Çözümü göster
Saç rengi, "siyah", "kahverengi", "sarı" gibi kategorilere ayrılır ve sayısal ölçü içermez. Bu nedenle bu tür veriler kategorik veridir. Cevap: kategorik veri
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Günlük hayatta karşılaştığımız bilgiler genellikle çeşitli şekillerde karşımıza çıkar. Bu bilgileri toplarken ve analiz ederken, onların türünü doğru belirlemek, doğru sorular sormak ve güvenilir sonuçlara ulaşmak için önemlidir. Bu konuda, kategorik ve nicel (sürekli) veri nedir, bunlarla nasıl çalışılır ve araştırma sürecinde hangi adımlar izlenmelidir öğreneceksin.
Kategorik veri, ölçülmeyen ama sınıflandırılabilen özelliklerdeki bilgilerdir. Örneğin, bir sınıftaki öğrencilerin saç renkleri (siyah, kahverengi, sarı gibi) kategorik veridir. Nicel (sürekli) veri ise ölçülebilen ve sayısal değerler alabilen özelliklerdir. Örneğin, öğrencilerin boy uzunlukları veya bir göldeki suyun sıcaklığı gibi değerler nicel (sürekli) veridir.
Araştırmak istediğin konuda, topladığın verinin türüne göre uygun sorular hazırlaman gerekir. Kategorik veriler için "En çok tercih edilen meyve hangisidir?" gibi sorular sorulabilir. Nicel (sürekli) veriler için ise "Sınıfımızdaki öğrencilerin boy ortalaması kaçtır?" gibi sayısal cevaplar beklenen sorular hazırlanır. Araştırma sorularını belirlerken, elde etmek istediğin bilgiye ve veri türüne dikkat etmelisin.
Verileri toplamak için anket, gözlem veya mevcut hazır verilere ulaşma yolları kullanılabilir. Kategorik veri toplamak için anketlerde seçenekler arasında seçim yaptırabilirsin. Nicel (sürekli) veri toplamak için sayısal ölçümler (örneğin metreyle boy ölçmek) gerekebilir. Veri toplarken soruların açık ve anlaşılır olması, cevaplayan kişilerin doğru bilgi vermesini kolaylaştırır.
Topladığın verileri anlamlı hale getirmek için farklı analiz ve sunum araçları kullanabilirsin. Kategorik verilerde sıklık tablosu veya sütun grafiği kullanılabilir. Nicel (sürekli) verilerde ise çizgi grafiği, nokta grafiği gibi araçlar ile veriler görselleştirilebilir. Ayrıca, nicel verilerde aritmetik ortalama, ortanca, tepe değer, açıklık ve ortalama mutlak sapma gibi özetleme yöntemleriyle veri dağılımı hakkında bilgi sahibi olunabilir.
Yaptığın analiz sonucunda elde ettiğin bulguları, araştırma sorularına cevap verip vermediği açısından değerlendirmelisin. Eğer sonuçlar araştırma sorusuna tam olarak cevap vermiyorsa, hangi adımlarda eksik kaldığını belirleyip o aşamaları yeniden planlayabilirsin. Elde ettiğin sonuçlara ulaşmada hangi analiz yöntemlerini neden seçtiğini ve bulguların güvenilir olup olmadığını açıklamak, araştırmanın kalitesini artırır.
Örnek 1. Bir okulda öğrencilerin hangi sporları sevdiğini anlamak için anket yapıldı. Cevaplar şöyle: Futbol: 12, Basketbol: 8, Voleybol: 10, Yüzme: 5. Bu verilerin türü nedir ve hangi grafikle gösterilebilir?
Bu veriler kategorik veridir; çünkü her spor bir kategori oluşturur. Bu veriler sütun grafiğiyle gösterilebilir. Sütunlarda spor türleri ve sütunun yüksekliği de ilgili sporun tercih edilme sayısı olur.
Örnek 2. Bir sınıftaki öğrencilerin boyları (cm cinsinden) şöyle ölçüldü: 150, 148, 152, 155, 149, 153, 154. Bu verinin türü nedir ve nasıl analiz edilebilir?
Bu veriler nicel (sürekli) veridir; çünkü boy ölçülebilen bir büyüklüktür ve sayısal değer alır. Bu tip verilerde aritmetik ortalama, ortanca veya tepe değer gibi özetleme yöntemleri kullanılabilir. Örneğin, aritmetik ortalama boy şu şekilde bulunur: Toplam boy = 150+148+152+155+149+153+154 = 1.061. Öğrenci sayısı 7. Ortalama boy = 1.061 / 7 ≈ 151,57 cm.
Örnek 3. "Sınıfımızda en çok hangi kitap türü okunuyor?" sorusu kategorik mi nicel veriyle mi ilgilidir? Böyle bir soruya uygun veri nasıl toplanır?
Bu bir kategorik veri sorusudur çünkü kitap türleri (roman, hikaye, bilim, şiir gibi) birer kategoridir. Uygun veri toplamak için öğrencilere seçenekler sunan bir anket hazırlayabilir ve herkesin kutucuklardan birini işaretlemesini isteyebilirsin.
Örnek 4. Bir göldeki su sıcaklığı gün boyunca her saat ölçülüyor ve sonuçlar kaydediliyor. Bu durumda elde edilen veriler tür olarak nedir ve hangi grafikle sunmak uygun olur?
Burada ölçülen değerler süreklidir ve sayısaldır, yani nicel (sürekli) veridir. Bu tip verilerin saatlere göre değişimini göstermek için çizgi grafiği uygun bir seçenektir. Yatay eksende saatler, düşey eksende sıcaklık değerleri yer alır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.