MegaSoru

Yerleşmelerin Mekânsal Organizasyonları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Yerleşmelerin Mekânsal Organizasyonları Konu Anlatımı

Yerleşmeler rastgele dağılmaz; çevrelerindeki koşullara göre belirli bir düzende organize olur. Bu düzene mekânsal organizasyon, yerleşmeler arasındaki büyüklük ve işlev farkına ise mekânsal hiyerarşi denir.

Mekânsal desen

Yerleşmeler yeryüzünde kümelenmiş, dağınık ya da düzenli bir desen oluşturabilir. Kümelenmiş desende yerleşmeler belirli alanlarda toplanır; dağınık desende geniş alana saçılır; düzenli desende aralarında kabaca eşit uzaklıklar bulunur. Deseni çözümlerken yerleşmelerin konumları ve aralarındaki uzaklıklar incelenir.

Organizasyonu etkileyen koşullar

Yerleşme düzenini etkileyen koşullar yer şekilleri, su kaynakları, iklim, toprak, ulaşım olanakları ve ekonomik faaliyetlerdir. Verimli ovalarda yerleşmeler sık ve kalabalık, engebeli ve kurak alanlarda seyrek ve dağınık olabilir. Ulaşım yolları kavşaklarında yerleşmeler büyüyebilir.

Mekânsal hiyerarşi

Yerleşmeler büyüklüklerine ve sundukları hizmetlere göre sıralanır. Küçük yerleşmeler günlük gereksinimi karşılarken büyük yerleşmeler daha ileri hizmet verir; küçüklerin sayısı büyüklerden fazladır. Bu sıralama hiyerarşi olarak adlandırılır.

Benzerlik, farklılık ve geçiş

Benzer özellikli bölgeler benzer yerleşme deseni gösterebilir. Bölgeler arası geçiş alanlarında desen yavaş yavaş değişir. Yerleşmeleri karşılaştırırken konum, büyüklük, işlev ve çevre koşulları gibi ölçütler kullanılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir ovadaki köyler akarsu kıyısında dizilmiştir. Bu desenin nedeni ne olabilir?

Su kaynağına yakınlık yerleşme için önemli bir koşuldur. Akarsu çizgisel bir desen oluşturur.

Örnek 2. Dağlık bir yöredeki yerleşmeler geniş alana dağılmış ve küçüktür. Bunun nedeni hangi koşullarla ilişkilendirilebilir?

Engebe ve sınırlı tarım alanı, yerleşmelerin seyrek ve küçük kalmasına neden olur.

Örnek 3. Bir bölgede 50 köy, 10 kasaba ve 1 kent vardır. Bu veri hiyerarşi için ne söyler?

Yerleşme büyüdükçe sayısı azalır. Kent en üst, köyler en alt basamaktadır.

Özetle

  • Mekânsal organizasyon, yerleşmelerin düzeni ve deseni demektir.
  • Yer şekilleri, su, iklim, ulaşım ve ekonomi organizasyonu etkiler.
  • Hiyerarşide büyük yerleşmeler az sayıda, küçük yerleşmeler çok sayıdadır.
  • Yerleşmeleri karşılaştırmak için ölçüt belirlenmelidir.

Yerleşmelerin Mekânsal Organizasyonları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir yerleşmenin mekânsal organizasyonu incelenirken temel olarak ne araştırılır?
AYalnız bütün binaların dış cephe renkleri
BYalnız yerleşme adının tarih içindeki yazılışları
CKonut, iş yeri ve yolların yerleşimi ile aralarındaki ilişkiler
DYalnız nüfus toplamının ülke nüfusuna oranı
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Mekânsal organizasyon yerleşme unsurlarının nerede ve nasıl düzenlendiğiyle aralarındaki bağları kapsar. Tek bir görünüş veya toplam bu bütünü karşılamaz.
2Kolay
Bir kent kesiminde mağaza, banka ve büroların baskın olması hangi tür bölgeyi tanımlamaya yardım eder?
AYalnız konut bölgesi
BTicaret ve hizmet bölgesi
CYalnız doğal bitki örtüsü bölgesi
DYalnız tarımsal üretim bölgesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Benzer işlevlerin yoğunlaşması kent içindeki bölgeleri ayırt etmeye yardım eder. Baskın işlev diğer kullanımların hiç bulunmadığını söylemez.
3Orta
xy12341234O
Kurgusal şemada aynı tür hizmet noktaları gösteriliyor. Görünen desen hangisidir?
ADüzenli
Bİki ayrı kümede yoğunlaşmış
CTek bir dar koridor boyunca doğrusal
DAralıkları belirgin biçimde değişken
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Noktalar satır ve sütunlarda eşit aralıklarla yerleştirilmiştir. Bu görünüm düzenli desene örnektir; iki odaklı veya tek çizgi boyunca bir dağılış değildir.
4Orta
Türkiye'deki kurgusal bir kasabada dik yamaçlar dar vadi tabanını sınırlıyor; yapılaşma ana yol boyunca uzanıyor. Hangi koşul bu deseni doğrudan açıklar?
AVadide bütün yönlerde eşit genişlikte düzlük bulunması
BYol bağlantısının yapıların yönelişiyle tamamen ilişkisiz olması
CYamaçların konut yerleşimini hiçbir biçimde sınırlamaması
DYapılaşmaya elverişli alanın dar bir koridorda toplanması
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Dar vadi tabanı ve yol, kullanılabilir alanı aynı koridorda toplar. Bu ilişki doğrusal gelişmeyi açıklayabilir; her vadi yerleşmesinde tek desenin zorunlu olduğu söylenmez.
5Zor
BölgeYapı sayısıAlan (km²)K804L903M1206N603
Kurgusal tabloda yapıların taban alanları eşittir. Birim alan başına yapı sayısı en yüksek bölge hangisidir?
AL
BM
CK
DN
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Yoğunluk K'de 80/4=20, L'de 90/3=30, M'de 120/6=20, N'de 60/3=20 yapı/km²'dir. En çok yapının bulunduğu M değil, birim alanda en yoğun olan L'dir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular