MegaSoru

Mevsimlerin Oluşumu 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Mevsimlerin Oluşumu Konu Anlatımı

Mevsimler, Dünya'nın dönme ekseninin eğik olması ve Dünya'nın Güneş etrafında dolanması sonucunda oluşur. Eksen eğikliği yüzünden yıl boyunca Güneş ışınlarının bir yere geliş açısı değişir; bu da birim yüzeye düşen enerji miktarını ve gündüz süresini değiştirir. Mevsimler Dünya'nın Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmasından oluşmaz.

Dönme ekseni ve dolanma düzlemi

Dünya kendi ekseni etrafında döner. Bu dönme ekseni, Dünya'nın Güneş etrafında dolandığı düzleme dik değildir; yaklaşık 23,5° eğiktir.
• Eksen, dolanma boyunca uzayda hep aynı yönü gösterir.
• Bu yüzden yılın bir döneminde Kuzey Yarım Küre, başka bir döneminde Güney Yarım Küre Güneş ışınlarını daha dik alır.
• Eksen eğik olmasaydı ışınların geliş açısı yıl boyunca değişmez, belirgin mevsimler oluşmazdı.

Işınların geliş açısı ve birim yüzeye düşen enerji

Aynı miktardaki ışık demeti bir yüzeye dik gelirse küçük bir alana, eğik gelirse daha geniş bir alana yayılır.
• Dik gelen ışınlarda birim yüzeye düşen enerji fazladır; yüzey daha çok ısınır.
• Eğik gelen ışınlarda aynı enerji daha geniş alana dağılır; birim yüzeye düşen enerji azdır.
• Işınların dik geldiği dönemde cisimlerin öğle vakti gölge boyu kısalır, eğik geldiği dönemde uzar.
Bir el fenerini masaya önce dik, sonra eğik tutarak bu durum gözlenebilir: Eğik tutunca aydınlanan alan büyür ama daha sönük görünür.

Gündüz süresi ve iki yarım kürede zıt mevsimler

Işınları daha dik alan yarım kürede gündüzler geceden uzundur. Uzun gündüz ve dik ışın birlikte yaz mevsimini oluşturur.
• Kuzey Yarım Küre'de yaz yaşanırken Güney Yarım Küre'de kış yaşanır; mevsimler iki yarım kürede zıttır.
• 21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de en uzun gündüz, 21 Aralık'ta en kısa gündüz yaşanır.
• 21 Mart ve 23 Eylül'de Güneş ışınları Ekvator'a dik gelir; iki yarım kürede gece ve gündüz yaklaşık eşittir.

Yaygın yanılgı: uzaklık

Bazı öğrenciler yazın Dünya'nın Güneş'e daha yakın olduğunu düşünür. Oysa iki yarım kürenin aynı anda zıt mevsim yaşaması, mevsimlerin uzaklıkla açıklanamayacağını gösterir. Uzaklık nedeniyle olsaydı bütün Dünya'da aynı anda aynı mevsim yaşanırdı.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir öğrenci aynı el fenerini masaya önce dik, sonra eğik tutuyor. Hangi durumda masanın birim yüzeyine düşen ışık enerjisi daha fazladır?

Dik tutulduğunda ışık daha küçük bir alana toplanır; birim yüzeye düşen enerji daha fazla olur. Eğik tutulduğunda aynı ışık daha geniş alana yayılır.

Örnek 2. Kuzey Yarım Küre'de yaz yaşanırken Güney Yarım Küre'de hangi mevsim yaşanır? Bu durum mevsimlerin nedeni hakkında ne söyler?

Güney Yarım Küre'de kış yaşanır. İki yarım küre aynı anda Güneş'e farklı uzaklıkta olmadığı hâlde farklı mevsim yaşadığı için mevsimlerin nedeni uzaklık değil, eksen eğikliği ve ışınların geliş açısıdır.

Örnek 3. Bir şehirde aynı çubuğun öğle vakti gölge boyu Haziran'da kısa, Aralık'ta uzun ölçülüyor. Bu şehir hangi yarım kürededir?

Haziran'da gölgenin kısa olması ışınların daha dik geldiğini gösterir. Haziran'da ışınları dik alan yarım küre Kuzey Yarım Küre'dir.

Özetle

  • Mevsimlerin nedeni Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafında dolanmasıdır.
  • Işınlar dik geldikçe birim yüzeye düşen enerji artar, gölge boyu kısalır.
  • Işınları dik alan yarım kürede gündüzler uzun olur ve yaz yaşanır.
  • İki yarım kürede mevsimler zıttır.
  • Mevsimler Dünya'nın Güneş'e uzaklığındaki değişimle açıklanmaz.

Mevsimlerin Oluşumu — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Dünya'da mevsimlerin oluşmasının temel nedenleri aşağıdakilerden hangisidir?
ADünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi
BDünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafında dolanması
CDünya ile Güneş arasındaki uzaklığın sürekli değişmesi
DAy'ın Dünya etrafında dolanması
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğru cevap: "Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafında dolanması". Mevsimler Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafında dolanmasıyla oluşur.
2Kolay
Dünya'nın dönme ekseni aşağıdakilerden hangisine göre eğiktir?
AEkvatora
BGüneş'e
CDolanma düzlemine
DAy'ın yörüngesine
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Doğru cevap: "Dolanma düzlemine". Dünya'nın dönme ekseni dolanma düzlemine göre eğiktir.
3Orta
Kuzey Yarım Küre'de yaz yaşanırken Güney Yarım Küre'de kış yaşanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
AGüney Yarım Küre'nin Güneş'e her zaman daha uzak olması
BDünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi
CDünya'nın eksen eğikliği nedeniyle yarım kürelerin Güneş ışınlarını farklı açılarla alması
DGüneş'in Dünya etrafında dolanması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Doğru cevap: "Dünya'nın eksen eğikliği nedeniyle yarım kürelerin Güneş ışınlarını farklı açılarla alması". İki yarım kürede aynı anda farklı mevsimlerin yaşanması eksen eğikliği nedeniyle ışınların farklı açılarla alınmasından kaynaklanır.
4Orta
21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
AYılın en uzun gündüzü yaşanır.
BYılın en uzun gecesi yaşanır.
CGece ve gündüz süreleri eşittir.
DGüneş ışınları Oğlak Dönencesi'ne dik gelir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru cevap: "Yılın en uzun gündüzü yaşanır.". 21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de yılın en uzun gündüzü yaşanır.
5Zor
Bir öğrenci özdeş el fenerlerini özdeş yüzeylere tutuyor: K yüzeyine ışık dik açıya yakın, L yüzeyine ışık daha eğik geliyor. El fenerlerinin yüzeylere uzaklığı ve ışık güçleri eşittir.
Bir süre sonra K yüzeyinin sıcaklığının L'den daha fazla arttığı gözleniyor.
Bu deneyden aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
AIşığın düşme açısı arttıkça birim yüzeye aktarılan enerji artabilir.
BEğik gelen ışınlar her zaman daha fazla ısıtır.
CYüzey sıcaklığı ışığın geliş açısından bağımsızdır.
DIşık kaynağının gücü düşme açısına göre kendiliğinden değişir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru cevap: "Işığın düşme açısı arttıkça birim yüzeye aktarılan enerji artabilir.". Deneyde dik açıyla gelen ışık daha fazla ısıttığından düşme açısı arttıkça birim yüzeye aktarılan enerjinin artabileceği sonucuna ulaşılabilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular