MegaSoru

Başkalarının Verilerine Dayalı Sonuçları Değerlendirme 100 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Başkalarının Verilerine Dayalı Sonuçları Değerlendirme Konu Anlatımı

Günümüzde veriye dayalı sonuçlar ve yorumlarla sık sık karşılaşırız. Özellikle istatistiksel çalışmalar ile elde edilen bilgiler, bizi bilgilendirmek ya da karar vermemize yardımcı olmak için kullanılır. Bu yüzden başkalarının oluşturduğu verilerden çıkarılan sonuçları incelemek ve değerlendirmek önemlidir.

Başkalarının Verilerine Dayalı Sonuç Nedir?

Başkalarının verilerine dayalı sonuç, bir başkası tarafından toplanan ve analiz edilen verilerin yorumlanması ile ortaya çıkan bilgidir. Bu sonuçlar bazen grafiklerle, tablolarla veya sadece sözel ifadelerle sunulabilir. Sonuçların güvenilirliğini değerlendirmek için kullanılan veri türünü (kategorik ya da nicel) ve verilerin nasıl toplandığını bilmek gerekir.

Sonuçları İstatistiksel Olarak Temellendirmek

Bir sonucu değerlendirirken, o sonucun elde edildiği verilerin istatistiksel olarak doğru şekilde kullanılıp kullanılmadığını incelemek gerekir. Örneğin bir ortalama, en sık tekrar eden değer (mod) ya da ortanca (medyan) gibi özetlerin uygun şekilde kullanılıp kullanılmadığına bakılmalıdır. Ayrıca, sonuçların dışındaki değerlerin veri grubunu nasıl etkilediği de değerlendirilmelidir.

Sonuç ve Yorumlarda Hata veya Yanlılıkları Tespit Etmek

Bazen istatistiksel yorumlarda hata veya yanlılıklar olabilir. Örneğin, örneklem çok küçükse veya sadece belirli kişilerden seçilmişse, sonuçlar bütün grubu yansıtmayabilir. Yorumlardaki genellemeler dikkatlice incelenmelidir. Ayrıca, kullanılan istatistiksel özetlerin uygun seçilip seçilmediği kontrol edilmelidir.

Sonuçları Kabul Etmek ya da Çürütmek

Bir sonucu ya da yorumu kabul etmek için verilerin güvenilir olması, verilerin uygun şekilde toplanıp analiz edilmesi ve yapılan sonucun verilerle desteklenmesi gerekir. Eğer bu koşullar sağlanmıyor ve gözle görülür hatalar veya yanlılıklar varsa, sonucu çürütmek veya sorgulamak gerekir. Bilimsel düşüncede sorgulama ve değerlendirme önemlidir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir okulda yapılan ankette, 5. sınıf öğrencilerinin boy uzunluklarının ortalaması 140 cm olarak bulunmuş ve "Bu okuldaki bütün öğrenciler ortalama 140 cm boyundadır" sonucu çıkarılmış. Bu yorum doğru mudur?

Bu yorum hatalıdır çünkü sadece 5. sınıf öğrencilerinden veri toplanmıştır. Okuldaki tüm öğrencilerin boy ortalaması için diğer sınıflardan da veri alınmalıdır. Farklı yaş gruplarının ortalama boyları değişebilir. Yani, bu sonuç tüm okul için genellenemez.

Örnek 2. Bir gazete haberi şöyle: "Yapılan ankete göre, her 10 öğrenciden 7'si sabah kahvaltı yapmıyor." Ancak anket sadece sabah erken gelen öğrencilerle yapılmış. Bu istatistiksel sonuç güvenilir midir?

Bu sonuç güvenilir değildir. Çünkü sadece sabah erken gelen öğrenciler ankete dahil edilmiştir. Diğer öğrencilerin durumu göz önüne alınmamıştır. Temsilci olmayan bir gruptan yapılan genelleme doğru olmaz ve yanlılığa yol açar.

Örnek 3. Bir sınıfta öğrencilerin matematik sınav puanları 45, 48, 50, 52, 55, 90 olarak verilmiş. "Öğrencilerin çoğu yüksek not aldı, çünkü ortalama 56,7'dir" denilmiş. Bu yorum doğru mudur?

Bu yorum yanıltıcıdır. 90 puan, diğer puanlardan oldukça yüksektir ve ortalamayı gereğinden fazla yükseltmiştir. Çoğu öğrenci 50 civarında not almıştır, sadece bir öğrenci çok yüksek puan almıştır. Ortanca ya da tepe değer yorum için daha uygun olabilir.

Özetle

  • Başkalarının verisine dayalı sonuçların kaynağı ve uygulama şekli dikkatle incelenmelidir.
  • Verilerin hangi gruptan ve nasıl toplandığına dikkat edilmelidir.
  • Yorumlarda örneklem hatası veya genelleme hataları olup olmadığı sorgulanmalıdır.
  • İstatistiksel özetlerin (ortalama, mod, medyan) uygun şekilde seçilip seçilmediği değerlendirilmelidir.
  • Her veriye dayanan yorumu sorgulamak bilimsel düşüncenin bir gereğidir.

Başkalarının Verilerine Dayalı Sonuçları Değerlendirme — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir okuldaki 6 öğrenci matematik sınavından aldıkları notları öğretmenlerine söylüyor: 85, 90, 90, 70, 80, 75. Öğretmen, "Sınıfın en çok aldığı not 90 olduğuna göre, bu sınavda öğrenciler genel olarak yüksek not almıştır" diyor. Bu yorumunu destekleyen asıl gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?
ANotların hepsi birbirine çok yakındır.
BEn çok tekrar eden not en yüksek not olduğu için.
CSınıfta hiç düşük not alan yoktur.
DNotların toplamı yüksektir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Öğrencilerin en çok aldığı not 90'dır ve bu yüksek bir nottur. Yorum, en çok tekrar edilen değerin (modun) yüksek olmasına dayanır. Yani, modun 90 olduğu ve modun yüksek olması, sınıfın genel olarak yüksek not aldığı sonucuna gerekçe olarak gösterilmiştir. Cevap: Mod (en çok tekrar edilen değer) yüksektir.
2Kolay
Bir sınıfta 5 öğrenci Türkçe sınavından sırasıyla şu puanları alıyor: 70, 80, 70, 85, 75. Bir öğrenci, "Bu sınavda en düşük puan 70 olduğuna göre sınav sonuçları birbirine yakındır" diyor. Bu yorumu en iyi hangi bilgi destekler?
AÖğrenciler arasında en çok alınan puan 70'tir.
BSınavda hiç kimse 90 ve üzeri almamıştır.
CEn düşük ve en yüksek puanlar arasındaki fark azdır.
DSınıfta hiç 100 alan yoktur.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
En düşük puan ile en yüksek puan arasında fazla fark yoktur. Sınav sonuçlarının birbirine yakın olmasını, puanlar arasındaki farkın (açıklık) küçük olmasına dayandırdığı için bu bilgi en uygun gerekçedir. Cevap: Açıklığın küçük olması.
3Orta
Bir spor kulübünde 6 öğrencinin haftalık antrenman süreleri (saat) şunlardır: 3, 4, 5, 5, 6, 8. Bir öğrenci, "Çoğu arkadaşım haftada 8 saat antrenman yapıyor, çünkü en yüksek değer 8" diyor. Bu yorumun hangi açıdan hatalı veya yanlı olduğu söylenebilir?
ABütün öğrenciler aynı sürede antrenman yapmaktadır.
BEn düşük antrenman süresi dikkate alınmamıştır.
CEn yüksek değere bakıp bütün grup hakkında yanlış genelleme yapılmıştır.
DOrtalama yanlış hesaplanmıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Öğrenci, yalnızca en yüksek değeri göz önünde bulundurarak grubun tamamında bu sürenin geçerli olduğunu zannediyor. Oysa, sadece bir kişi 8 saat antrenman yapıyor. Yorumda tepe değeri veya diğer veriler dikkate alınmamış, tek bir uca dayalı yanlış genelleme yapılmıştır. Cevap: En yüksek değere bakılarak grubun tamamı için yanlış genelleme yapılmıştır.
4Orta
Bir sınıfta 6 öğrencinin matematik sınavından aldığı puanlar 65, 80, 80, 85, 90, 95'tir. Bir veli, "Çocukların çoğu düşük not almış, çünkü düşük notlar daha fazla" diyor. Bu yorumu çürüten en uygun bilgi aşağıdakilerden hangisidir?
AEn düşük notlar arasında fazla fark yoktur.
BEn yüksek notu alan tek bir öğrenci vardır.
CPuanlar 60 ile 100 arasında değişmektedir.
DDüşük not alan yalnızca bir öğrenci vardır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Verilere bakıldığında yüksek not alan öğrenci sayısı (80, 80, 85, 90, 95 alan beş öğrenci) daha fazladır. Sadece bir öğrenci 65 almıştır. Bu nedenle, çoğu öğrenci düşük not almamıştır. Cevap: Düşük not alan yalnızca bir öğrenci vardır.
5Zor
Bir sınıfta 6 öğrencinin günlük süt içme miktarları (bardak olarak) sırasıyla 1, 1, 2, 2, 3 ve 7'dir. Bir öğrenci, "Çoğu arkadaşım günde 7 bardak süt içiyor, çünkü en yüksek miktar 7." yorumunu yapıyor. Bu yorumu çürüten en uygun karşı örnek aşağıdakilerden hangisidir?
AYalnızca bir öğrenci 7 bardak süt içmektedir.
BGünde 2 bardak süt içen 2 öğrenci vardır.
CBir öğrenci günde 3 bardak süt içiyor.
DSınıfta toplam 6 öğrenci vardır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Sadece 1 öğrenci günde 7 bardak süt içmektedir; diğer öğrenciler ise 1, 2 veya 3 bardak içmektedir. Yani, çoğunluk düşük miktarlarda süt içmektedir. Bu nedenle, "çoğu arkadaşım 7 bardak süt içiyor" yorumu yanlıştır. Cevap: Yalnızca bir öğrenci 7 bardak süt içiyor.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular