Makale Türü ve Özellikleri Konu Anlatımı
Makale, bir konuyu bilgi ve kanıta dayanarak açıklayan, bir düşünceyi savunan ya da bir sorunu tartışan öğretici bir yazı türüdür. Gazete ve dergilerde yayımlanan makaleler genellikle güncel konuları ele alır. Bu konuda makalenin özellikleri, yapısı ve dili ele alınır.
Makalenin özellikleri
Makalede yazar bir düşünceyi ileri sürer ve onu kanıtlamaya çalışır. Kanıt olarak istatistik, araştırma sonucu, uzman görüşü, tanık ve örnek kullanılır.
Makale bilgi vermeyi ve okuru ikna etmeyi amaçlar. Yazar kişisel görüş bildirebilir ama bu görüşü gerekçelendirmek zorundadır. Bu yönüyle makale, samimi ve kanıtlama kaygısı taşımayan sohbet havasındaki söyleşiden ve kişisel izlenimlere dayanan denemeden ayrılır.
Makalenin yapısı
Makale genellikle üç bölümden oluşur:
• Giriş: Konu ve yazarın savunacağı ana düşünce (tez) tanıtılır.
• Gelişme: Ana düşünce kanıtlar ve örneklerle desteklenir; karşı görüşler ele alınabilir.
• Sonuç: Ulaşılan yargı özetlenir, bazen bir öneride bulunulur.
Paragraflar arasında mantıklı bir sıra bulunur; her paragraf ana düşüncenin bir yönünü işler.
Dil ve anlatım
Makalede açık, anlaşılır ve nesnel bir dil kullanılır. Terimler yerinde kullanılır, gereksiz süslemelerden kaçınılır. Açıklayıcı ve tartışmacı anlatım biçimleri ağır basar.
Tanımlama, örneklendirme, karşılaştırma, tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanma makalede sık kullanılan düşünceyi geliştirme yollarıdır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir yazının giriş paragrafında "Okul bahçelerinin yeşillendirilmesi öğrencilerin dikkat süresini artırır." düşüncesi ortaya konuyor, sonraki paragraflarda bu görüş araştırma sonuçlarıyla destekleniyor. Bu yazı hangi türe girer?
Bir düşünce ileri sürülmüş ve kanıtlarla desteklenmiştir. Bu, makale türünün özelliğidir.
Örnek 2. Bir makalenin gelişme bölümünde "Bazıları bu uygulamanın maliyetli olduğunu söylüyor; oysa iki yıllık veriler bakım giderinin düşük kaldığını gösteriyor." cümlesi yer alıyor. Yazar burada ne yapmaktadır?
Yazar karşı görüşü ele almış ve onu verilerle yanıtlamıştır. Bu, tartışmacı anlatımın bir örneğidir.
Örnek 3. Bir yazıda "Bana göre sonbahar yılın en hüzünlü mevsimidir; yaprakların dökülüşü bana çocukluğumu hatırlatır." cümleleri yer alıyor. Bu yazı neden makale sayılamaz?
Yazar kişisel izlenim ve duygularını aktarmakta, düşüncesini kanıta dayandırmamaktadır. Bu anlatım deneme ya da söyleşiye yakındır.
Özetle
- Makale bir düşünceyi bilgi ve kanıta dayanarak açıklayan öğretici bir türdür.
- Giriş-gelişme-sonuç düzeni ve mantıklı paragraf sırası makalenin yapısını oluşturur.
- Makalede dil açık, anlaşılır ve nesneldir.
- Tanımlama, örneklendirme, karşılaştırma, tanık gösterme ve sayısal veri kullanılır.
- Kişisel görüş bildirilebilir ama gerekçelendirilmelidir.
Makale Türü ve Özellikleri — örnek sorular
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.
1Kolay
Kentlerde ağaçlandırma yalnızca estetik bir tercih değildir. Üç mahallede yapılan sıcaklık ölçümleri, yoğun ağaç örtüsüne sahip sokakların yaz öğlelerinde daha serin olduğunu göstermiştir. Bu nedenle yeni imar planlarında yeşil alanların korunması öncelikli olmalıdır.
Metnin temel savı nedir?
ASıcaklık ölçümleri kentlerde gereksizdir.
BAğaç türleri yalnız görünüşlerine göre seçilmelidir.
CKent planlamasında yeşil alanların korunması gereklidir.
DBütün sokaklarda aynı sıcaklık görülür.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Verilerden hareketle yeşil alanları koruma önerisi savunulmaktadır.
2Kolay
Okuma alışkanlığını geliştirmek için kitap sayısını tek başına başarı ölçütü saymak yanıltıcıdır. Aynı sayıda kitap bitiren iki öğrencinin metni anlama düzeyleri farklı olabilir. Bu yüzden okuma programlarında anlama ve yorumlama etkinlikleri de izlenmelidir.
"Bu yüzden" ifadesinin metindeki işlevi nedir?
AKarşıt bir görüşü doğrudan alıntılamak
BGerekçelerden sonuca geçişi sağlamak
CBir kişiyi konuşturmak
DOlayların zamanını belirtmek
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Bağlaç önceki gerekçeleri önerilen sonuca bağlar.
3Orta
Kentlerde ağaçlandırma yalnızca estetik bir tercih değildir. Üç mahallede yapılan sıcaklık ölçümleri, yoğun ağaç örtüsüne sahip sokakların yaz öğlelerinde daha serin olduğunu göstermiştir. Bu nedenle yeni imar planlarında yeşil alanların korunması öncelikli olmalıdır.
Yazar savını hangi yolla desteklemiştir?
AKarşılaştırmalı ölçüm sonuçlarına başvurarak
BKişisel bir çocukluk anısını anlatarak
CHayalî kişiler arasında konuşma kurarak
DDoğa betimlemesiyle yetinerek
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Üç mahalledeki sıcaklık ölçümleri somut dayanak işlevi görür.
4Orta
Okuma alışkanlığını geliştirmek için kitap sayısını tek başına başarı ölçütü saymak yanıltıcıdır. Aynı sayıda kitap bitiren iki öğrencinin metni anlama düzeyleri farklı olabilir. Bu yüzden okuma programlarında anlama ve yorumlama etkinlikleri de izlenmelidir.
Bu makalede karşı çıkılan yaklaşım hangisidir?
AAnlama etkinliklerini ölçmek
BÖğrencilerin yorumlarını karşılaştırmak
COkuma programlarının etkisini incelemek
DOkuma başarısını yalnız bitirilen kitap sayısıyla değerlendirmek
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Metin niceliksel ölçütün tek başına yeterli olmadığını savunur.
5Zor
Dijital arşivler araştırmacılara hız kazandırır; ancak taranan bir belgenin tarih ve kaynağı belirtilmemişse belgeyi doğrulamak güçleşir. Bir arşivin değeri yalnız belge sayısıyla değil, kayıtların izlenebilirliğiyle de ölçülmelidir.
Metindeki "ancak" bağlacı neyi karşı karşıya getirir?
AGeçmiş olaylarla gelecek tahminlerini
BBasılı romanlarla şiir kitaplarını
CAraştırmacılarla öğrencilerin yaşlarını
DErişim kolaylığı ile doğrulama güçlüğünü
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Dijitalleşmenin yararı ve kaynaksızlığın riski karşılaştırılır.