Çözümü göster
Amaç, katlama sırasında bütünlüğü korumaktır. Açı ve tekrar sayısı belirtilen çatlak kontrolü, aday bileşenlerin bu amaç bakımından karşılaştırılmasını sağlar.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Plastik poşetler yüzlerce yıl doğada kalırken meyve kabuğu birkaç haftada kaybolur. Çevre sorunlarını azaltmak için, canlı kaynaklardan elde edilen ve doğada bozunabilen polimerler geliştirilmektedir. Bu bölümde biyopolimerler, ilgili kavramlar ve bir ürün için doğru bileşenin nasıl seçileceği ele alınır.
Doğal kaynaklı polimerlere biyopolimer denir. Bu bölümün kapsamındaki başlıca biyopolimerler şunlardır:
• Selüloz: bitki hücre duvarının ana maddesi; glikoz birimlerinden oluşur.
• Nişasta: bitkilerin depo maddesi; yine glikoz birimlerinden oluşur.
• Protein: amino asit birimlerinden oluşur.
• Jelatin ve kolajen: hayvansal kaynaklı proteinlerdir; jelatin, kolajenden elde edilir.
• Pektin: meyvelerde bulunan, jel oluşturma özelliği olan bir polisakkarittir.
Bu maddelerden film, kaplama ve ambalaj malzemeleri yapılabilir.
• Biyoköken: Hammaddesi canlı kaynaklıdır (bitki, hayvan, mikroorganizma).
• Biyobozunur: Belirli koşullarda mikroorganizmalar tarafından CO₂, su ve biyokütleye dönüştürülebilir.
• Biyouyumlu: Canlı doku ile temas ettiğinde uygunluk gösterir; uygunluk amaçlanan temas türü ve süreye göre test edilir.
Bu üç kavram birbirinin yerine kullanılamaz: biyokökenli bir malzeme biyobozunur olmayabilir, fosil kökenli bir malzeme ise belirli koşullarda biyobozunur olabilir. Biyobozunma, kaynağın değil, belirli bir ortamdaki dönüşümün özelliğidir. Biyouyumluluk ise antimikrobiyal olma anlamına gelmez.
Bir film suya konulduğunda şişebilir, parçalanabilir ya da görünmez olabilir. Bu gözlemler fiziksel olaylardır: polimerin suyu emerek şişmesi ya da suda çözünerek çözeltiye geçmesi, zincirlerin biyolojik olarak parçalandığı anlamına gelmez. Çözeltide polimer zincirleri hâlâ bulunabilir. Biyobozunmayı göstermek için mikroorganizmaların bulunduğu uygun bir ortamda biyolojik dönüşümü izleyen ayrı bir ölçüm gerekir (örneğin oluşan CO₂ nin ölçülmesi). Böyle bir deneyde filmsiz kör ortam da izlenir ve ortamın kendi CO₂ ü ölçümden çıkarılır.
Bir ürün için bileşen seçerken şu adımlar izlenir:
1. Amaç ve kullanım koşulu tanımlanır (örneğin kuru ortamda kullanılacak, katlanabilir bir etiket).
2. Amaç, ölçülebilir ölçütlere dönüştürülür (kopma uzaması en az %20, su alma en çok %15, en çok 8 birim maliyet gibi).
3. Aday bileşenler aynı temel polimer, kalınlık ve koşullandırmayla karşılaştırılır; yalnız katkı türü değişir.
4. Zorunlu koşulları sağlayan adaylar belirlenir; tercih puanı gibi ölçütler ancak uygun adaylar arasında kullanılır.
Bir katkı, bir özelliği iyileştirirken başka bir özelliği kötüleştirebilir: plastikleştiriciler (gliserol gibi) esnekliği artırır, sertliği azaltır. Bu yüzden ilgili özelliklerin hepsinin ölçülmesi gerekir.
Su alma (%) = ((ıslak kütle − kuru kütle) / kuru kütle) × 100 formülüyle bulunur; yüzey suyu giderilmiş örnek tartılmalıdır. Filmin kütle kaybı olup olmadığına bakılarak kuru kütle kaybı ve suda çözünen katkı ayrılmalıdır. Biyokökenli karbon payı, biyolojik kaynaklı karbonun toplam karbona oranıdır; bu değer biyobozunma ya da biyouyumluluk hakkında bilgi vermez. Bir bileşenin etkisi farklı temel polimerlerde ve farklı kalınlıklarda değişebilir; bu nedenle bir sistemden çıkan sonuç başka bir sisteme doğrudan aktarılmaz.
Örnek 1. Bir filmin kuru kütlesi 2,00 g, yüzey suyu giderilmiş ıslak kütlesi 2,50 g dır. Kuru madde kaybı yoksa su alma yüzdesi kaçtır?
Su kütlesi 2,50 − 2,00 = 0,50 g dır. Su alma = (0,50 / 2,00) × 100 = %25 tir.
Örnek 2. Bir film suda görünmez oluyor; çözeltide başlangıçtaki polimerle aynı zincir uzunluğuna sahip zincirler bulunuyor. Bu film biyobozunur mu?
Bu sonuç filmin biyobozunur olduğunu göstermez. Zincirler hâlâ çözeltidedir ve boyutları değişmemiştir; film suda çözünmüş olabilir, yani fiziksel bir değişim gerçekleşmiştir. Biyobozunmayı göstermek için mikroorganizmaların bulunduğu ortamda biyolojik dönüşümü izleyen ayrı bir ölçüm gerekir.
Örnek 3. Bir ürün için kopma uzaması en az %20 ve su alma en çok %15 olmalıdır. P: uzama %15, su alma %10; Q: uzama %25, su alma %12; R: uzama %30, su alma %20. Hangi aday uygundur?
P nin uzaması %15 < %20 olduğundan elenir. R nin su alması %20 > %15 olduğundan elenir. Q: uzama %25 ≥ %20 ve su alma %12 ≤ %15 olduğundan iki koşulu da sağlar. Uygun aday Q dur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.