Çözümü göster
Yazı 34 kez, toplam 80 denemede gözlenmiştir. Göreli sıklık $34/80=17/40$ olur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir olayın olasılığı hem deney yaparak hem de olası durumları sayarak belirlenebilir. Bu konuda deneysel olasılık, teorik olasılık, ayrık ve ayrık olmayan olaylar, tümleyen ve ikisi arasındaki ilişki ele alınır.
Bir deney $n$ kez tekrarlanır ve $A$ olayı $k$ kez gerçekleşirse $A$'nın göreli sıklığı $\dfrac kn$'dir; deneysel olasılık olarak bu oran kullanılır. Örneğin bir para $80$ kez atılıp $34$ kez yazı gelmişse yazının göreli sıklığı $\dfrac{34}{80}=\dfrac{17}{40}$'tır. Bütün olası sonuçların göreli sıklıklarının toplamı $1$'dir. Çetele ve sıklık tablosu verileri düzenlemeye yardım eder.
Sonuçları eş olasılıklı bir deneyde $A$ olayının teorik olasılığı $P(A)=\dfrac{\text{A'ya ait çıktı sayısı}}{\text{tüm çıktı sayısı}}$'dır. Bir olay ile tümleyeninin olasılıkları toplamı $1$'dir: $P(A')=1-P(A)$. “En az bir” gibi olaylar çoğu zaman tümleyen kullanılarak daha kolay hesaplanır.
Ortak çıktısı olmayan olaylara ayrık denir ve $P(A\cup B)=P(A)+P(B)$ olur. Ortak çıktısı olan olaylarda ortak çıktılar iki kez sayılmasın diye $P(A\cup B)=P(A)+P(B)-P(A\cap B)$ kullanılır. “Ve” kesişimi, “veya” birleşimi ifade eder.
Az sayıda denemede deneysel olasılık teorik olasılıktan belirgin biçimde farklı olabilir. Deneme sayısı arttıkça göreli sıklıkların değişkenliği azalır ve deneysel olasılık genellikle teorik olasılığa yaklaşır; ancak tam eşit olmak zorunda değildir. Önceki sonuçlar sonraki denemenin olasılığını değiştirmez: art arda beş tura gelmesi altıncı atışta yazı olasılığını artırmaz. Karmaşık durumlar zar, çark ya da sayı üreteciyle benzetilebilir (simülasyon).
Örnek 1. Bir para $80$ kez atılıyor ve $34$ kez yazı geliyor. Yazı gelmesinin göreli sıklığı kaçtır?
$\dfrac{34}{80}=\dfrac{17}{40}=0{,}425$ olur.
Örnek 2. 1'den 20'ye kadar numaralanmış kartlardan biri rastgele seçiliyor. Sayının çift ya da 5'in katı olma olasılığı kaçtır?
$10$ çift sayı ve $4$ tane 5'in katı vardır; $10$ ve $20$ ikisinde de sayıldığından $10+4-2=12$ çıktı bulunur. Olasılık $\dfrac{12}{20}=\dfrac35$'tir.
Örnek 3. $P(A)=0{,}45$, $P(B)=0{,}40$ ve $P(A\cup B)=0{,}70$ ise $P(A\cap B)$ kaçtır?
$P(A\cup B)=P(A)+P(B)-P(A\cap B)$ olduğundan $0{,}70=0{,}85-P(A\cap B)$ ve $P(A\cap B)=0{,}15$ bulunur.
Örnek 4. Bir çark $150$ kez çevrildiğinde kırmızı bölge $45$ kez gelmiştir. Aynı koşullarda $400$ kez daha çevrilirse kırmızının yaklaşık kaç kez gelmesi beklenir?
Deneysel olasılık $\dfrac{45}{150}=0{,}30$'dur. Yaklaşık $400\cdot0{,}30=120$ kez gelmesi beklenir; bu bir tahmindir, kesin sonuç değildir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.