MegaSoru

Biyobozunur Polimerlerde Bileşen Seçimi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Biyobozunur Polimerlerde Bileşen Seçimi Konu Anlatımı

Plastik poşetler yüzlerce yıl doğada kalırken meyve kabuğu birkaç haftada kaybolur. Çevre sorunlarını azaltmak için, canlı kaynaklardan elde edilen ve doğada bozunabilen polimerler geliştirilmektedir. Bu bölümde biyopolimerler, ilgili kavramlar ve bir ürün için doğru bileşenin nasıl seçileceği ele alınır.

Biyopolimerler

Doğal kaynaklı polimerlere biyopolimer denir. Bu bölümün kapsamındaki başlıca biyopolimerler şunlardır:
• Selüloz: bitki hücre duvarının ana maddesi; glikoz birimlerinden oluşur.
• Nişasta: bitkilerin depo maddesi; yine glikoz birimlerinden oluşur.
• Protein: amino asit birimlerinden oluşur.
• Jelatin ve kolajen: hayvansal kaynaklı proteinlerdir; jelatin, kolajenden elde edilir.
• Pektin: meyvelerde bulunan, jel oluşturma özelliği olan bir polisakkarittir.
Bu maddelerden film, kaplama ve ambalaj malzemeleri yapılabilir.

Üç farklı kavram

• Biyoköken: Hammaddesi canlı kaynaklıdır (bitki, hayvan, mikroorganizma).
• Biyobozunur: Belirli koşullarda mikroorganizmalar tarafından CO₂, su ve biyokütleye dönüştürülebilir.
• Biyouyumlu: Canlı doku ile temas ettiğinde uygunluk gösterir; uygunluk amaçlanan temas türü ve süreye göre test edilir.
Bu üç kavram birbirinin yerine kullanılamaz: biyokökenli bir malzeme biyobozunur olmayabilir, fosil kökenli bir malzeme ise belirli koşullarda biyobozunur olabilir. Biyobozunma, kaynağın değil, belirli bir ortamdaki dönüşümün özelliğidir. Biyouyumluluk ise antimikrobiyal olma anlamına gelmez.

Suda şişme ve dağılma biyobozunma değildir

Bir film suya konulduğunda şişebilir, parçalanabilir ya da görünmez olabilir. Bu gözlemler fiziksel olaylardır: polimerin suyu emerek şişmesi ya da suda çözünerek çözeltiye geçmesi, zincirlerin biyolojik olarak parçalandığı anlamına gelmez. Çözeltide polimer zincirleri hâlâ bulunabilir. Biyobozunmayı göstermek için mikroorganizmaların bulunduğu uygun bir ortamda biyolojik dönüşümü izleyen ayrı bir ölçüm gerekir (örneğin oluşan CO₂ nin ölçülmesi). Böyle bir deneyde filmsiz kör ortam da izlenir ve ortamın kendi CO₂ ü ölçümden çıkarılır.

Amaca uygun bileşen seçimi

Bir ürün için bileşen seçerken şu adımlar izlenir:
1. Amaç ve kullanım koşulu tanımlanır (örneğin kuru ortamda kullanılacak, katlanabilir bir etiket).
2. Amaç, ölçülebilir ölçütlere dönüştürülür (kopma uzaması en az %20, su alma en çok %15, en çok 8 birim maliyet gibi).
3. Aday bileşenler aynı temel polimer, kalınlık ve koşullandırmayla karşılaştırılır; yalnız katkı türü değişir.
4. Zorunlu koşulları sağlayan adaylar belirlenir; tercih puanı gibi ölçütler ancak uygun adaylar arasında kullanılır.
Bir katkı, bir özelliği iyileştirirken başka bir özelliği kötüleştirebilir: plastikleştiriciler (gliserol gibi) esnekliği artırır, sertliği azaltır. Bu yüzden ilgili özelliklerin hepsinin ölçülmesi gerekir.

Hesaplamalar ve yorumlar

Su alma (%) = ((ıslak kütle − kuru kütle) / kuru kütle) × 100 formülüyle bulunur; yüzey suyu giderilmiş örnek tartılmalıdır. Filmin kütle kaybı olup olmadığına bakılarak kuru kütle kaybı ve suda çözünen katkı ayrılmalıdır. Biyokökenli karbon payı, biyolojik kaynaklı karbonun toplam karbona oranıdır; bu değer biyobozunma ya da biyouyumluluk hakkında bilgi vermez. Bir bileşenin etkisi farklı temel polimerlerde ve farklı kalınlıklarda değişebilir; bu nedenle bir sistemden çıkan sonuç başka bir sisteme doğrudan aktarılmaz.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir filmin kuru kütlesi 2,00 g, yüzey suyu giderilmiş ıslak kütlesi 2,50 g dır. Kuru madde kaybı yoksa su alma yüzdesi kaçtır?

Su kütlesi 2,50 − 2,00 = 0,50 g dır. Su alma = (0,50 / 2,00) × 100 = %25 tir.

Örnek 2. Bir film suda görünmez oluyor; çözeltide başlangıçtaki polimerle aynı zincir uzunluğuna sahip zincirler bulunuyor. Bu film biyobozunur mu?

Bu sonuç filmin biyobozunur olduğunu göstermez. Zincirler hâlâ çözeltidedir ve boyutları değişmemiştir; film suda çözünmüş olabilir, yani fiziksel bir değişim gerçekleşmiştir. Biyobozunmayı göstermek için mikroorganizmaların bulunduğu ortamda biyolojik dönüşümü izleyen ayrı bir ölçüm gerekir.

Örnek 3. Bir ürün için kopma uzaması en az %20 ve su alma en çok %15 olmalıdır. P: uzama %15, su alma %10; Q: uzama %25, su alma %12; R: uzama %30, su alma %20. Hangi aday uygundur?

P nin uzaması %15 < %20 olduğundan elenir. R nin su alması %20 > %15 olduğundan elenir. Q: uzama %25 ≥ %20 ve su alma %12 ≤ %15 olduğundan iki koşulu da sağlar. Uygun aday Q dur.

Özetle

  • Selüloz, nişasta, protein, jelatin, kolajen ve pektin başlıca biyopolimerlerdir.
  • Biyoköken, biyobozunur ve biyouyumlu birbirinden farklı kavramlardır; biri diğerini garanti etmez.
  • Suda şişme, dağılma ya da görünmez olma biyobozunma kanıtı değildir; biyolojik dönüşümü izleyen ölçüm gerekir.
  • Bileşen seçiminde amaç ölçülebilir ölçütlere çevrilir, zorunlu koşulları sağlayan adaylar arasından seçim yapılır.
  • Su alma (%) = (ıslak − kuru) / kuru × 100; bir sistemin sonucu başka sisteme doğrudan aktarılmaz.

Biyobozunur Polimerlerde Bileşen Seçimi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Kuru ortamda kullanılacak bir polimer etiket, katlanırken kolayca kırılmamalıdır. Bileşen seçiminden önce hangi ölçütün tanımlanması bu amaca doğrudan hizmet eder?
AEn koyu renge sahip olması.
BHam maddenin yalnız bitkiden gelmesi.
CSuda en kısa sürede görünmez olması.
DBelirli katlama açısı ve tekrar sayısında çatlak oluşmaması.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Amaç, katlama sırasında bütünlüğü korumaktır. Açı ve tekrar sayısı belirtilen çatlak kontrolü, aday bileşenlerin bu amaç bakımından karşılaştırılmasını sağlar.
2Kolay
Aynı temel polimere ayrı ayrı eklenen bileşenler için kartlarda şu sonuçlar verilmiştir: G kopma uzamasını artırmış, L sertliği artırıp kopma uzamasını azaltmış, R yalnız rengi değiştirmiştir. Diğer gereklilikler eşitken daha fazla uzayabilen film için hangi seçim gerekçelidir?
AG; verilen deneyde kopma uzamasını artırmıştır.
BL; daha sert olmak her zaman daha çok uzamak demektir.
CR; renk değişikliği esneklik kanıtıdır.
DBileşen adı bilinmeden kart verileri kullanılamaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bileşenin adı yerine ölçülen etkisi kullanılmalıdır. G, hedeflenen kopma uzaması artışını sağlamıştır; bu sonuç yalnız verilen temel polimer ve deney koşulları için geçerlidir.
3Orta
Aynı koşullarda P filmi yüzey batırma testinde daha yüksek sertlik göstermiş, bükme testinde ise Q filminden daha küçük açıda kırılmıştır. Bu veriler hangi yorumu destekler?
AP daha sert olduğundan mutlaka daha esnektir.
BQ daha geç kırıldığı için yüzeyi mutlaka daha serttir.
Cİki test birbiriyle çeliştiğinden sonuçların biri geçersizdir.
DP daha serttir ancak bu bükme koşullarında daha kırılgandır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Yüzeye batmaya direnç ve bükülerek kırılma farklı özelliklerdir. P yüzey testinde sert, bükme testinde daha erken kırılan örnektir; bu sonuçlar birlikte geçerli olabilir.
4Orta
Bir bileşen kartında yalnızca ham maddenin bitkisel kaynaklı olduğu yazmaktadır. Bu bilgiyle hangi sonuç kurulabilir?
AOkyanusta kısa sürede tamamen biyobozunacağı.
BHer kullanımda biyouyumlu olduğu.
CHam maddenin biyolojik kaynaklı olduğu; bozunma davranışının ayrıca incelenmesi gerektiği.
DÜrünün tüm katkılarının da bitkisel olduğu.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Biyoköken, kaynağı bildirir. Biyobozunma belirli koşullarda biyolojik dönüşümle, biyouyumluluk ise amaçlanan temas ve uygun kanıtlarla ilişkilidir; köken etiketi bunların yerini tutmaz.
5Zor
PaketUzama (%)Su alma (%)MaliyetP15107Q25128R30206S22149
Bir film için kopma uzaması en az %20, 24 saatlik su alma en çok %15 ve maliyet en çok 8 birim olmalıdır. Verilen varsayımsal bileşen paketlerinden hangisi üç şartı birlikte sağlar?
AP paketi.
BQ paketi.
CR paketi.
DS paketi.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Q için uzama %25 ≥ %20, su alma %12 ≤ %15 ve maliyet 8 ≤ 8 dir. P uzama, R su alma, S maliyet koşulundan elenir. Sınır değerine eşitlik kabul edilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular