MegaSoru

Çarpanlara Ayırma 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Çarpanlara Ayırma Konu Anlatımı

Çarpanlara ayırma, cebirsel ifadeleri daha basit iki ya da daha fazla ifadenin çarpımı şeklinde yazmayı sağlar. Bu yöntem; denklem çözümlerini kolaylaştırır, özdeşlikleri ve cebirsel işlemleri pratik kılar. Bu derste ortak çarpan parantezine alma, iki kare farkı ve tam kare ifadelerin çarpanlara ayrılması yöntemlerini öğreneceğiz.

Çarpanlara Ayırma Nedir?

Bir cebirsel ifadeyi, onu oluşturan çarpanların çarpımı biçiminde yazmaya çarpanlara ayırma denir. Çarpanlara ayırmak, ifadelerin sadeleştirilmesinde ve bazı denklemlerin çözümünde önemli bir adımdır. $6x^2$ gibi bir ifadeyi $2x \times 3x$ biçiminde yazmak buna bir örnektir.

Ortak Çarpan Parantezine Alma

Birden fazla terimi olan bir ifadede, tüm terimlerde ortak olan bir sayı ya da değişken varsa, bu ortak parantez dışına çıkarılır. Kalan kısım parantez içinde yazılır. Örneğin $6x + 9$ her iki terimde de $3$ ortak olduğundan $3(x + 3)$ biçiminde yazılır.

İki Kare Farkı

Bir ifadenin iki terimi de karesel ve arasında eksi işareti varsa, bu ifade iki kare farkı özdeşliğine göre çarpanlarına ayrılır. Yani $a^2 - b^2 = (a - b)(a + b)$ olarak yazılır. Örneğin $x^2 - 9 = (x - 3)(x + 3)$ şeklinde çarpanlara ayrılır.

Tam Kare İfadelerin Çarpanlara Ayrılması

$a^2 + 2ab + b^2$ ya da $a^2 - 2ab + b^2$ biçimindeki ifadeler tam kare özdeşliklerine uygun olarak çarpanlara ayrılır. $a^2 + 2ab + b^2 = (a + b)^2$, $a^2 - 2ab + b^2 = (a - b)^2$ şeklinde yazılır. Böylece ifadeyi bir parantezin karesi biçiminde göre çarpanlarına ayırmış oluruz.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $8x + 12$ ifadesini çarpanlarına ayırınız.

Her iki terimde de $4$ ortak olduğundan, $8x + 12 = 4(2x + 3)$ olarak çarpanlarına ayrılır.

Örnek 2. $x^2 - 16$ ifadesini çarpanlara ayırınız.

Bu ifade iki kare farkı özdeşliğine uygundur çünkü $x^2$ ve $16$ birer kare, aralarında eksi var. $x^2 - 16 = (x - 4)(x + 4)$ olarak çarpanlara ayrılır.

Örnek 3. $y^2 + 10y + 25$ ifadesini çarpanlara ayırınız.

$y^2$ ile $25$ birer kare, $10y$ ise $2 \times y \times 5$ olduğundan bu ifade tam kare özdeşliğidir: $y^2 + 10y + 25 = (y + 5)^2$.

Örnek 4. $3x^2 - 12x$ ifadesini çarpanlara ayırınız.

Her iki terimde de $3x$ ortak olduğu için paranteze alırız: $3x^2 - 12x = 3x(x - 4)$.

Özetle

  • Çarpanlara ayırma, ifadeyi çarpanlarının çarpımı olarak yazmaktır.
  • Ortak çarpan parantezine alma sıkça kullanılan bir yöntemdir.
  • İki kare farkı özdeşliğiyle $a^2 - b^2 = (a - b)(a + b)$ yazılır.
  • Tam kare ifadeler tam kare özdeşliğiyle çarpanlara ayrılır.
  • Katsayılar ve kökler tam sayı olacak şekilde örnekler yapılır.

Çarpanlara Ayırma — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$x^{2}-9$ ifadesi aşağıdakilerden hangisine eşittir?
A$(x-3)(x+3)$
B$(x-9)(x+1)$
C$(x+9)(x-1)$
D$(x+3)^{2}$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$9=3^{2}$ olduğundan $x^{2}-9=x^{2}-3^{2}$ olur. İki kare farkı özdeşliğine göre bu ifade $(x-3)(x+3)$ biçiminde yazılır.
2Kolay
$x^{2}-16$ ifadesi aşağıdakilerden hangisine eşittir?
A$(x-4)(x+4)$
B$(x-8)(x+8)$
C$(x-2)(x+8)$
D$(x-4)^{2}$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$16=4^{2}$ olduğundan $x^{2}-16=x^{2}-4^{2}$ olur. İki kare farkı özdeşliğine göre bu ifade $(x-4)(x+4)$ biçiminde yazılır.
3Orta
Alanı $(49y^2-25)\text{ cm}^2$ olan dikdörtgen biçimindeki bir kartonun uzun kenarı $(7y+5)$ cm'dir. Buna göre kısa kenarının uzunluğu kaç santimetredir?
A$7y+5$
B$49y-5$
C$7y-5$
D$42y$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$49y^2-25=(7y)^2-5^2=(7y-5)(7y+5)$ biçiminde çarpanlara ayrılır. Alan, iki kenarın çarpımı olduğundan diğer kenar $7y-5$ cm'dir.
4Orta
$18x^2-30x$ ifadesi $ax(bx-c)$ biçiminde çarpanlarına ayrılıyor. $a$, $18$ ve $30$ sayılarının en büyük ortak böleni olduğuna göre $a+b+c$ kaçtır?
A$12$
B$14$
C$16$
D$18$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$18$ ve $30$'un en büyük ortak böleni $6$ olduğundan ifade $18x^2-30x=6x(3x-5)$ biçiminde yazılır. Buradan $a=6$, $b=3$, $c=5$ ve $a+b+c=14$ bulunur.
5Zor
Bir tasarım programında kare biçimindeki bir afişin alanı $(36m^2+60m+25)\text{ cm}^2$ olarak hesaplanıyor. Program, bu ifadenin bir tam kare olduğunu belirtiyor. Buna göre afişin çevresini gösteren cebirsel ifade hangisidir?
A$12m+10$
B$24m+20$
C$24m+100$
D$144m+100$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$36m^2+60m+25=(6m)^2+2\cdot6m\cdot5+5^2=(6m+5)^2$'dir. Karenin bir kenarı $6m+5$ cm olduğundan çevresi $4(6m+5)=24m+20$ cm olur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular