleştirilmesini kapsar. Ailelerin yeni fethedilen bölgelere yerleştirilmesi bu politikanın bir uygulamasıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Osmanlı Devleti fethettiği yerlerde yalnızca askerî güçle kalamayacağını biliyordu. Bu nedenle halkın gönlünü kazanmayı (istimalet) ve fethedilen bölgeleri yeniden şenlendirmeyi (iskân) amaçlayan politikalar uyguladı. Bu konu, söz konusu politikaların nasıl işlediğini ve kaynakların bu konudaki farklı bakışlarını sorgular.
İstimalet, fethedilen bölgelerdeki halkın gönlünü kazanma politikasıdır. Fetihten sonra halkın can, mal ve inanç güvencesi sağlanır, vergiler kolaylaştırılır, yerel yönetici ve din adamlarına ilişkin düzenlemeler yapılırdı. Halk adaletli bir yönetim gördüğünde yeni yönetime bağlanırdı.
İskân ise bölgelere nüfus yerleştirmek ve boş kalmış yerleri şenlendirmektir. Anadolu’daki Türkmen topluluklar, özellikle Rumeli’ye yerleştirildi; bazen gönüllü göçlerle, bazen devletin yönlendirmesiyle (sürgün) bu yerleştirmeler yapıldı. Böylece fethedilen yerler hem savunulabiliyor hem de ekonomik olarak canlanıyordu.
Vakıflar zaviye, imaret, köprü ve kervansaray gibi yapılar yaptırarak yeni bölgelerde hizmet götürdü ve çevresinde yerleşimin oluşmasını sağladı. Dervişler zaviyelerde yolcuları ağırlayarak ve halka rehberlik ederek yeni yönetimin kabul görmesine katkıda bulundu. Aşiretler yeni bölgelere yerleştirilerek nüfus kazandırdı.
Akıncı uç beyleri sınır bölgelerinde hem savunmayı hem fetihlerin devamını sağladı. Anadolu’da örgütlenen dört topluluk, yani Gaziyân-ı Rum (gaziler), Ahiyân-ı Rum (ahiler), Abdalân-ı Rum (abdallar, dervişler) ve Baciyân-ı Rum (kadınlar teşkilatı), Osmanlı’nın kuruluş döneminde toplumsal dayanışmayı güçlendiren yapılar olarak kabul edilir.
Aynı politikayı Osmanlı kronikleri, resmî belgeler ve yabancı yazarlar farklı anlatabilir. Osmanlı kronikleri çoğunlukla fetihleri ve adaleti över; yabancı kaynaklar ise bazen fetihlerin zorluklarını ve halkın yaşadığı güçlükleri öne çıkarır. Bu farkın nedenleri yazarın bulunduğu taraf, amacı ve yazı yazdığı dönemdir.
Bu nedenle kaynaklara şu sorular sorulur: Kim yazdı? Neden yazdı? Hangi taraftan bakıyor? Hangi bilgileri eksik bırakmış olabilir?
Hiçbir kaynak olayın bütününü göstermez. Örneğin bir kronik yalnızca bir savaşı anlatıyor olabilir; halkın günlük yaşamına dair bilgi vermiyor olabilir. Vergi ve nüfus kayıtları ise sayısal bilgi verir ama kişilerin düşüncelerini yansıtmaz.
Bu nedenle çıkarım yaparken birden fazla kaynak birlikte kullanılır. Politikaların başarısında adaletli davranmanın rolü kaynaklarla desteklenebilir: halkın yönetimi benimsediğine dair işaretler, iskân edilen yerlerin kalıcı olarak gelişmesi gibi.
Örnek 1. İstimalet ile iskân arasındaki farkı yazınız.
İstimalet, fethedilen yerdeki halkın gönlünü kazanmaya, iskân ise bölgeye nüfus yerleştirerek şenlendirmeye yönelik politikadır.
Örnek 2. Bir Osmanlı kroniği fethedilen şehirdeki halkın memnun olduğunu, bir yabancı kaynak ise halkın zorluk yaşadığını yazıyor. Bu çelişkiyi nasıl açıklarsınız?
Yazarların taraf, amaç ve bakış açısı farklıdır. Gerçeği anlamak için her iki kaynağın amaçları sorgulanır ve vergi kayıtları gibi başka kaynaklarla karşılaştırılır.
Örnek 3. Vakıfların fethedilen yerlerdeki yerleşmeye katkısı nasıl olmuştur?
Vakıflar zaviye, imaret ve köprü gibi yapılar yaptırarak yolcuya ve halka hizmet vermiş, bu yapıların çevresinde yerleşimin ve ekonomik hayatın gelişmesini sağlamıştır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.