MegaSoru

Deneysel ve Teorik Olasılık 100 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Deneysel ve Teorik Olasılık Konu Anlatımı

Bir olayın olasılığı hem deney yaparak hem de olası durumları sayarak belirlenebilir. Bu konuda deneysel olasılık, teorik olasılık, ayrık ve ayrık olmayan olaylar, tümleyen ve ikisi arasındaki ilişki ele alınır.

Deneysel olasılık ve göreli sıklık

Bir deney $n$ kez tekrarlanır ve $A$ olayı $k$ kez gerçekleşirse $A$'nın göreli sıklığı $\dfrac kn$'dir; deneysel olasılık olarak bu oran kullanılır. Örneğin bir para $80$ kez atılıp $34$ kez yazı gelmişse yazının göreli sıklığı $\dfrac{34}{80}=\dfrac{17}{40}$'tır. Bütün olası sonuçların göreli sıklıklarının toplamı $1$'dir. Çetele ve sıklık tablosu verileri düzenlemeye yardım eder.

Teorik olasılık

Sonuçları eş olasılıklı bir deneyde $A$ olayının teorik olasılığı $P(A)=\dfrac{\text{A'ya ait çıktı sayısı}}{\text{tüm çıktı sayısı}}$'dır. Bir olay ile tümleyeninin olasılıkları toplamı $1$'dir: $P(A')=1-P(A)$. “En az bir” gibi olaylar çoğu zaman tümleyen kullanılarak daha kolay hesaplanır.

Ayrık olmayan olaylar ve birleşim

Ortak çıktısı olmayan olaylara ayrık denir ve $P(A\cup B)=P(A)+P(B)$ olur. Ortak çıktısı olan olaylarda ortak çıktılar iki kez sayılmasın diye $P(A\cup B)=P(A)+P(B)-P(A\cap B)$ kullanılır. “Ve” kesişimi, “veya” birleşimi ifade eder.

Teorik ve deneysel olasılık arasındaki ilişki

Az sayıda denemede deneysel olasılık teorik olasılıktan belirgin biçimde farklı olabilir. Deneme sayısı arttıkça göreli sıklıkların değişkenliği azalır ve deneysel olasılık genellikle teorik olasılığa yaklaşır; ancak tam eşit olmak zorunda değildir. Önceki sonuçlar sonraki denemenin olasılığını değiştirmez: art arda beş tura gelmesi altıncı atışta yazı olasılığını artırmaz. Karmaşık durumlar zar, çark ya da sayı üreteciyle benzetilebilir (simülasyon).

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir para $80$ kez atılıyor ve $34$ kez yazı geliyor. Yazı gelmesinin göreli sıklığı kaçtır?

$\dfrac{34}{80}=\dfrac{17}{40}=0{,}425$ olur.

Örnek 2. 1'den 20'ye kadar numaralanmış kartlardan biri rastgele seçiliyor. Sayının çift ya da 5'in katı olma olasılığı kaçtır?

$10$ çift sayı ve $4$ tane 5'in katı vardır; $10$ ve $20$ ikisinde de sayıldığından $10+4-2=12$ çıktı bulunur. Olasılık $\dfrac{12}{20}=\dfrac35$'tir.

Örnek 3. $P(A)=0{,}45$, $P(B)=0{,}40$ ve $P(A\cup B)=0{,}70$ ise $P(A\cap B)$ kaçtır?

$P(A\cup B)=P(A)+P(B)-P(A\cap B)$ olduğundan $0{,}70=0{,}85-P(A\cap B)$ ve $P(A\cap B)=0{,}15$ bulunur.

Örnek 4. Bir çark $150$ kez çevrildiğinde kırmızı bölge $45$ kez gelmiştir. Aynı koşullarda $400$ kez daha çevrilirse kırmızının yaklaşık kaç kez gelmesi beklenir?

Deneysel olasılık $\dfrac{45}{150}=0{,}30$'dur. Yaklaşık $400\cdot0{,}30=120$ kez gelmesi beklenir; bu bir tahmindir, kesin sonuç değildir.

Özetle

  • Deneysel olasılık, olayın göreli sıklığıdır: gerçekleşme sayısının deneme sayısına oranı.
  • Eş olasılıklı sonuçlarda teorik olasılık $=\dfrac{\text{istenen çıktı}}{\text{tüm çıktı}}$'dır; $P(A')=1-P(A)$.
  • Ayrık olaylarda $P(A\cup B)=P(A)+P(B)$; ayrık olmayanlarda ortak çıktı bir kez çıkarılır.
  • Deneme sayısı arttıkça deneysel olasılık teorik olasılığa yaklaşma eğilimi gösterir; tam eşit olmak zorunda değildir.
  • Önceki sonuçlar yeni denemenin olasılığını değiştirmez.

Deneysel ve Teorik Olasılık — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir madenî para 80 kez atılıyor. Atışların 46'sında tura, 34'ünde yazı geliyor. Bu deneyde yazı gelmesinin göreli sıklığı kaçtır?
A17/40
B23/40
C17/80
D23/80
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Yazı 34 kez, toplam 80 denemede gözlenmiştir. Göreli sıklık $34/80=17/40$ olur.
2Kolay
Bir renk deneyinde kırmızı 18, mavi 27, yeşil 15 ve sarı 20 kez gözlenmiştir. Deney toplam kaç kez tekrarlanmıştır?
A70
B75
C80
D85
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Toplam deneme sayısı gözlenen bütün sıklıkların toplamıdır. $18+27+15+20=80$ bulunur.
3Orta
Bir oyuncak çark 150 kez çevrildiğinde kırmızı bölge 45 kez gelmiştir. Aynı koşullarda çark 400 kez daha çevrilirse kırmızı bölgenin yaklaşık kaç kez gelmesi beklenebilir?
A90
B100
C120
D150
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kırmızı için deneysel olasılık $45/150=0{,}30$'dur. Aynı koşulların sürdüğü varsayımıyla 400 denemede yaklaşık $400\cdot0{,}30=120$ kez kırmızı gelmesi beklenebilir.
4Orta
Bir bölgede aynı mevsim koşullarındaki 250 günün 65'inde sabah sis gözlenmiştir. Bu verilere dayanarak aynı koşullardaki rastgele seçilen bir günde sabah sis görülme olasılığı için en uygun tahmin hangisidir?
A0,13
B0,52
C0,65
D0,26
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Deneysel olasılık gözlenen olay sayısının toplam gözlem sayısına oranıdır. $65/250=0{,}26$ olduğundan uygun tahmin 0,26'dır.
5Zor
Aynı rastlantısal olay için dört ayrı deney yapılmıştır. Birinci deneyde olay 20 denemenin 13'ünde, ikinci deneyde 50 denemenin 28'inde, üçüncü deneyde 200 denemenin 118'inde, dördüncü deneyde 1000 denemenin 592'sinde gerçekleşmiştir. Olayın olasılığını yalnız bu deney sonuçlarına dayanarak tahmin etmek isteyen bir öğrencinin hangi değeri kullanması genellikle daha uygundur?
A13/20
B28/50
C118/200
D592/1000
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Deneylerin koşulları aynı olduğunda daha fazla denemeye dayanan göreli sıklık genellikle rastlantısal dalgalanmalardan daha az etkilenir. Bu nedenle 1000 denemeye dayanan $592/1000$ değeri olasılığı tahmin etmek için genellikle daha uygundur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular