Özetleme Konu Anlatımı
Özetleme, bir metnin ana düşüncesini ve önemli bilgilerini kısa ve öz biçimde yeniden anlatmaktır. Bu konuda iyi bir özetin özelliklerini ve özet çıkarırken izlenecek adımları ele alıyoruz.
Özetleme Nedir?
Özetleme, bir metinde verilen bilgileri en temel, en önemli noktalarıyla kısa şekilde anlatmaktır. Özet hazırlarken, metindeki gereksiz ayrıntılardan ve süsleyici ifadelerden uzak durulur. Yani, metnin özüne ulaşmak ve bunu kısa bir şekilde yeniden ifade etmektir.
Özetleme Nasıl Yapılır?
Bir metni özetlerken öncelikle metni dikkatlice okumak gerekir. Sonra, ana fikir ve yardımcı fikirleri belirleriz. Önemli olay, kişi, yer ve bilgileri not alır, gereksiz ayrıntılardan kaçınırız. Daha sonra bu bilgileri kendi cümlelerimizle kısa ve açık bir şekilde yazarak özetimizi oluştururuz. Başka bir kaynaktan olduğu gibi cümle almak yerine, kendi dilimizle anlatmak önemlidir.
Özet Yazarken Dikkat Edilecekler
Özet yazarken anlaşılır ve sade bir dil kullanmalıyız. Metnin ana fikrini mutlaka özetimize eklemeliyiz. Gereksiz ayrıntılara, örneklere veya süslü ifadelere yer vermemeliyiz. Eğer metinde bir sıralama veya olay örgüsü varsa, bu sıraya dikkat ederek anlatmalıyız.
Özetleme Kuralları
Özet yazarken metni tamamen anlamış ve kavramış olmak gerekir. Metindeki gereksiz, ayrıntılı bilgileri atmalı; ana düşünceyi ve yardımcı düşünceleri kapsamalıyız. Özet kesinlikle kısa ve anlamlı olmalıdır. Metni aynı şekilde kopyalamak yerine, kendi ifadelerimizle anlatmak önemlidir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Ayşe, "Bir Yaz Günü" adlı hikâyede güneşli bir günde çocukların parkta oynadığını, parkta yeni arkadaşlar edindiklerini ve piknik yaptıklarını okudu. Ayşe bu metni özetliyor.
Ayşe'nin özetinde şöyle yazması uygun olur: Bir yaz günü çocuklar parkta oyunlar oynadı, aralarına yeni bir arkadaş katıldı ve birlikte piknik yaparak günlerini eğlenceli geçirdiler. Bu özet, hikâyedeki temel olayları kısaca ve açıkça anlatmıştır.
Örnek 2. Bir masal metnini okuduğunuzda, özetini nasıl yazarsınız?
Masalın ana olayını, kişilerini ve sonucunu kısaca anlatmalısınız. Ayrıntılara girmeden, örneğin şöyle özetleyebilirsiniz: 'Bir zamanlar fakir bir köylü, tarlasında altın bir anahtar bulur. Anahtarla gizli bir sandığı açar ve ailesiyle birlikte rahat bir hayat sürer.' Özete masalda olmayan bir bilgi ya da kendi yorumumuz eklenmez.
Örnek 3. Bir bilgilendirici metnin özeti nasıl hazırlanır?
Bilgilendirici metinde ana konu ve önemli bilgiler seçilir, ayrıntılar çıkarılır. Örneğin: 'Metinde, geri dönüşümün yararlarından bahsedilmiştir. Geri dönüşümün doğayı koruduğu ve ekonomiye katkı sağladığı vurgulanmıştır.'
Özetle
- Özet, metnin ana düşüncesini ve temel bilgilerini içerir.
- Ayrıntılar, örnekler ve tekrarlar özete alınmaz.
- Özet kendi cümlelerimizle ve olayların sırasına uygun yazılır.
- Özete kişisel yorum ya da metinde olmayan bilgi eklenmez.
- İyi bir özet, metni okumamış birine metnin ne anlattığını gösterir.
Özetleme — örnek sorular
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.
1Kolay
Elif, geçen hafta arkadaşlarıyla birlikte bir parkta piknik yaptı. Oyunlar oynayıp eğlendiler. Pasta ve sandviç yediler. Güzel vakit geçiren Elif, piknik sonunda eve mutlu döndü.
Bu metnin en uygun özeti aşağıdakilerden hangisidir?
AElif ve arkadaşları birlikte piknikte oyunlar oynadı ve birlikte eğlendi.
BPiknik sonunda Elif çok yoruldu ve haftaya tekrar gitmek istedi.
CElif, parkta arkadaşlarıyla piknik yaptı, eğlendi ve mutlu bir şekilde eve döndü.
DElif, geçen hafta parka gitti, pasta ve sandviç yedi.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Elif arkadaşlarıyla parkta piknik yapıp eğlendi ve güzel vakit geçirdi.
2Kolay
Merve, bu yaz bisiklet sürmeyi öğrendi. Her sabah parkta bisiklet sürerek vakit geçirdi. Kısa sürede hızını artırdı ve daha uzun turlar yapmaya başladı. Bu yüzden çok mutlu oldu.
Bu paragrafa uygun özet hangisidir?
AMerve parkta bisiklet sürerek hızını artırdı.
BMerve yaz boyunca her sabah parkta bisiklet sürdü.
CMerve bisiklet sürmeyi öğrenip bundan mutlu oldu.
DBisiklet sürmeyi öğrenen Merve, arkadaşlarıyla tura çıktı.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Merve yazın bisiklet sürmeyi öğrenip bu spordan mutluluk duydu.
3Orta
Yaz tatilinde Derya, ailesiyle birlikte farklı şehirleri gezdi. Gittikleri yerlerde tarihi ve doğal güzellikleri görme fırsatı buldular. Derya, bu gezilerde birçok yeni şey öğrendi ve eğlenceli zaman geçirdi.
Aşağıdaki özetlerden hangisi metne uygun değildir?
ADerya, ailesiyle geziler yaparak tarihi ve doğal yerler gördü.
BDerya, gezileri sırasında birçok yeni bilgi edindi ve güzel zaman geçirdi.
CDerya, ailesiyle birlikte yeni şeyler öğrendi.
DDerya, yaz tatilinde ailesiyle farklı şehirleri gezdi ve eğlenceli vakit geçirdi.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
"Sadece Derya'nın ailesiyle yeni şeyler öğrendiği belirtilmiş olup, seyahat, gezip görülme ve eğlenceli vakit geçirme gibi ana fikirler eksik bırakılmıştır. Oysa iyi bir özet tüm temel noktaları kapsamalıdır." Cevap: Derya ailesiyle birlikte yeni şeyler öğrendi.
4Orta
Okulda düzenlenen kitap okuma yarışmasında, öğrenciler belirlenen süre boyunca çeşitli kitaplar okudular. Yarışma sonunda en çok kitap okuyan öğrencilere küçük ödüller verildi. Etkinlik sayesinde öğrenciler hem eğlendi hem de kitap okumada daha istekli davrandı.
Bu paragrafın ana fikri aşağıdakilerden hangisidir?
AKitap okuma yarışması, öğrencilerin kitap okumaya ilgisini artırmıştır.
BKitap okuma yarışmasında en çok kitap okuyanlar ödül almıştır.
CKitap okumak, insanlara yeni bilgiler kazandırır.
DÖdül verilen yarışmalar daha eğlenceli geçer.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Paragrafta, kitap okuma yarışmasının düzenlenmesi ve bu etkinliğin öğrencilerin kitap okumaya ilgisini artırmasından bahsedilmektedir. Ana düşünce, kitap okuma yarışması sayesinde öğrencilerin kitaba ilgisinin arttığıdır.
5Zor
Aşağıda bir paragraf ve dört özet verilmiştir. Paragrafı yanlış özetleyen seçeneği bulunuz.
Paragraf:
Nilüfer, sınıfa yeni gelen öğrenciyi ilk gün yalnız bırakmadı. Ona okulun bölümlerini gezdirdi, kantinde beraber yemek yediler. Ders aralarında yeni arkadaşını diğer öğrencilerle tanıştırdı. Bu yaklaşımları sayesinde yeni öğrenci, kısa sürede kendini sınıfa ait hissetti.
Bu paragrafın yanlış özeti aşağıdakilerden hangisidir?
ANilüfer, ilk gün boyunca yeni öğrenciyi yalnız bıraktı, bu yüzden yeni öğrenci okula alışmakta zorluk çekti.
BNilüfer, yeni gelen öğrenciyi arkadaşlarıyla tanıştırarak ona kendini iyi hissettirdi.
CNilüfer, yeni gelen öğrenciye yardımcı oldu ve onun okula alışmasına destek sağladı.
DNilüfer, yeni öğrenciye okulun bölümlerini gezdirip beraber zaman geçirdi.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Paragrafta Nilüfer'in yeni öğrenciye yardım ettiği, onu okulda gezdirdiği, arkadaşlarıyla tanıştırdığı ve bu sayede öğrencinin ortama alıştığı anlatılmaktadır. Ancak “Nilüfer, ilk gün boyunca yeni öğrenciyi yalnız bıraktı, bu yüzden yeni öğrenci okula alışmakta zorluk çekti.” ifadesi paragrafın tam tersini söylemektedir ve yanlış özettir.
Cevap: Nilüfer, ilk gün boyunca yeni öğrenciyi yalnız bıraktı, bu yüzden yeni öğrenci okula alışmakta zorluk çekti.