Çözümü göster
Doğru cevap: "Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafında dolanması". Mevsimler Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafında dolanmasıyla oluşur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Mevsimler, Dünya'nın dönme ekseninin eğik olması ve Dünya'nın Güneş etrafında dolanması sonucunda oluşur. Eksen eğikliği yüzünden yıl boyunca Güneş ışınlarının bir yere geliş açısı değişir; bu da birim yüzeye düşen enerji miktarını ve gündüz süresini değiştirir. Mevsimler Dünya'nın Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmasından oluşmaz.
Dünya kendi ekseni etrafında döner. Bu dönme ekseni, Dünya'nın Güneş etrafında dolandığı düzleme dik değildir; yaklaşık 23,5° eğiktir.
• Eksen, dolanma boyunca uzayda hep aynı yönü gösterir.
• Bu yüzden yılın bir döneminde Kuzey Yarım Küre, başka bir döneminde Güney Yarım Küre Güneş ışınlarını daha dik alır.
• Eksen eğik olmasaydı ışınların geliş açısı yıl boyunca değişmez, belirgin mevsimler oluşmazdı.
Aynı miktardaki ışık demeti bir yüzeye dik gelirse küçük bir alana, eğik gelirse daha geniş bir alana yayılır.
• Dik gelen ışınlarda birim yüzeye düşen enerji fazladır; yüzey daha çok ısınır.
• Eğik gelen ışınlarda aynı enerji daha geniş alana dağılır; birim yüzeye düşen enerji azdır.
• Işınların dik geldiği dönemde cisimlerin öğle vakti gölge boyu kısalır, eğik geldiği dönemde uzar.
Bir el fenerini masaya önce dik, sonra eğik tutarak bu durum gözlenebilir: Eğik tutunca aydınlanan alan büyür ama daha sönük görünür.
Işınları daha dik alan yarım kürede gündüzler geceden uzundur. Uzun gündüz ve dik ışın birlikte yaz mevsimini oluşturur.
• Kuzey Yarım Küre'de yaz yaşanırken Güney Yarım Küre'de kış yaşanır; mevsimler iki yarım kürede zıttır.
• 21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de en uzun gündüz, 21 Aralık'ta en kısa gündüz yaşanır.
• 21 Mart ve 23 Eylül'de Güneş ışınları Ekvator'a dik gelir; iki yarım kürede gece ve gündüz yaklaşık eşittir.
Bazı öğrenciler yazın Dünya'nın Güneş'e daha yakın olduğunu düşünür. Oysa iki yarım kürenin aynı anda zıt mevsim yaşaması, mevsimlerin uzaklıkla açıklanamayacağını gösterir. Uzaklık nedeniyle olsaydı bütün Dünya'da aynı anda aynı mevsim yaşanırdı.
Örnek 1. Bir öğrenci aynı el fenerini masaya önce dik, sonra eğik tutuyor. Hangi durumda masanın birim yüzeyine düşen ışık enerjisi daha fazladır?
Dik tutulduğunda ışık daha küçük bir alana toplanır; birim yüzeye düşen enerji daha fazla olur. Eğik tutulduğunda aynı ışık daha geniş alana yayılır.
Örnek 2. Kuzey Yarım Küre'de yaz yaşanırken Güney Yarım Küre'de hangi mevsim yaşanır? Bu durum mevsimlerin nedeni hakkında ne söyler?
Güney Yarım Küre'de kış yaşanır. İki yarım küre aynı anda Güneş'e farklı uzaklıkta olmadığı hâlde farklı mevsim yaşadığı için mevsimlerin nedeni uzaklık değil, eksen eğikliği ve ışınların geliş açısıdır.
Örnek 3. Bir şehirde aynı çubuğun öğle vakti gölge boyu Haziran'da kısa, Aralık'ta uzun ölçülüyor. Bu şehir hangi yarım kürededir?
Haziran'da gölgenin kısa olması ışınların daha dik geldiğini gösterir. Haziran'da ışınları dik alan yarım küre Kuzey Yarım Küre'dir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.