Çözümü göster
Eratosthenes, Dünya'nın çevresini geometrik yöntemle hesaplamasıyla tanınır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Coğrafya bilimi, insanların çevrelerini tanıma ve bilgiyi kaydetme çabasıyla ortaya çıkmış ve zamanla gelişmiştir. Bu konuda bilgiye ulaşma ve doğrulama yöntemleri ile tarih boyunca coğrafyaya katkıda bulunan bazı bilim insanlarının yaklaşımları ele alınır. Doğum ve ölüm yılları gibi ayrıntıları ezberlemek gerekmez; önemli olan katkının niteliğini anlamaktır.
Coğrafi bilgi edinmek için önce hangi araç ve yöntemin kullanılacağı belirlenir: gözlem, ölçüm, anket, harita, uydu görüntüsü gibi. Bilginin kaynağı birincil ya da ikincil olabilir. Birincil kaynak, olayı yaşayanın ya da ölçeni elde ettiği ilk elden kaynaktır (saha gözlemi, seyahat notu, ölçüm kaydı). İkincil kaynak ise bu bilgileri derleyen ve yorumlayan kaynaktır (ders kitabı, makale).
Bulunan bilgi doğrulanmalıdır: kaynak güvenilir mi, bilgi güncel mi, başka kaynakla örtüşüyor mu? Doğrulanan bilgi düzenli biçimde kaydedilir (not, tablo, harita, rapor).
Eski Yunan'da coğrafya hem betimleme hem ölçme yönüyle gelişmiştir. Eratosthenes, iki şehirdeki güneş ışınlarının yere düştüğü açı farkından yararlanarak Dünya'nın çevresini hesaplamaya çalışmış, matematikle coğrafyayı birleştirmiştir. Strabon, bilinen dünyayı bölge bölge anlatan betimleyici bir coğrafya eseri yazmıştır. Batlamyus ise yerleri enlem ve boylam ağıyla gösteren harita anlayışını geliştirmiştir.
Orta Çağ'da İslam dünyasında seyahat ve gözlem temelli çok sayıda coğrafya eseri yazılmıştır. Mesudi, gezip gördüğü ülkelerin doğal ve toplumsal özelliklerini kaydetmiştir. Biruni, ölçümlere dayanarak bilimsel bir yaklaşım benimsemiştir. İdrisi, bilinen dünyanın haritasını ve açıklamalarını bir araya getirmiştir. İbni Battuta uzun yolculuklarını seyahatname olarak yazmıştır. İbni Haldun ise coğrafi çevrenin toplumların yaşam biçimine etkisini tartışmıştır.
Kaşgarlı Mahmud, Divanü Lügati't-Türk adlı eserinde Türk boylarının yaşadığı yerleri ve dil özelliklerini kaydetmiş, Türk yurtlarını gösteren bir harita da eklemiştir.
Osmanlı'da Piri Reis denizcilik bilgilerini ve kıyı betimlemelerini içeren Kitab-ı Bahriye'yi ve dünya haritasını hazırlamıştır. Kâtip Çelebi, Cihannüma adlı eseriyle Doğu ve Batı kaynaklarını birleştirmiş, Evliya Çelebi ise gezip gördüğü yerleri Seyahatname'de anlatmıştır.
Yeni Çağ'da Varenius, coğrafyayı genel ve özel coğrafya olarak ayırarak bilimsel bir çerçeve kurmuştur. Humboldt ve Ritter, doğa olayları ile insan faaliyetleri arasındaki ilişkileri bütün olarak ele alarak modern coğrafyanın temelini atmıştır. Blache ve Sauer ise insan-çevre ilişkisini ve kültürel peyzajı incelemiştir.
Örnek 1. Bir öğrenci, şehrin nüfusunu bulmak için hem resmî istatistik sitesine hem de bir sosyal medya paylaşımına bakıyor ve iki sayı farklı çıkıyor. Hangi kaynağa daha çok güvenmeli ve neden?
Resmî istatistik kaynağı, verilerin toplanma yöntemi ve tarihi belli olduğu için daha güvenilirdir. Sosyal medya paylaşımının kaynağı, tarihi ve yöntemi belirsiz olabilir. Öğrenci mümkünse bir üçüncü kaynakla da karşılaştırarak bilgiyi doğrulamalıdır.
Örnek 2. Aşağıdakilerden hangisi birincil kaynaktır: bir araştırmacının nehir debisini sahada ölçüp kaydettiği not defteri mi, bu ölçümleri özetleyen bir ders kitabı bölümü mü?
Araştırmacının nehir debisini sahada ölçüp kaydettiği not defteri birincil kaynaktır; çünkü bilgi ilk elden toplanmıştır. Ders kitabı bölümü bu bilgileri derleyip yorumladığı için ikincil kaynaktır.
Örnek 3. Gezip gördüğü ülkeleri yazıya döken ve bu yazıların seyahatname olarak bilinmesini sağlayan bilim insanı, aşağıdakilerden hangisidir: İbni Battuta mı, Batlamyus mu?
İbni Battuta'dır. Batlamyus ise yerleri enlem ve boylam ağıyla göstermeye çalışan antik dönem coğrafyacısıdır. Hangi bilim insanının hangi yaklaşımı geliştirdiğini birbirine karıştırmamak önemlidir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.