Üçgende Açılar Konu Anlatımı
Üçgenin açıları arasındaki ilişkiler geometrinin temel önermeleridir. Bu konuda iç ve dış açıların özellikleri öğrenilir; asıl amaç bu özelliklerin neden doğru olduğunu gerekçeli bir ispatla göstermektir.
İç açıların toplamı
Bir üçgenin iç açılarının toplamı $180^\circ$'dir. İspatı şöyledir: $ABC$ üçgeninde $A$ noktasından $BC$ doğrusuna paralel bir doğru çizilir. Paralel doğruların kesenleriyle oluşan ters açılar eşit olduğundan bu doğru üzerinde $B$ ve $C$ açılarına eşit iki açı elde edilir. Bu iki açı ile $A$ açısı bir doğru boyunca yan yana durduğundan toplamları $180^\circ$ eder.
Dış açı
Bir kenarın uzatılmasıyla oluşan açıya dış açı denir. Bir köşedeki iç açı ile dış açı bir doğru üzerindedir; toplamları $180^\circ$'dir. Bu bilgi ile iç açı toplamı birleştirilince dış açı özelliği bulunur: bir dış açı, komşu olmayan iki iç açının toplamına eşittir. Her köşede bir dış açı alınırsa üç dış açının toplamı $3\cdot180^\circ-180^\circ=360^\circ$ olur.
İspat nedir?
Bir önermenin doğruluğunu ölçerek göstermek ispat değildir: açı ölçerle ölçülen birkaç üçgende toplamın yaklaşık $180^\circ$ çıkması, bütün üçgenler için geçerli olduğunu göstermez; ölçümler yaklaşıktır ve örnekler sınırlıdır. İspat, bilinen önermelere dayanan ve her adımı gerekçesiyle yazılan mantıksal bir zincirdir. Adımların sırası ve gerekçeleri doğru olmalıdır; bir adımda yapılan hata ispatı geçersiz kılar.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir üçgenin iç açıları $2x$, $3x$ ve $4x$ ise açıların ölçülerini bulunuz.
$2x+3x+4x=180^\circ$ ise $9x=180^\circ$ ve $x=20^\circ$ olur. Açılar $40^\circ$, $60^\circ$ ve $80^\circ$'dir.
Örnek 2. Bir üçgenin iki iç açısı $50^\circ$ ve $70^\circ$ ise üçüncü iç açıyı ve üç dış açıyı bulunuz.
Üçüncü açı $180^\circ-(50^\circ+70^\circ)=60^\circ$'dir. Dış açılar $180^\circ-50^\circ=130^\circ$, $180^\circ-70^\circ=110^\circ$ ve $180^\circ-60^\circ=120^\circ$ olur; toplamları $360^\circ$'dir.
Örnek 3. Bir üçgende bir dış açı $125^\circ$'dir. Komşu olmayan iç açılardan biri $80^\circ$ ise diğeri kaç derecedir?
Dış açı, komşu olmayan iki iç açının toplamına eşittir: $125^\circ=80^\circ+x$ ise $x=45^\circ$ olur.
Örnek 4. Bir öğrenci üç üçgenin açılarını açı ölçerle ölçüp toplamları yaklaşık $180^\circ$ bulunca “Her üçgenin iç açıları toplamı $180^\circ$'dir, ispatlandı.” diyor. Bu çıkarım uygun mudur?
Uygun değildir. Ölçüm yaklaşıktır ve yalnız üç örneği kapsar. Bütün üçgenler için doğruluğun gösterilmesi, örneğin bir köşeden karşı kenara paralel çizen ve ters açıların eşitliğini kullanan genel bir ispatla yapılır.
Özetle
- Üçgenin iç açıları toplamı $180^\circ$, dış açıları toplamı $360^\circ$'dir.
- Bir dış açı, komşu olmayan iki iç açının toplamına eşittir.
- İç açı toplamı bir köşeden karşı kenara paralel çizilerek ispatlanır.
- Ölçerek bulunan sonuçlar yaklaşıktır ve sonlu örneklere dayanır; ispat yerine geçmez.
- İspatta her adımın gerekçesi verilmelidir; bir adımdaki hata ispatı geçersiz kılar.
Üçgende Açılar — örnek sorular
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.
1Kolay
Şekildeki $ABC$ üçgeninde $m(\angle A)=47^\circ$ ve $m(\angle B)=68^\circ$ verilmiştir. Buna göre $m(\angle C)$ kaç derecedir?
A$65^\circ$
B$55^\circ$
C$60^\circ$
D$75^\circ$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bir üçgenin iç açılarının toplamı $180^\circ$ olduğundan $m(\angle C)=180^\circ-(47^\circ+68^\circ)=65^\circ$ bulunur.
2Orta
Şekildeki üçgenin iç açıları $(x+10)^\circ$, $(2x-5)^\circ$ ve $(3x+1)^\circ$ olarak verilmiştir. Buna göre en büyük iç açının ölçüsü kaç derecedir?
A$78^\circ$
B$88^\circ$
C$82^\circ$
D$93^\circ$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İç açıların toplamından $(x+10)+(2x-5)+(3x+1)=180$ olur. Buradan $6x+6=180$ ve $x=29$ bulunur. Açılar $39^\circ$, $53^\circ$ ve $88^\circ$ olur.
3Orta
$ABC$ üçgeninde $BC$ kenarı $C$ noktasından $D$ noktasına uzatılmıştır. $m(\angle A)=38^\circ$ ve $m(\angle ACD)=117^\circ$ olduğuna göre $m(\angle B)$ kaç derecedir?
A$69^\circ$
B$73^\circ$
C$79^\circ$
D$83^\circ$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Bir üçgenin dış açısı, kendisine komşu olmayan iki iç açının toplamına eşittir. Bu nedenle $117^\circ=38^\circ+m(\angle B)$ olur. Buradan $m(\angle B)=79^\circ$ bulunur.
4Orta
$ABC$ üçgeninde $BC$ kenarı $C$ noktasından $D$ noktasına uzatılmıştır. $\angle ACD$ dış açısının $\angle A$ ile $\angle B$ açılarının toplamına eşit olduğu biliniyor. Bu eşitliğin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
ABir üçgendeki bütün iç açılar birbirine eşittir.
BDış açı her zaman komşu iç açının iki katıdır.
C$\angle A$ ile $\angle B$ her üçgende bütünlerdir.
D$\angle ACB$ ile $\angle ACD$ bütünlerdir ve üçgenin iç açıları toplamı $180^\circ$'dir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
$m(\angle A)+m(\angle B)+m(\angle ACB)=180^\circ$ ve $m(\angle ACB)+m(\angle ACD)=180^\circ$ olduğundan iki eşitlik karşılaştırıldığında $m(\angle ACD)=m(\angle A)+m(\angle B)$ elde edilir.
5Zor
Bir öğrenci $ABC$ üçgeninin iç açılarının toplamının $180^\circ$ olduğunu ispatlamak için $A$ noktasından $BC$ doğrusuna paralel $d$ doğrusunu çiziyor (şekil). Daha sonra $B$ ve $C$ köşelerindeki açıları $A$ noktasındaki doğru açı üzerinde göstermek istiyor. Bu aşamada kullanması gereken temel açı ilişkisi hangisidir?
ABir üçgende büyük açının karşısında büyük kenar bulunması
BBir dış açının bütün iç açılardan büyük olması
CTers veya yöndeş açıların, paralel doğrular nedeniyle eşit olması
DBir üçgenin kenar uzunlukları toplamının çevreyi vermesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$A$ noktasından çizilen doğru $BC$'ye paralel olduğundan $AB$ ve $AC$ doğruları bu paralelleri kesen doğrular gibi düşünülebilir. Böylece $B$ ve $C$ açılarına eş ölçülü açılar $A$ noktasındaki doğru üzerinde elde edilir. Bu üç açı bir doğru açı oluşturduğundan toplamları $180^\circ$ olur.