Çözümü göster
Nanometre metrenin milyarda biridir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Güneş kremlerinde, mikrop öldürücü kumaşlarda, leke tutmayan boyalarda ve bazı ilaçlarda nanoteknolojiden yararlanılır. Nanoteknolojik ürünler pek çok fayda sağlar; ancak sağlık, güvenlik ve çevre açısından olası zararları da vardır. Bu ürünleri bilinçli seçmek eleştirel düşünmeyi gerektirir.
Nano boyuttaki maddelerin yüzey alanı çok büyük olduğu için daha az madde ile daha güçlü etki elde edilebilir. Örnekler:
• Tıp: İlacın yalnızca hedef dokuya taşınmasıyla yan etkilerin azaltılması, daha hassas tanı yöntemleri.
• Tekstil: Leke tutmayan, mikrop barındırmayan kumaşlar.
• Kozmetik: Cilde daha eşit yayılan güneş koruyucular.
• Çevre: Su arıtmada daha etkili filtreler, daha verimli güneş pilleri.
• Malzeme: Daha hafif ve dayanıklı yapı malzemeleri.
Nanoparçacıkların küçük boyutu, faydalarının yanında risklerin de kaynağı olabilir:
• Sağlık: Solunum yoluyla ya da ciltten vücuda girme olasılığı ve uzun süreli etkilerinin henüz tam bilinmemesi.
• Çevre: Atıkların su ve toprağa karışması, arıtma tesislerinde tutulamaması, canlılarda birikme olasılığı.
• Güvenlik ve etik: Ürün etiketlerinde nanomalzeme kullanımının açıkça belirtilip belirtilmemesi, tüketicinin bilgilendirilmesi, yeni malzemelerin yeterli güvenlik testinden geçirilip geçirilmediği.
Bir nanoteknolojik ürünü değerlendirirken şu sorular sorulur: Ürünün iddiası bilimsel kanıta dayanıyor mu? Kanıt güvenilir bir kaynaktan mı geliyor? Faydası olası risklerinden büyük mü? Ürün yaşam döngüsü boyunca (üretim, kullanım, atık) çevreye nasıl etki ediyor? Yalnızca faydalara ya da yalnızca risklere bakan tek yönlü yorumlar eksiktir; sağlık, etik, güvenlik ve sürdürülebilirlik boyutları birlikte değerlendirilmelidir. "Nano" sözcüğünün bir ürünün etiketinde yer alması tek başına daha iyi ya da daha kötü olduğunu göstermez.
Örnek 1. Gümüş nanoparçacık içeren bir çorabın reklamında "bakterileri öldürür, koku yapmaz" deniyor. Bu ürünü değerlendirirken hangi soruları sorarsınız?
İddianın bilimsel bir çalışmayla desteklenip desteklenmediği, çalışmanın güvenilir bir kaynakta yayımlanıp yayımlanmadığı sorulmalıdır. Ayrıca yıkama sırasında nanoparçacıkların suya karışıp karışmadığı ve bunun çevredeki yararlı mikroorganizmalara etkisi, ürünün etiketinde nanomalzeme kullanımının açıkça belirtilip belirtilmediği değerlendirilmelidir.
Örnek 2. Nanoteknolojinin tıpta ilaç taşıma alanındaki potansiyel faydası nedir?
Nanoparçacıklar ilacı yalnızca hedef dokuya (örneğin tümörlü bölgeye) taşıyabilir. Böylece sağlıklı dokular ilaçtan daha az etkilenir, yan etkiler azalır ve daha az ilaçla etkili tedavi sağlanabilir.
Örnek 3. Bir öğrenci "Nanoteknolojik ürünler bilimsel olduğu için tamamen güvenlidir" diyor. Bu yorumu değerlendiriniz.
Yorum tek yönlüdür. Bir ürünün bilimsel bir teknolojiyle üretilmesi onun tamamen güvenli olduğunu göstermez. Nanoparçacıkların uzun süreli sağlık ve çevre etkileri henüz tam bilinmemektedir; bu yüzden faydalar ve olası zararlar birlikte değerlendirilmelidir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.