Çözümü göster
Bir zar bir kez atıldığında üst yüze 1, 2, 3, 4, 5 veya 6 gelebilir. Deneyin bütün olası çıktıları bu altı sonuç olduğundan örnek uzay {1, 2, 3, 4, 5, 6}'dır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir deneyin olası bütün sonuçlarını eksiksiz ve tekrarsız belirlemek, olasılık hesabının ilk adımıdır. Bu konuda örnek uzay, sistematik liste, tablo ve ağaç şeması gösterimleri ve olaylara ait çıktıların belirlenmesi ele alınır.
Bir deneyin bütün olası sonuçlarının kümesine örnek uzay, her bir sonuca çıktı denir. Örnek uzay, deneyde hangi özelliğin kaydedildiğine bağlıdır: bir zar atılıp yüzdeki sayı kaydedilirse örnek uzay $\{1,2,3,4,5,6\}$; yalnız sayının tek ya da çift olması kaydedilirse $\{\text{tek},\text{çift}\}$ olur. Aynı harfi taşıyan farklı toplar, yalnız harf kaydediliyorsa ayrı çıktı sayılmaz. Çıktıların eş olasılıklı olması da ayrıca denetlenmesi gereken bir durumdur.
Birden fazla aşamalı deneylerde çıktılar sıralı ikili ya da üçlü olarak yazılır. Önce ilk aşamanın bir sonucu sabit tutulur, sonraki aşamanın bütün sonuçları yazılır; sonra ilk aşamanın bir sonraki sonucuna geçilir. Ayırt edilebilen iki para için örnek uzay $\{TT,TY,YT,YY\}$'dir; ayırt edilebilen iki zar için 36 sıralı ikili vardır ve $(2,5)$ ile $(5,2)$ farklı çıktılardır.
İki aşamalı deneylerde birinci aşamanın sonuçları satırlara, ikincinin sonuçları sütunlara yazılarak tablo yapılır; her kesişim bir çıktıdır. Ağaç şemasında her aşama bir dallanmayla gösterilir ve her yol bir çıktıya karşılık gelir. Az sayıda çıktı için liste, iki aşamalı deneyler için tablo, aşamalar arasındaki bağı göstermek ve üç aşamalı deneyler için ağaç şeması uygundur; üç para atışının 8 çıktısı ağaç şemasıyla kolayca görülür.
Bir olay, örnek uzayın bir alt kümesidir. Olaya ait çıktılar sistematik listeden seçilerek yazılır. İki olayın çıktı kümelerinin ortak elemanı yoksa olaylar ayrıktır; varsa ayrık değildir ve ortak çıktılar belirlenebilir. Sık yapılan hatalar bir çıktıyı iki kez yazmak, bir çıktıyı atlamak ve ayırt edilebilir durumda sıralı çiftleri tek saymaktır.
Örnek 1. Bir zar atılıp sayının tek ya da çift olması kaydediliyorsa örnek uzay nedir?
Kaydedilen özellik tek ya da çift olmaktır; örnek uzay $\{\text{tek},\text{çift}\}$'tir. Zarın üzerindeki altı sayı örnek uzayın elemanı değildir.
Örnek 2. Bir madenî para atılıyor, ardından $A$, $B$, $C$ bölgeli bir çark çevriliyor. Sonuçlar (para, çark) olarak yazılırsa örnek uzayı yazınız.
$(T,A),(T,B),(T,C),(Y,A),(Y,B),(Y,C)$; toplam $6$ çıktı vardır.
Örnek 3. Ayırt edilebilen üç madenî para atılıyor. “En az iki paranın yazı gelmesi” olayına ait çıktıları yazınız.
Tam iki yazı: $TYY,\ YTY,\ YYT$; üç yazı: $YYY$. Olay $\{TYY,YTY,YYT,YYY\}$ kümesidir.
Örnek 4. Ayırt edilebilen iki zar atılıyor. A olayı “aynı sayı gelmesi”, B olayı “toplamın 8 olması” ise bu olayların ortak çıktısı nedir?
A olayında $(1,1),\ldots,(6,6)$; B olayında $(2,6),(3,5),(4,4),(5,3),(6,2)$ çıktıları vardır. Ortak çıktı yalnız $(4,4)$'tür; olaylar ayrık değildir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.