Çözümü göster
$180=18\cdot10=(2\cdot3^2)(2\cdot5)=2^2\cdot3^2\cdot5$ olur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Her doğal sayı, asal sayıların çarpımı biçiminde yazılabilir. Bu yazılış, sayının bölenlerini, bölen sayısını ve tam kare olup olmadığını anlamamızı sağlar.
$1$ ve kendisinden başka pozitif böleni olmayan $1$ den büyük doğal sayılara asal sayı denir ($2,3,5,7,11,\dots$); $1$ asal değildir ve $2$ tek çift asal sayıdır. $1$ den büyük her doğal sayı, asal çarpanların çarpımı olarak sıralama dışında tek bir biçimde yazılır. Örneğin $360=2^3\cdot3^2\cdot5$ olur. Bu yazılışa asal çarpanlarına ayırma denir. Çarpanlara ayırma, asal çarpanlarla bölerek yapılır: $360\to180\to90\to45\to15\to5\to1$ bölümlerinde sırasıyla $2,2,2,3,3,5$ çarpanları elde edilir.
Bir sayının her pozitif böleni, asal çarpanların bu sayıdaki üslerinden küçük veya eşit üsle alınmasıyla bulunur. $n=p^a\cdot q^b\cdot r^c$ ise pozitif bölen sayısı
$(a+1)(b+1)(c+1)$
dir; çünkü her asal çarpan için üs $0$ dan $a$ ya kadar $a+1$ farklı değer alabilir. Örneğin $360=2^3\cdot3^2\cdot5^1$ sayısının bölen sayısı $4\cdot3\cdot2=24$ tür. Bir sayı $k$ ile bölünür ise $k$ nın asal çarpanları ve üsleri o sayıda en az aynı olmalıdır.
Bir doğal sayının asal çarpanlarındaki bütün üsler çift ise sayı tam karedir; örneğin $144=2^4\cdot3^2=12^2$. Bu durumda her üs çift olduğundan her $(a+1)$ tek olur ve bölen sayısı tek çıkar. Tam kare olmayan sayıların bölen sayısı ise çifttir. Bir sayıyı tam kare yapmak için en az hangi sayıyla çarpılacağı sorulduğunda, üssü tek olan asal çarpanlar bir daha çarpılır.
Örnek 1. $360$ sayısının asal çarpanlarına ayrılışını ve pozitif bölen sayısını bulunuz.
$360=2^3\cdot3^2\cdot5$ olur. Bölen sayısı $(3+1)(2+1)(1+1)=4\cdot3\cdot2=24$ bulunur.
Örnek 2. $72\cdot k$ sayısının tam kare olması için $k$ nın en küçük doğal sayı değeri kaçtır?
$72=2^3\cdot3^2$ dir. $2$ nin üssü tek olduğundan bir kez daha $2$ ile çarpılırsa $2^4\cdot3^2$ tam kare olur. Bu durumda $k=2$ ve sayı $144=12^2$ bulunur.
Örnek 3. Tam olarak $6$ pozitif böleni olan en küçük doğal sayı kaçtır?
$6=6\cdot1=3\cdot2$ olduğundan sayı $p^5$ ya da $p^2\cdot q$ biçimindedir. En küçük değer $p=2,\ q=3$ ile $2^2\cdot3=12$ dir. Bölenleri $1,2,3,4,6,12$ olduğundan doğrulanır.
Örnek 4. “Bir doğal sayı büyüdükçe bölen sayısı da artar.” önermesi doğru mudur?
Önerme yanlıştır. $24=2^3\cdot3$ sayısının $8$ pozitif böleni vardır, $25=5^2$ nin ise $3$ pozitif böleni vardır. $25>24$ olduğu hâlde bölen sayısı daha azdır. Bu bir karşı örnektir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.