MegaSoru

Denklem ve Eşitsizlikler 100 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Denklem ve Eşitsizlikler Konu Anlatımı

Birinci dereceden bir bilinmeyenli denklemler ve eşitsizlikler, günlük hayatımızda karşılaşabileceğimiz birçok problemi matematiksel olarak ifade etmemizi sağlar. Özellikle miktarların birbirine eşit olduğu ya da birinin diğerinden büyük veya küçük olduğu durumları cebirsel olarak çözmemize yardımcı olur. Bu konuyu öğrenmek, hem akıl yürütme hem de problem çözme becerilerimizi geliştirir.

Birinci Dereceden Bir Bilinmeyenli Denklem Nedir?

Birinci dereceden bir bilinmeyenli denklemler, içerisinde sadece bir bilinmeyen (genellikle $x$ ile gösterilir) olan ve bu bilinmeyenin kuvveti 1 olan denklemlerdir. Genel olarak, $ax + b = c$ şeklinde yazılır. Burada $a$, $b$ ve $c$ birer sayıdır. Bu tür denklemlerde amaç, bilinmeyenin hangi değeri alması gerektiğini bulmaktır.

Birinci Dereceden Bir Bilinmeyenli Eşitsizlik Nedir?

Eşitsizlikler, iki ifadenin birbirine eşit olmaktan farklı olarak, birinin diğerinden daha büyük ya da daha küçük olduğunu gösteren matematiksel ifadelerdir. Birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikler genelde $ax + b < c$, $ax + b > c$, $ax + b \leq c$ veya $ax + b \geq c$ şeklinde yazılır. Denklemde olduğu gibi burada da $x$'in hangi değerler için eşitsizliği sağladığı araştırılır.

Gerçek Yaşam Problemlerini Denkleme ve Eşitsizliğe Dökmek

Günlük yaşamda karşılaşılan birçok problemde bazı miktarları (nicelikleri) bulmak isteriz. Bu miktarların birbirine eşit olup olmadığına karar verebiliriz. Eğer eşitlik varsa denklem, değilse eşitsizlik ile ifade edilir. Önce problemin nicelikleri belirlenir, ardından aralarındaki ilişki cebirsel olarak yazılır ve uygun cebirsel ifade kurulur.

Çözüm Stratejileri ve Kontrolü

Bir denklemi veya eşitsizliği çözerken genellikle yapılan işlemler şunlardır: Bilinmeyeni yalnız bırakmak, eşitliğin her iki tarafından aynı işlemi gerçekleştirmek ve işlemleri sırayla uygulamak. Elde edilen çözüm, orijinal problemde yerine yazılarak doğrulanmalıdır. Eğer elde edilen sonuç problemi sağlamıyorsa, çözüm stratejisi gözden geçirilmeli ve gerekirse değiştirilmelidir.

Genelleme ve Farklı Stratejiler

Çözüme ulaştıran yöntemler genellenebilir; örneğin her birinci dereceden denklemi benzer adımlarla çözebiliriz. Ancak bazı problemlerde deneme-yanılma veya tablodan yararlanma gibi farklı yöntemler de kullanılabilir. Böylelikle problem çözme ve eleştirel düşünme kapasitemiz gelişir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir kalemin fiyatı $7$ TL'dir. Ali'nin $40$ TL'si var. Ali en fazla kaç kalem alabilir?

Alınacak kalem sayısı $x$ olsun. Ödenecek tutar $7x$ TL'dir ve bu tutar $40$ TL'yi geçmemelidir: $7x \leq 40$. Her iki tarafı $7$'ye bölersek $x \leq \frac{40}{7} \approx 5,71$ bulunur. Kalem sayısı tam sayı olacağından Ali en fazla $5$ kalem alabilir. Kontrol: $5 \times 7 = 35 \leq 40$; $6 \times 7 = 42 > 40$.

Örnek 2. Elif’in yaşının iki katının 3 fazlası 27’ye eşittir. Elif kaç yaşındadır?

Elif’in yaşı $x$ olsun. İfadeyi denkleme dökersek:

$2x + 3 = 27$

$2x = 27 - 3$

$2x = 24$

$x = 24 \div 2 = 12$

Elif 12 yaşındadır.

Örnek 3. Ali, bir sınavdan en az 60 puan almak zorunda. Şu ana kadar 55 puan aldı. Kalan sınavdan $x$ puan alacaksa, alması gereken minimum puanı belirleyen eşitsizliği kurup çözünüz.

Ali'nin toplam puanı $55 + x$ olmalı ve bu puan en az 60 olmalı.

$55 + x \geq 60$

$x \geq 60 - 55$

$x \geq 5$

Ali kalan sınavdan en az 5 puan almalıdır.

Örnek 4. Bir mağazada bir gömlek 80 TL’dir. Buse’nin cebindeki para $x$ TL ve bir gömlek ve bir pantolon (fiyatı 90 TL) almak istiyor. Buse'nin yeterli parası olması için sağlayacağı eşitsizliği yazalım ve çözümünü bulalım.

İki ürünün toplam tutarı: $80 + 90 = 170$ TL.

Buse'nin parası $x$ TL ise, bu miktar 170 TL'ye eşit veya daha fazla olmalı:

$x \geq 170$

Yani Buse’nin en az 170 TL’si olmalı.

Özetle

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli denklemler ve eşitsizlikler günlük yaşamdaki ilişkileri cebirsel olarak ifade etmemizi sağlar.
  • Denklemler eşitliği, eşitsizlikler ise büyüklük-küçüklük ilişkisini gösterir.
  • Problemlerde önce nicelikler ve aralarındaki ilişki belirlenir, sonra cebirsel ifade kurulur.
  • Denklem ve eşitsizlikler adım adım çözülür ve sonuç kontrol edilir.
  • Aynı problemi farklı çözüm stratejileri ile çözmek mümkündür, yöntemler genellenebilir.

Denklem ve Eşitsizlikler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir pastanın fiyatı $x$ TL'dir. Ahmet, 7 TL'ye kadar bütçesi olduğuna göre, doğru cebirsel ifadeyi seçiniz.
Ax + 7 = 0
B$x \geq 7$
Cx = 7
D$x \leq 7$
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Ahmet pastayı alabilmek için fiyatı bütçesinden küçük veya ona eşit olmalıdır. Bu nedenle $x \leq 7$ ifadesi doğrudur. Cevap: $x \leq 7$
2Kolay
Bir oyuncak dükkanında bir oyuncak araba $x$ TL'dir. Cemre'nin $15$ TL'si vardır ve bir oyuncak araba almak istiyor. Buna göre, Cemre'nin parasıyla oyuncak arabayı alabilmesi için doğru cebirsel eşitsizliği seçiniz.
Ax + 15 = 0
Bx = 15
C$x \leq 15$
D$x \geq 15$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Cemre'nin parası ($15$ TL) oyuncak arabanın fiyatına ($x$ TL) eşit veya fazla olmalıdır. Bunun için eşitsizlik $x \leq 15$ olur. Cevap: $x \leq 15$
3Orta
Bir sinemada bir bilet $x$ TL'dir. Mert, yanında sadece $27$ TL getirmiştir. Mert, bu parayla en fazla $3$ bilet alabileceğine göre $x$ için aşağıdaki eşitsizliği kurup doğru çözümü bulunuz.
A$x \leq 9$
B$x = 9$
C$x \geq 27$
D$x \geq 9$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bir bilet $x$ TL olduğuna göre, $3$ bilet $3x$ TL olur. Mert'in parası $27$ TL olduğuna göre, $3x \leq 27$ yazılır. Her iki tarafı $3$'e bölelim: $x \leq 9$ bulunur.
Cevap: $x \leq 9$
4Orta
Bir markette 1 kg elma $y$ TL'dir. Seda'nın $18$ TL'si vardır ve en az $3$ kg elma almak istiyor. Buna göre $y$ için uygun eşitsizliği kurup çözünüz.
A$y \geq 6$
B$y = 18$
C$y \leq 6$
D$y \leq 18$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$3$ kg elma almak için ödemesi gereken miktar $3y$ TL'dir. Seda'nın parası $18$ TL olduğuna göre $3y \leq 18$ yazılır. Her iki tarafı $3$'e bölersek $y \leq 6$ elde edilir.
Cevap: $y \leq 6$
5Zor
Bir kırtasiyede kalemlerin tanesi $k$ TL'dir. Simay, 20 TL'si ile arkadaşları için toplam 6 kalem almak istemektedir. Simay'ın çözümü aşağıdadır:

1. 6 kalemin toplam fiyatı $6 + k = 20$ olarak bulunur.
2. $k$'yı bulmak için $20 - 6 = 14$ yapılır, bu yüzden bir kalemin fiyatı $k = 14$ TL olur.
3. Simay, 20 TL'ye 6 kalem alabilir.

Bu çözümdeki hata hangi adımda ve neden yapılmıştır?
A3. adımda, verilen para yanlış yorumlanmıştır
B2. adımda, toplama yerine çarpma yapılması gerekir
CHiçbir adımda hata yoktur
D1. adımda, yanlış cebirsel denklem kurulması
Çözümü göster
Doğru cevap: D
1. adımda hata yapılmıştır. 6 kalemin toplam fiyatı $6 + k$ değildir, $6 \times k$ olmalıydı. Yanlış bir cebirsel eşitlik kurulmuş, bu yüzden sonraki adımlar hatalıdır. Cevap: 1. adımda, yanlış cebirsel denklem kurulması.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular