MegaSoru

Elektrik Yükleri ve Elektriklenme 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Elektrik Yükleri ve Elektriklenme Konu Anlatımı

Kuru saç tarandıktan sonra tarağın küçük kâğıt parçalarını çekmesi, kazak çıkarılırken çıtırtı duyulması ve gökyüzünde şimşek çakması elektriklenmenin sonuçlarıdır. Bu konuda elektrik yüklerini, yüklerin birbirine etkisini ve cisimlerin hangi yollarla elektriklendiğini inceleriz.

Elektrik yükleri

Maddeyi oluşturan atomlarda pozitif (+) yüklü protonlar ve negatif (−) yüklü elektronlar bulunur.
• Bir cisim elektron kazanırsa negatif yüklenir, elektron kaybederse pozitif yüklenir.
• Elektriklenme sırasında yer değiştiren tanecikler elektronlardır; protonlar yer değiştirmez.
• Elektriklenmede yük yoktan oluşmaz; elektronlar bir cisimden diğerine aktarılır.

Yüklerin birbirine etkisi

• Aynı cins yükler birbirini iter: İki pozitif ya da iki negatif yüklü cisim birbirinden uzaklaşır.
• Farklı cins yükler birbirini çeker: Pozitif ve negatif yüklü cisimler birbirine yaklaşır.
• Yüklü bir cisim nötr bir cismi de çekebilir; bu nedenle çekme tek başına iki cismin zıt yüklü olduğunu kanıtlamaz. İtme ise iki cismin aynı cins yüklü olduğunu gösterir.
Elektrik yükleri birbirine dokunmadan da etki eder.

Elektriklenme çeşitleri

• Sürtünme ile elektriklenme: Farklı cins iki nötr cisim birbirine sürtülünce elektronlar birinden diğerine geçer. Elektron veren cisim pozitif, elektron alan cisim negatif yüklenir. İki cisim eşit miktarda zıt yükle yüklenir. Saçın taranması, plastik çubuğun yünlü kumaşa sürtülmesi buna örnektir.
• Dokunma ile elektriklenme: Yüklü bir iletken nötr bir iletkene dokundurulunca yükün bir kısmı nötr cisme geçer. Dokunmadan sonra iki cisim aynı cins yükle yüklenir.
• Etki ile elektriklenme: Yüklü bir cisim nötr bir iletkene dokunmadan yaklaştırılınca iletkendeki yükler yer değiştirir. Negatif yüklü çubuk yaklaştırılırsa elektronlar çubuğa uzak uca itilir, yakın uç pozitif olur. Çubuk uzaklaştırılırsa yükler eski dağılımına döner.

Doğa olayları ve teknolojideki uygulamalar

• Şimşek: Bulutlar arasında gerçekleşen elektrik yükü boşalmasıdır.
• Yıldırım: Bulut ile yer arasında gerçekleşen elektrik yükü boşalmasıdır. Yıldırım düşmesi can ve mal kaybına yol açabilir.
• Fotokopi makineleri ve yazıcılar, elektriklenmiş toner taneciklerinin kâğıda tutunmasıyla çalışır.
• Elektrostatik boyamada boya tanecikleri yüklenerek boyanacak yüzeye düzgünce tutunur.
• Bazı baca filtreleri zararlı tanecikleri elektriklenme yoluyla tutar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Plastik bir çubuk yünlü kumaşa sürtülüyor ve çubuk negatif yükleniyor. Kumaşın yükü nedir? Hangi tanecikler yer değiştirmiştir?

Kumaştan çubuğa elektron geçmiştir. Elektron alan çubuk negatif, elektron veren kumaş pozitif yüklenmiştir. Yer değiştiren tanecikler elektronlardır.

Örnek 2. Negatif yüklü bir küre nötr bir iletken küreye dokundurulup ayrılıyor. İkinci kürenin yükü ne olur?

Dokunma ile elektriklenmede yükün bir kısmı nötr cisme geçer ve iki cisim aynı cins yükle yüklenir. İkinci küre negatif yüklenir.

Örnek 3. Pozitif yüklü bilinen bir cisim K cismini itiyor. K'nin yükü hakkında ne söylenebilir?

Aynı cins yükler birbirini iter. K de pozitif yüklüdür.

Özetle

  • Elektriklenmede yer değiştiren tanecikler elektronlardır.
  • Elektron kazanan cisim negatif, kaybeden cisim pozitif yüklenir.
  • Aynı cins yükler iter, farklı cins yükler çeker.
  • Sürtünmede cisimler zıt, dokunmada aynı cins yükle yüklenir.
  • Etki ile elektriklenmede iletkendeki yükler dokunmadan yer değiştirir.
  • Şimşek bulutlar arasında, yıldırım bulut ile yer arasında gerçekleşir.

Elektrik Yükleri ve Elektriklenme — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Kuru saç taranınca bazı teller tarağa yöneliyor. Hangi olay bu gözlemi açıklamaya yardım eder?
ABuharlaşma
BYoğuşma
CElektriklenme
DDonma
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Tarama sırasında yük dağılımı değişebilir.
2Kolay
Kazak çıkarılırken çıtırtı ve küçük ışıklar görülüyor. Hangi kavram uygundur?
AElektriklenme ve yük boşalması
BSuyun donması
CSesin maddeye dönüşmesi
DMetal erimesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Temas ve ayrılma sonrası yük etkileri görülebilir.
3Orta
Saça sürtülen balon küçük kâğıtları çekiyor. Hangisi deneyin temel bulgusudur?
ABalon bütün maddeleri mıknatıs yapar
BSürtünme bütün protonları taşır
CKâğıtlar ağırlıksızdır
DSürtünmeden sonra elektriksel etki görülebilir
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Gözlem elektriklenme etkisini gösterir.
4Orta
Bir yıldırım olayında bulut ile yer arasında elektriksel boşalma oluyor. Hangi yorum uygundur?
AYıldırım yalnız suyun erimesidir
BElektrik yükleri günlük doğa olaylarında rol oynar
CElektriklenme yalnız laboratuvarda olur
DYükler doğada bulunmaz
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Atmosferdeki elektriksel olay boşalma örneğidir.
5Zor
Mıknatıs ve sürtülmüş plastik ayrı ayrı cisim çekiyor. Sadece çekme görülmesi neyi kanıtlamaz?
Aİki etkinin de aynı tür elektriklenme olduğunu
BEtkinin araştırılabileceğini
CCisimlerin hareket ettiğini
DÇekim gözlemlendiğini
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Çekme farklı fiziksel nedenlerle oluşabilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular