Bu parçanın ana düşüncesi hangisidir?
Çözümü göster
Doğru cevap A'dır: "Bağımsızlık mücadelesine toplumun farklı kesimleri katkı sağlamıştır.".
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Metinler her şeyi açıkça söylemez; bazı anlamlar ipuçlarıyla sezdirilir. Bu konuda metindeki ipuçlarından basit ve üst düzey çıkarımlar yapmayı, açık ve örtük ifadeleri birbirinden ayırmayı öğreniyoruz.
Basit çıkarım, bir metindeki ifadelerden yola çıkarak, yazılmayan ancak mantıkla ulaşabileceğimiz sonuçlara ulaşmak anlamına gelir. Yazar bazı şeyleri açıkça söylemez; bazı anlamları okurun bulmasını ister. İşte bu durumda verilen bilgilerle düşünerek sonuca ulaşmamız gerekir. Basit çıkarımda genellikle tek bir ipucundan, kolayca ulaşılabilen bir sonuca varılır; birden çok ipucunu birleştirmek ise üst düzey çıkarımdır.
Öncelikle metindeki ana düşünceyi ve yardımcı düşünceleri belirleriz. Sonra metinde verilen ipuçlarını toplarız. Ardından, bu ipuçlarını birleştirerek açıkça yazılmayan ama ima edilen sonuca ulaşırız. Kendi yaşam deneyimlerimizden ve genel bilgimizden de yararlanmak çıkarım yaparken işimizi kolaylaştırır.
Bazı çıkarımlar metinde net olarak yazılı değildir, bunları yanlış yorumlamamaya dikkat etmeliyiz. Çıkarım yaparken metinden uzaklaşmamalı, elimizdeki bilgilerle mantıklı sonuçlara varmalıyız. Duygularımızdan çok, metinde geçen ifadeleri dikkate alarak çıkarım yapmalıyız.
Üst düzey çıkarım; bir metindeki açıkça belirtilmeyen, okuyucunun mantık yürütme ve yorumlama yoluyla bulabileceği anlamları ortaya çıkarmaktır. Metni sadece gördüğümüz bilgilerle değerlendirmek yerine, arka plandaki fikirleri, metindeki duyguları ve yazarın amacı gibi gizli anlamları keşfetmeyi sağlar.
Yüzeysel anlam, metinde açıkça yazılanları kavramaktır. Örneğin, "Öğrenciler kütüphanede kitap okuyor" cümlesinin yüzeysel anlamı öğrencilerin kitap okumasıdır. Derin anlam ise, öğrencilerin okuma alışkanlığı kazanması, bilgiye değer vermesi gibi metnin altındaki mesajları bulmayı gerektirir. Üst düzey çıkarım yaparken metinde yazılı olanın ötesine geçilir.
Üst düzeyde çıkarım yapabilmek için bazı yöntemler kullanılır:
- Metindeki ipuçlarını aramak: Yazarın kelime seçimleri, olayların sıralanışı veya karakterlerin davranışlarını dikkatle incelemek.
- Önceki bilgilerden faydalanmak: Kendi birikimimizle metin arasında bağlantı kurmak.
- Varsayımda bulunmak ve tahmin yapmak: Olayların ya da kişilerin arkasındaki gerçekleri düşünmek.
Açık ifade, anlatılan düşünce veya duygunun doğrudan ve net bir şekilde belirtilmesidir. Okuyucu veya dinleyici, metinde anlatılmak isteneni kolayca anlayabilir ve hiçbir ek çıkarım yapmasına gerek kalmaz. Açık ifadelerde anlam örtülü değildir; yazar veya konuşan ne demek istiyorsa direkt olarak söyler.
Örtük ifade, anlatılmak istenen düşünce ya da duygunun doğrudan belirtilmeyip ima yoluyla aktarılmasıdır. Bu ifade biçiminde, anlam metnin yüzeyinde değil, satır aralarında gizlidir. Okuyucu veya dinleyici, metindeki ipuçlarını kullanarak asıl anlamı kendi bulur. Yazar bazı şeyleri söylemeden, okuyanın bunları anlamasını bekler.
Açık ifadelerde iletişim net ve doğrudandır, karşı taraf ek bir yorum yapmadan anlatılanı kolayca kavrar. Örtük ifadelerde ise yazar, anlatımında dolaylı bir yol izler ve okuyucunun anlamı çıkarmasını bekler. Bu iki farklı ifade biçimi, metnin etkisini ve okuyucu üzerinde bırakacağı izlenimi de değiştirebilir.
Örnek 1. Bir metinde "Ahmet sabah işe geç kaldı. Otobüsü kaçırmamak için koşarak durağa gitti." cümleleri yer alıyor. Ahmet’in niçin koştuğu metinde açıkça belirtilmiş midir?
Evet. Ahmet'in otobüsü kaçırmamak için koştuğu ikinci cümlede açıkça yazılmıştır; bu bir çıkarım değil, metindeki açık bilgidir. Metinden çıkarılabilecek bilgi ise Ahmet'in işe yetişmek için acele ettiğidir.
Örnek 2. Bir hikâye şöyle başlıyor: "Kapkara bulutlar gökyüzünü kaplamıştı; hava aniden serinlemişti. İnsanlar dışarıda yürürken adımlarını hızlandırdı." Bu paragraftan ne çıkarımda bulunabilirsin?
Paragrafta 'kapkara bulutlar' ve 'hava aniden serinlemişti' deniyor. İnsanların adımlarını hızlandırmasıyla birlikte, yağmurun yağacağından endişelendikleri veya yağmurun yaklaştığını düşündükleri sonucuna varabiliriz. Bu bilgi, doğrudan yazmasa da verilen ipuçlarından çıkarılabilir.
Örnek 3. Bir hikâyede, "Mehmet sabah erkenden kalktı, ceketini giydi ve sokağa çıktı. Elinde bir demet çiçek vardı. Gözlerinde heyecanı okuyabilirdiniz." cümlelerinde neler çıkarılabilir?
Mehmet'in birisine çiçek götürdüğünü metinden anlayabiliyoruz. Ayrıca 'heyecanı gözlerinde okuyabilirdiniz' ifadesi, Mehmet’in önemli bir buluşmaya gittiğini düşündürebilir. Burada yazar, doğrudan söylemese de Mehmet’in birine hediye vermek üzere hazırlık yaptığını ve bu konuda heyecanlandığını hissettirmiştir.
Örnek 4. Yazar "Bugün hava çok sıcak." cümlesini kurmuştur. Bu cümle açık mı örtük ifade midir?
"Bugün hava çok sıcak." cümlesinde yazar düşüncesini doğrudan, net bir şekilde ifade etmiştir. Havanın sıcak olduğu açıkça belirtilmiştir. Bu nedenle bu cümle açık ifadedir.
Örnek 5. Bir hikâyede "Ali, pencereden dışarı bakarken tişörtünü yelpaze gibi sallıyordu." cümlesi yer alıyor. Burada ne anlatılmak istenmiştir? Açık mı, örtük mü?
Bu cümlede yazar, havanın sıcak olduğunu doğrudan söylememiş, Ali'nin tişörtünü sallamasından bunu ima etmiştir. Yani anlam doğrudan verilmemiş, satır arasında bırakılmıştır. Bu nedenle bu cümle örtük ifadedir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.