MegaSoru

Örnek Uzay ve Olası Durumlar 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Örnek Uzay ve Olası Durumlar Konu Anlatımı

Bir deneyin olası bütün sonuçlarını eksiksiz ve tekrarsız belirlemek, olasılık hesabının ilk adımıdır. Bu konuda örnek uzay, sistematik liste, tablo ve ağaç şeması gösterimleri ve olaylara ait çıktıların belirlenmesi ele alınır.

Örnek uzay ve çıktı

Bir deneyin bütün olası sonuçlarının kümesine örnek uzay, her bir sonuca çıktı denir. Örnek uzay, deneyde hangi özelliğin kaydedildiğine bağlıdır: bir zar atılıp yüzdeki sayı kaydedilirse örnek uzay $\{1,2,3,4,5,6\}$; yalnız sayının tek ya da çift olması kaydedilirse $\{\text{tek},\text{çift}\}$ olur. Aynı harfi taşıyan farklı toplar, yalnız harf kaydediliyorsa ayrı çıktı sayılmaz. Çıktıların eş olasılıklı olması da ayrıca denetlenmesi gereken bir durumdur.

Sistematik liste

Birden fazla aşamalı deneylerde çıktılar sıralı ikili ya da üçlü olarak yazılır. Önce ilk aşamanın bir sonucu sabit tutulur, sonraki aşamanın bütün sonuçları yazılır; sonra ilk aşamanın bir sonraki sonucuna geçilir. Ayırt edilebilen iki para için örnek uzay $\{TT,TY,YT,YY\}$'dir; ayırt edilebilen iki zar için 36 sıralı ikili vardır ve $(2,5)$ ile $(5,2)$ farklı çıktılardır.

Tablo ve ağaç şeması

İki aşamalı deneylerde birinci aşamanın sonuçları satırlara, ikincinin sonuçları sütunlara yazılarak tablo yapılır; her kesişim bir çıktıdır. Ağaç şemasında her aşama bir dallanmayla gösterilir ve her yol bir çıktıya karşılık gelir. Az sayıda çıktı için liste, iki aşamalı deneyler için tablo, aşamalar arasındaki bağı göstermek ve üç aşamalı deneyler için ağaç şeması uygundur; üç para atışının 8 çıktısı ağaç şemasıyla kolayca görülür.

Olaya ait çıktılar ve ayrıklık

Bir olay, örnek uzayın bir alt kümesidir. Olaya ait çıktılar sistematik listeden seçilerek yazılır. İki olayın çıktı kümelerinin ortak elemanı yoksa olaylar ayrıktır; varsa ayrık değildir ve ortak çıktılar belirlenebilir. Sık yapılan hatalar bir çıktıyı iki kez yazmak, bir çıktıyı atlamak ve ayırt edilebilir durumda sıralı çiftleri tek saymaktır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir zar atılıp sayının tek ya da çift olması kaydediliyorsa örnek uzay nedir?

Kaydedilen özellik tek ya da çift olmaktır; örnek uzay $\{\text{tek},\text{çift}\}$'tir. Zarın üzerindeki altı sayı örnek uzayın elemanı değildir.

Örnek 2. Bir madenî para atılıyor, ardından $A$, $B$, $C$ bölgeli bir çark çevriliyor. Sonuçlar (para, çark) olarak yazılırsa örnek uzayı yazınız.

$(T,A),(T,B),(T,C),(Y,A),(Y,B),(Y,C)$; toplam $6$ çıktı vardır.

Örnek 3. Ayırt edilebilen üç madenî para atılıyor. “En az iki paranın yazı gelmesi” olayına ait çıktıları yazınız.

Tam iki yazı: $TYY,\ YTY,\ YYT$; üç yazı: $YYY$. Olay $\{TYY,YTY,YYT,YYY\}$ kümesidir.

Örnek 4. Ayırt edilebilen iki zar atılıyor. A olayı “aynı sayı gelmesi”, B olayı “toplamın 8 olması” ise bu olayların ortak çıktısı nedir?

A olayında $(1,1),\ldots,(6,6)$; B olayında $(2,6),(3,5),(4,4),(5,3),(6,2)$ çıktıları vardır. Ortak çıktı yalnız $(4,4)$'tür; olaylar ayrık değildir.

Özetle

  • Örnek uzay, deneyin bütün olası çıktılarının kümesidir ve kaydedilen özelliğe bağlıdır.
  • Çok aşamalı deneylerde çıktılar sistematik olarak sıralı biçimde yazılır.
  • İki aşamalı deneyler için tablo, aşamaların bağını göstermek için ağaç şeması uygundur.
  • Ayırt edilebilen nesnelerde $(2,5)$ ve $(5,2)$ farklı çıktılardır.
  • Ortak çıktısı olmayan olaylar ayrıktır; çift sayma ve atlama başlıca hatalardır.

Örnek Uzay ve Olası Durumlar — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Yüzlerinde 1'den 6'ya kadar sayılar bulunan bir zar bir kez atılıyor. Bu deneyin örnek uzayı aşağıdakilerden hangisidir?
A{1, 2, 3, 4, 5, 6}
B{1, 2, 3, 4, 5}
C{0, 1, 2, 3, 4, 5, 6}
D{tek, çift}
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bir zar bir kez atıldığında üst yüze 1, 2, 3, 4, 5 veya 6 gelebilir. Deneyin bütün olası çıktıları bu altı sonuç olduğundan örnek uzay {1, 2, 3, 4, 5, 6}'dır.
2Kolay
Bir çarkın üzerinde K, L, M, K, L ve K harflerinin yazılı olduğu altı bölge vardır. Çark bir kez çevrildiğinde sonuç, okun gösterdiği harf olarak kaydediliyor. Buna göre sonuçların oluşturduğu örnek uzay hangisidir?
A{K, K, K, L, L, M}
B{K, L, M}
C{K, L}
D{1, 2, 3, 4, 5, 6}
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Deneyin kaydedilen sonuçları harflerdir. K harfi birden fazla bölgede bulunsa da örnek uzayda aynı çıktı tekrar yazılmaz. Olası farklı sonuçlar K, L ve M olduğundan örnek uzay {K, L, M}'dir.
3Orta
Bir torbada aynı büyüklükte 4 kırmızı, 2 mavi ve 1 yeşil top vardır. Bir top çekildiğinde yalnız rengi kaydediliyor. Bu deneyle ilgili hangisi doğrudur?
AÖrnek uzay {kırmızı, mavi, yeşil}'dir ve bu üç çıktı eş olasılıklıdır.
BÖrnek uzayda 7 farklı renk çıktısı vardır.
CÖrnek uzay yalnız {kırmızı}'dır çünkü torbada en fazla kırmızı top vardır.
DÖrnek uzay {kırmızı, mavi, yeşil}'dir ancak bu üç çıktı eş olasılıklı değildir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kaydedilen özellik renk olduğundan üç farklı çıktı vardır: kırmızı, mavi ve yeşil. Ancak torbada bu renklerden eşit sayıda top bulunmadığı için üç renk çıktısı eş olasılıklı değildir.
4Orta
Üzerlerinde 2, 3, 5, 7 ve 11 sayıları bulunan beş farklı karttan biri seçiliyor. Sonuç olarak kartın üzerindeki sayı değil, sayının tek veya çift oluşu kaydediliyor. Buna göre deneyin örnek uzayı hangisidir?
A{tek, çift}
B{2, 3, 5, 7, 11}
C{2, 11}
D{asal, asal değil}
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Deneyde kartın üzerindeki sayı değil, sayının tek veya çift olması kaydedilmektedir. Bu nedenle mümkün sonuçlar yalnız "tek" ve "çift"tir. Örnek uzay {tek, çift} olur.
5Zor
Biri mavi, diğeri kırmızı olan iki zar birlikte atılıyor. Sonuçlar (mavi zar, kırmızı zar) biçiminde sıralı ikili olarak kaydediliyor. Bir öğrenci (2,5) çıktısını listeledikten sonra (5,2) çıktısını ayrıca yazmaya gerek olmadığını söylüyor. Öğrencinin değerlendirmesi için hangisi doğrudur?
AYanlıştır; (2,5) mavi zarın 2, kırmızı zarın 5 gelmesini, (5,2) ise mavi zarın 5, kırmızı zarın 2 gelmesini gösterir.
BDoğrudur; iki çıktıda da aynı iki sayı bulunduğu için sonuçlar aynıdır.
CDoğrudur; zarların renkleri yalnız görsel amaçlıdır.
DYanlıştır; iki zarla yalnız aynı sayıların geldiği çıktılar yazılmalıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Zarlar renkleriyle ayırt edilebildiği ve sonuçlar sıralı ikili biçiminde kaydedildiği için sıra önemlidir. (2,5) ve (5,2) farklı deney çıktılarıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular