Çözümü göster
Nano ölçek genellikle 1–100 nm aralığı olarak kabul edilir; 1 nm metrenin milyarda biridir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Nanometre, metrenin milyarda biridir. Boyutu yaklaşık 1–100 nanometre arasında olan taneciklere nanoparçacık denir. Gümüş ve bakır nanoparçacıklar, aynı metalin büyük parçalarından farklı renk ve özellikler gösterir; tıp, tekstil, tarım ve su arıtma gibi pek çok alanda kullanılır. Günümüzde bu parçacıkların çevre dostu yöntemlerle, hatta evsel atıklar kullanılarak üretilmesi önem kazanmıştır.
Bir madde nano boyuta indikçe yüzey alanının hacmine oranı çok büyür; taneciklerin büyük bir kısmı yüzeyde bulunur. Bu nedenle nanoparçacıklar büyük parçalara göre daha etkin olabilir. Gümüş nanoparçacıklar mikrop öldürücü özellikleri nedeniyle tıbbi malzemelerde ve kumaşlarda kullanılır. Nanoparçacık çözeltileri büyük metal parçalarından farklı renkler gösterir (gümüş nanoparçacıklar sarı-kahverengi tonlar verebilir); bu renk değişimi oluşumlarının bir göstergesi olarak izlenir.
Gümüş veya bakır nanoparçacık elde etmek için metal iyonu içeren bir çözelti (gümüş nitrat ya da bakır sülfat) kullanılır. Bu iyonların metal atomlarına dönüştürülmesi için bir indirgen madde gerekir. Klasik gösteri deneyinde sodyum sitrat veya askorbik asit bu görevi üstlenir. Yeşil kimya yaklaşımında ise meyve-sebze kabukları gibi evsel atıklardan elde edilen özütler hem indirgen hem de parçacıkları kararlı tutan madde olarak kullanılabilir.
Deney planlanırken atık türü bağımsız değişken, renk değişimi veya elde edilen ürün bağımlı değişken; sıcaklık, metal tuzu çözeltisinin derişimi ve hacmi, süre kontrol değişkenleridir. Sonuçlar gösteri deneyiyle karşılaştırılır.
Yeşil kimyanın atık önleme ilkesine göre, oluşan atığı sonradan arıtmak yerine atığın oluşmasını baştan önlemek daha iyidir. Evsel atıkların nanoparçacık üretiminde kullanılması hem atık miktarını azaltır hem de toksik kimyasal kullanımını düşürür. Bu yaklaşım sürdürülebilir kalkınma amaçlarından sorumlu üretim ve tüketim (12. hedef) ile ilişkilidir.
Deney sonuçları değerlendirilirken dikkatli olunmalıdır: bir atıktan renk değişimi gözlenmesi tek başına çok miktarda nanoparçacık elde edildiğini göstermez; sonuç gösteri deneyiyle ve tekrarlı ölçümlerle karşılaştırılmalıdır.
Örnek 1. Gümüş nanoparçacık eldesinde askorbik asidin rolü nedir?
Çözeltideki Ag⁺ iyonlarının metalik gümüşe dönüşmesi için elektron alması gerekir. Askorbik asit elektron vererek Ag⁺ iyonlarını indirger; yani indirgen madde olarak görev yapar.
Örnek 2. Bir öğrenci üç farklı meyve kabuğu özütüyle gümüş nanoparçacık elde etmek istiyor. Deneyin bağımsız ve kontrol değişkenleri nelerdir?
Bağımsız değişken kullanılan kabuk özütünün türüdür. Gümüş nitrat çözeltisinin derişimi ve hacmi, özüt miktarı, sıcaklık ve bekleme süresi kontrol değişkenleridir. Renk değişimi ya da elde edilen ürün bağımlı değişkendir.
Örnek 3. Yeşil kimyanın atık önleme ilkesi neden atığı sonradan arıtmaktan daha iyidir?
Atık oluştuktan sonra arıtılması ek enerji, kimyasal madde ve maliyet gerektirir ve her zaman tam başarılı olmayabilir. Atığın baştan oluşmaması bu yüklerin hiçbirini doğurmaz; çevreye verilen zarar en baştan engellenir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.