Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Boyaya Duyarlı Güneş Pilleri Konu Anlatımı
Güneş ışığı yenilenebilir ve temiz bir enerji kaynağıdır; güneş pilleri bu ışığı doğrudan elektrik enerjisine çevirir. En yaygın güneş pilleri silisyum esaslıdır. Bunlara alternatif olarak, ışığı soğuran bir boyadan yararlanan boyaya duyarlı güneş pilleri de geliştirilmiştir. Bu bölümde bu pillerin ne yaptığı, geleneksel pillerle nitel karşılaştırması ve verilerin yorumlanması ele alınır.
Güneş pilinin işlevi
Güneş pili, ışık enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren düzenektir. Dikkat edilmesi gereken nokta, güneş pilinin enerjiyi depolamadığı, yalnızca dönüştürdüğüdür; gece ya da ışık yokken pil elektrik üretmez ve depolama için ayrıca bir akü gerekir. Üretilen elektrik enerjisi, pile ulaşan ışık enerjisinden her zaman daha azdır; farkı ısı olarak kaybolur.
Boyaya duyarlı güneş pilinin yapısı
Boyaya duyarlı güneş pilinde ışığı soğuran bir boya, geniş yüzey alanı sağlayan nanoparçacıklı bir yarı iletken katmanın (örneğin TiO₂) üzerine tutturulur. Pil ayrıca bir elektrolit ve iki elektrottan oluşur. Işık boyaya çarpınca boya elektrik üretiminin başlamasına katkı sağlar. Bu bölümde elektrokimyasal ayrıntılara girilmez; önemli olan, boyanın ışığı soğuran bileşen olması ve boya ya da nanoparçacık özelliklerinin pilin verimini etkileyebilmesidir.
Geleneksel pillerle nitel karşılaştırma
Karşılaştırma, ölçüt belirlenerek yapılır:
• Maliyet: boyaya duyarlı piller genellikle daha ucuz malzemelerle ve daha basit yöntemlerle üretilebilir.
• Verim: silisyum pillerin verimi çoğunlukla daha yüksektir.
• Düşük ışıkta çalışma: boyaya duyarlı piller loş ışıkta da çalışabilen bir yapıya sahip olarak tanıtılır.
• Dayanıklılık ve güvenlik: sıvı elektrolit sızıntı riski taşıyabilir; boyanın ömrü sınırlı olabilir.
Bu özelliklerin kesin değerleri soruda verilen veriden okunur; "şu pil her koşulda daha iyidir" yargısı verisiz yapılamaz.
Verim ve veri yorumu
Güneş pilinin verimi, elektriksel çıkış enerjisinin pile ulaşan ışık enerjisine oranıdır:
verim (%) = (elektriksel çıkış enerjisi / gelen ışık enerjisi) × 100
Örneğin birim sürede 1000 birim ışık enerjisi alan ve 80 birim elektrik üreten bir pilin verimi %8 dir. Hazır bir veri setinde farklı boyalar için verimler verildiğinde en yüksek verimi veren boya, o koşullar için en etkili olandır. Verimler aynı koşullarda (aynı ışık şiddeti, aynı pil alanı, aynı sıcaklık) ölçülmüşse karşılaştırma geçerlidir.
Tek değişkenli deney tasarımı
Bir boyanın pil performansına etkisini sınamak için yalnızca boya değiştirilir; ışık şiddeti, yüzey alanı, elektrolit, sıcaklık ve ölçüm süresi sabit tutulur. Aynı şekilde nanoparçacık boyutunun etkisini incelemek için yalnızca boyut değiştirilir. Birden çok değişkeni aynı anda değiştirmek, sonucun hangi etkenden kaynaklandığının anlaşılmasını engeller. Ölçüm birkaç kez tekrarlanır ve ortalama alınır. Doğal bitki boyaları kullanmak, yeşil kimya ve sürdürülebilirlik bakımından ilgi çekicidir; ancak bunların verim ve dayanıklılığı ayrıca ölçülmelidir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir güneş pili birim sürede 500 birim ışık enerjisi alıp 40 birim elektrik enerjisi üretiyor. Verimi kaçtır?
Verim = (40 / 500) × 100 = %8 dir. Kalan enerji (460 birim) çoğunlukla ısı olarak ortaya çıkar.
Örnek 2. Aşağıdaki deney tasarımlarından hangisi boya türünün pil verimine etkisini sınar? (A) Her pilde farklı boya ve farklı ışık şiddeti kullanmak, (B) Aynı ışık şiddeti, alan ve sıcaklıkta yalnız boyayı değiştirmek.
B doğrudur. Etkiyi ayırmak için tek değişken (boya) değiştirilir, diğerleri sabit tutulur. A seçeneğinde ışık şiddeti de değiştiği için verim farkının nedeni boya mı, ışık mı anlaşılamaz.
Örnek 3. Bir öğrenci, güneş pilinin geceleri de elektrik vermesi için pile ışık enerjisi depolayacağını söylüyor. Bu düşünce hakkında ne denebilir?
Güneş pili ışığı elektrik enerjisine dönüştürür, ışığı depolamaz. Gece elektrik üretimi için üretilen enerjinin ayrıca bir akü ya da depolama sistemine aktarılması gerekir. Pilin kendisi enerji depolayan bir bileşen değildir.
Özetle
Güneş pili ışık enerjisini elektrik enerjisine dönüştürür; enerjiyi depolamaz.
Doğru cevap: B Aydınlatma sırasında dış yüke elektrik aktarılması enerji dönüşümünün kanıtıdır. Bu veri tek başına depolama, sürekli karanlıkta çalışma veya yüzde yüz verim göstermez. Boyaya duyarlı güneş pili bu bağlamda ışıkla beslenen dönüştürücüdür.
2Kolay
Öğretim tablosundaki iki boyaya duyarlı hücre eşit etkin alana sahip; aynı ışık şiddeti, spektrum ve sıcaklıkta, aynı yükte ölçülüyor. Her birine gelen toplam ışık gücü 100 mW. Hangi sonuç doğrudur?
AP ile Q nun çıkışı aynı olmalıdır; ışık girişi eşittir.
BQ bu ölçümde daha çok elektrik gücü verir ve dönüşüm oranı daha yüksektir.
CQ daha çok çıkış verdiği için gece depolama kapasitesi de kesin daha fazladır.
DP nin 4 mW çıkışı 100 mW girişten büyüktür.
Çözümü göster
Doğru cevap: B Aynı 100 mW girişte Q nun 6 mW, P nin 4 mW çıkışı vardır. Aynı paydada Q nun elektrik/ışık oranı daha büyüktür. Sonuç bu ölçüm koşuluyla sınırlıdır; depolama hakkında veri yoktur.
3Orta
Bir boyaya duyarlı hücreye 100 mW ışık gücü geliyor; aynı kararlı ölçümde yüke 5 mW elektrik veriliyor. Verim çıkış gücünün giriş gücüne yüzde oranı olarak tanımlanırsa değer kaçtır?
A%5.
B%20.
C%95.
D%500.
Çözümü göster
Doğru cevap: A Aynı birimli güçler kullanılır: 5/100=0,05. Bu oran yüzde olarak %5 tir. Girişin tamamı elektrik çıkışına dönüşmemiştir.
4Orta
Öğretim tablosundaki prototipler aynı kullanımda denenmiş. İstenen çıktı en az 5 mW, maliyet en çok 10 puan, yeni ham madde en çok 20 mg. Hangi seçim üç sınırı birlikte sağlar?
AP; en ucuz olduğu için çıktı sınırı değerlendirilmez.
BR; en yüksek çıkış bütün sınırları gereksiz kılar.
CÜçü de uygundur; güneş ışığı kullanmak bütün sınırları otomatik sağlar.
DQ; çıktı, maliyet ve yeni ham madde sınırlarının üçünü de karşılar.
Çözümü göster
Doğru cevap: D Q nun 6 mW çıkışı yeterli, 9 puan maliyeti ve 18 mg yeni ham maddesi sınırlar içindedir. P çıktıdan, R maliyet ve kaynak kullanımından elenir. Seçim yalnız belirtilen tasarım hedefi içindir.
5Zor
P ve Q aynı ışık altında inceleniyor. Kartlarda açık devre gerilimi ve ayrı deneyde kısa devre akımı var. Açık devrede akım sıfır, kısa devrede uç gerilimi sıfırdır. Bu iki sayıyı çarparak yüke verilen gücü sıralamak doğru mudur?
ADoğru değildir; aynı yük çalışma noktasında eşzamanlı gerilim ve akım ya da doğrudan güç ölçülmelidir.
BDoğrudur; farklı koşullarda ölçülen en büyük iki sayı mutlaka aynı anda gerçekleşir.
CDoğrudur; açık devrede gerilim varsa akımın sıfır olması önemsizdir.
DYanlıştır; hiçbir hücrenin elektrik gücü ölçülemez.
Çözümü göster
Doğru cevap: A Açık ve kısa devre farklı uç koşullarıdır. Bunların gerilim ve akım değerleri tek bir yükte birlikte oluşmuş gibi kullanılamaz. Basit güç hesabı aynı çalışma noktasına ait ölçümleri gerektirir.
Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?
KİM.12.3.1 Boyaya duyarlı güneş pillerinin verimliliklerine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme