MegaSoru

Çıkarım ve Örtük Anlam 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Çıkarım ve Örtük Anlam Konu Anlatımı

Metinler her şeyi açıkça söylemez; bazı anlamlar ipuçlarıyla sezdirilir. Bu konuda metindeki ipuçlarından basit ve üst düzey çıkarımlar yapmayı, açık ve örtük ifadeleri birbirinden ayırmayı öğreniyoruz.

Basit Çıkarım Nedir?

Basit çıkarım, bir metindeki ifadelerden yola çıkarak, yazılmayan ancak mantıkla ulaşabileceğimiz sonuçlara ulaşmak anlamına gelir. Yazar bazı şeyleri açıkça söylemez; bazı anlamları okurun bulmasını ister. İşte bu durumda verilen bilgilerle düşünerek sonuca ulaşmamız gerekir. Basit çıkarımda genellikle tek bir ipucundan, kolayca ulaşılabilen bir sonuca varılır; birden çok ipucunu birleştirmek ise üst düzey çıkarımdır.

Basit Çıkarım Yapma Yöntemleri

Öncelikle metindeki ana düşünceyi ve yardımcı düşünceleri belirleriz. Sonra metinde verilen ipuçlarını toplarız. Ardından, bu ipuçlarını birleştirerek açıkça yazılmayan ama ima edilen sonuca ulaşırız. Kendi yaşam deneyimlerimizden ve genel bilgimizden de yararlanmak çıkarım yaparken işimizi kolaylaştırır.

Nelere Dikkat Etmeliyiz?

Bazı çıkarımlar metinde net olarak yazılı değildir, bunları yanlış yorumlamamaya dikkat etmeliyiz. Çıkarım yaparken metinden uzaklaşmamalı, elimizdeki bilgilerle mantıklı sonuçlara varmalıyız. Duygularımızdan çok, metinde geçen ifadeleri dikkate alarak çıkarım yapmalıyız.

Üst Düzey Çıkarım Nedir?

Üst düzey çıkarım; bir metindeki açıkça belirtilmeyen, okuyucunun mantık yürütme ve yorumlama yoluyla bulabileceği anlamları ortaya çıkarmaktır. Metni sadece gördüğümüz bilgilerle değerlendirmek yerine, arka plandaki fikirleri, metindeki duyguları ve yazarın amacı gibi gizli anlamları keşfetmeyi sağlar.

Yüzeysel ve Derin Anlam Arasındaki Fark

Yüzeysel anlam, metinde açıkça yazılanları kavramaktır. Örneğin, "Öğrenciler kütüphanede kitap okuyor" cümlesinin yüzeysel anlamı öğrencilerin kitap okumasıdır. Derin anlam ise, öğrencilerin okuma alışkanlığı kazanması, bilgiye değer vermesi gibi metnin altındaki mesajları bulmayı gerektirir. Üst düzey çıkarım yaparken metinde yazılı olanın ötesine geçilir.

Üst Düzey Çıkarım Yapmanın Yolları

Üst düzeyde çıkarım yapabilmek için bazı yöntemler kullanılır:
- Metindeki ipuçlarını aramak: Yazarın kelime seçimleri, olayların sıralanışı veya karakterlerin davranışlarını dikkatle incelemek.
- Önceki bilgilerden faydalanmak: Kendi birikimimizle metin arasında bağlantı kurmak.
- Varsayımda bulunmak ve tahmin yapmak: Olayların ya da kişilerin arkasındaki gerçekleri düşünmek.

Açık İfade Nedir?

Açık ifade, anlatılan düşünce veya duygunun doğrudan ve net bir şekilde belirtilmesidir. Okuyucu veya dinleyici, metinde anlatılmak isteneni kolayca anlayabilir ve hiçbir ek çıkarım yapmasına gerek kalmaz. Açık ifadelerde anlam örtülü değildir; yazar veya konuşan ne demek istiyorsa direkt olarak söyler.

Örtük İfade Nedir?

Örtük ifade, anlatılmak istenen düşünce ya da duygunun doğrudan belirtilmeyip ima yoluyla aktarılmasıdır. Bu ifade biçiminde, anlam metnin yüzeyinde değil, satır aralarında gizlidir. Okuyucu veya dinleyici, metindeki ipuçlarını kullanarak asıl anlamı kendi bulur. Yazar bazı şeyleri söylemeden, okuyanın bunları anlamasını bekler.

Açık ve Örtük İfade Arasındaki Farklar

Açık ifadelerde iletişim net ve doğrudandır, karşı taraf ek bir yorum yapmadan anlatılanı kolayca kavrar. Örtük ifadelerde ise yazar, anlatımında dolaylı bir yol izler ve okuyucunun anlamı çıkarmasını bekler. Bu iki farklı ifade biçimi, metnin etkisini ve okuyucu üzerinde bırakacağı izlenimi de değiştirebilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir metinde "Ahmet sabah işe geç kaldı. Otobüsü kaçırmamak için koşarak durağa gitti." cümleleri yer alıyor. Ahmet’in niçin koştuğu metinde açıkça belirtilmiş midir?

Evet. Ahmet'in otobüsü kaçırmamak için koştuğu ikinci cümlede açıkça yazılmıştır; bu bir çıkarım değil, metindeki açık bilgidir. Metinden çıkarılabilecek bilgi ise Ahmet'in işe yetişmek için acele ettiğidir.

Örnek 2. Bir hikâye şöyle başlıyor: "Kapkara bulutlar gökyüzünü kaplamıştı; hava aniden serinlemişti. İnsanlar dışarıda yürürken adımlarını hızlandırdı." Bu paragraftan ne çıkarımda bulunabilirsin?

Paragrafta 'kapkara bulutlar' ve 'hava aniden serinlemişti' deniyor. İnsanların adımlarını hızlandırmasıyla birlikte, yağmurun yağacağından endişelendikleri veya yağmurun yaklaştığını düşündükleri sonucuna varabiliriz. Bu bilgi, doğrudan yazmasa da verilen ipuçlarından çıkarılabilir.

Örnek 3. Bir hikâyede, "Mehmet sabah erkenden kalktı, ceketini giydi ve sokağa çıktı. Elinde bir demet çiçek vardı. Gözlerinde heyecanı okuyabilirdiniz." cümlelerinde neler çıkarılabilir?

Mehmet'in birisine çiçek götürdüğünü metinden anlayabiliyoruz. Ayrıca 'heyecanı gözlerinde okuyabilirdiniz' ifadesi, Mehmet’in önemli bir buluşmaya gittiğini düşündürebilir. Burada yazar, doğrudan söylemese de Mehmet’in birine hediye vermek üzere hazırlık yaptığını ve bu konuda heyecanlandığını hissettirmiştir.

Örnek 4. Yazar "Bugün hava çok sıcak." cümlesini kurmuştur. Bu cümle açık mı örtük ifade midir?

"Bugün hava çok sıcak." cümlesinde yazar düşüncesini doğrudan, net bir şekilde ifade etmiştir. Havanın sıcak olduğu açıkça belirtilmiştir. Bu nedenle bu cümle açık ifadedir.

Örnek 5. Bir hikâyede "Ali, pencereden dışarı bakarken tişörtünü yelpaze gibi sallıyordu." cümlesi yer alıyor. Burada ne anlatılmak istenmiştir? Açık mı, örtük mü?

Bu cümlede yazar, havanın sıcak olduğunu doğrudan söylememiş, Ali'nin tişörtünü sallamasından bunu ima etmiştir. Yani anlam doğrudan verilmemiş, satır arasında bırakılmıştır. Bu nedenle bu cümle örtük ifadedir.

Özetle

  • Çıkarım, metinde açıkça söylenmeyen bir bilgiye ipuçlarından ulaşmaktır.
  • Basit çıkarım doğrudan bir ipucuna, üst düzey çıkarım birden çok ipucunu birleştirmeye dayanır.
  • Açık ifade doğrudan söylenir; örtük ifade sezdirilir.
  • Çıkarım metinle desteklenmelidir; metinde dayanağı olmayan yorum çıkarım değildir.
  • Kişilerin davranışları ve sözleri onların duyguları hakkında ipucu verir.

Çıkarım ve Örtük Anlam — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Millî Mücadele yıllarında milletimiz, bağımsızlığını korumak için büyük fedakârlıklar göstermiştir. Kadın, erkek, genç, yaşlı demeden birçok insan mücadeleye destek vermiştir.
Bu parçanın ana düşüncesi hangisidir?
ABağımsızlık mücadelesine toplumun farklı kesimleri katkı sağlamıştır.
BMillî Mücadele yalnız askerler tarafından yürütülmüştür.
CMücadeleye yalnız gençler katılmıştır.
DBağımsızlık kolaylıkla kazanılmıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru cevap A'dır: "Bağımsızlık mücadelesine toplumun farklı kesimleri katkı sağlamıştır.".
2Kolay
“Millet, bütün güçlüklere rağmen bağımsızlık düşüncesinden ödün vermedi.”
“Ödün vermemek” sözü bu cümlede hangi anlamda kullanılmıştır?
AYardım istememek
BBenimsediği düşünceden vazgeçmemek
CKarar vermekte zorlanmak
DBaşkalarının düşüncelerini kabul etmek
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğru cevap B'dir: "Benimsediği düşünceden vazgeçmemek".
3Orta
Bir öğrenci Çanakkale Zaferi hakkında araştırma yapacaktır.
Aşağıdaki kaynaklardan hangisini öncelikle kullanması daha uygundur?
AGüvenilir kurumların arşivleri ve akademik kaynaklar
BKaynağı belirtilmeyen sosyal medya paylaşımı
CArkadaşının duyduğu bir söylenti
DYazarı belli olmayan bir internet yorumu
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru cevap A'dır: "Güvenilir kurumların arşivleri ve akademik kaynaklar".
4Orta
“Bağımsızlık, bir milletin kendi geleceği hakkında başka bir devletin baskısı altında kalmadan karar verebilmesidir.”
Bu cümlede kullanılan düşünceyi geliştirme yolu hangisidir?
AKarşılaştırma
BTanımlama
CBenzetme
DÖrneklendirme
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğru cevap B'dir: "Tanımlama".
5Zor
Bir internet sitesinde şu başlık kullanılmıştır:
“Çanakkale'deki Başarının Tek Nedeni Buydu!”
Yazının devamında ise askerlerin kararlılığı, komutanların kararları, coğrafi koşullar ve savunma hazırlıkları gibi birçok etkenden söz edilmektedir.
Başlıkla metin arasındaki ilişki için hangisi söylenebilir?
ABaşlık, çok nedenli bir durumu tek nedene indirgeyerek dikkat çekmeye çalışmaktadır.
BMetin yalnız tek nedenden söz etmektedir.
CBaşlık metindeki bütün bilgileri eksiksiz yansıtmaktadır.
DBaşlık tamamen nesnel bir ifade içermektedir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru cevap A'dır: "Başlık, çok nedenli bir durumu tek nedene indirgeyerek dikkat çekmeye çalışmaktadır.".

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular