MegaSoru

Bir Doğal Sayının Asal Çarpanları ve Bölenleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Bir Doğal Sayının Asal Çarpanları ve Bölenleri Konu Anlatımı

Her doğal sayı, asal sayıların çarpımı biçiminde yazılabilir. Bu yazılış, sayının bölenlerini, bölen sayısını ve tam kare olup olmadığını anlamamızı sağlar.

Asal sayı ve asal çarpanlara ayırma

$1$ ve kendisinden başka pozitif böleni olmayan $1$ den büyük doğal sayılara asal sayı denir ($2,3,5,7,11,\dots$); $1$ asal değildir ve $2$ tek çift asal sayıdır. $1$ den büyük her doğal sayı, asal çarpanların çarpımı olarak sıralama dışında tek bir biçimde yazılır. Örneğin $360=2^3\cdot3^2\cdot5$ olur. Bu yazılışa asal çarpanlarına ayırma denir. Çarpanlara ayırma, asal çarpanlarla bölerek yapılır: $360\to180\to90\to45\to15\to5\to1$ bölümlerinde sırasıyla $2,2,2,3,3,5$ çarpanları elde edilir.

Pozitif bölenler ve bölen sayısı

Bir sayının her pozitif böleni, asal çarpanların bu sayıdaki üslerinden küçük veya eşit üsle alınmasıyla bulunur. $n=p^a\cdot q^b\cdot r^c$ ise pozitif bölen sayısı
$(a+1)(b+1)(c+1)$
dir; çünkü her asal çarpan için üs $0$ dan $a$ ya kadar $a+1$ farklı değer alabilir. Örneğin $360=2^3\cdot3^2\cdot5^1$ sayısının bölen sayısı $4\cdot3\cdot2=24$ tür. Bir sayı $k$ ile bölünür ise $k$ nın asal çarpanları ve üsleri o sayıda en az aynı olmalıdır.

Tam kare sayılar

Bir doğal sayının asal çarpanlarındaki bütün üsler çift ise sayı tam karedir; örneğin $144=2^4\cdot3^2=12^2$. Bu durumda her üs çift olduğundan her $(a+1)$ tek olur ve bölen sayısı tek çıkar. Tam kare olmayan sayıların bölen sayısı ise çifttir. Bir sayıyı tam kare yapmak için en az hangi sayıyla çarpılacağı sorulduğunda, üssü tek olan asal çarpanlar bir daha çarpılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $360$ sayısının asal çarpanlarına ayrılışını ve pozitif bölen sayısını bulunuz.

$360=2^3\cdot3^2\cdot5$ olur. Bölen sayısı $(3+1)(2+1)(1+1)=4\cdot3\cdot2=24$ bulunur.

Örnek 2. $72\cdot k$ sayısının tam kare olması için $k$ nın en küçük doğal sayı değeri kaçtır?

$72=2^3\cdot3^2$ dir. $2$ nin üssü tek olduğundan bir kez daha $2$ ile çarpılırsa $2^4\cdot3^2$ tam kare olur. Bu durumda $k=2$ ve sayı $144=12^2$ bulunur.

Örnek 3. Tam olarak $6$ pozitif böleni olan en küçük doğal sayı kaçtır?

$6=6\cdot1=3\cdot2$ olduğundan sayı $p^5$ ya da $p^2\cdot q$ biçimindedir. En küçük değer $p=2,\ q=3$ ile $2^2\cdot3=12$ dir. Bölenleri $1,2,3,4,6,12$ olduğundan doğrulanır.

Örnek 4. “Bir doğal sayı büyüdükçe bölen sayısı da artar.” önermesi doğru mudur?

Önerme yanlıştır. $24=2^3\cdot3$ sayısının $8$ pozitif böleni vardır, $25=5^2$ nin ise $3$ pozitif böleni vardır. $25>24$ olduğu hâlde bölen sayısı daha azdır. Bu bir karşı örnektir.

Özetle

  • Asal sayı yalnız $1$ ve kendisine bölünen, $1$ den büyük doğal sayıdır; $1$ asal değildir.
  • Her doğal sayı, asal çarpanlarına tek biçimde ayrılır; $n=p^a q^b\cdots$.
  • Pozitif bölen sayısı $(a+1)(b+1)\cdots$ ile bulunur.
  • Asal çarpanlardaki bütün üsler çiftse sayı tam karedir ve bölen sayısı tektir.
  • Sayı büyüklüğü bölen sayısını belirlemez; örneğin $24$ ün bölen sayısı $25$ inkinden fazladır.

Bir Doğal Sayının Asal Çarpanları ve Bölenleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$180$ sayısının asal çarpanlarına ayrılmış biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
A$2^2\cdot3^2\cdot5$
B$2^2\cdot3\cdot5^2$
C$2^3\cdot3^2\cdot5$
D$2\cdot3^2\cdot5^2$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$180=18\cdot10=(2\cdot3^2)(2\cdot5)=2^2\cdot3^2\cdot5$ olur.
2Kolay
Bir doğal sayı çarpan ağacı kullanılarak asal sayılara ayrıldığında yapraklarda $2,\ 2,\ 2,\ 3$ ve $7$ sayıları elde ediliyor. Bu doğal sayının asal çarpanlarına ayrılmış biçimi hangisidir?
A$2^2\cdot3\cdot7$
B$2^3\cdot3\cdot7$
C$2^3\cdot3^2\cdot7$
D$2\cdot3^3\cdot7$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Çarpan ağacında $2$ sayısı üç kez, $3$ ve $7$ sayıları birer kez bulunmaktadır. Bu nedenle sayı $2^3\cdot3\cdot7$ biçiminde yazılır.
3Orta
İki öğrenci $84$ sayısını farklı biçimlerde çarpan ağacına ayırıyor. Birinci öğrenci $84=7\cdot12$ ile, ikinci öğrenci $84=6\cdot14$ ile başlıyor. İşlemler asal çarpanlara ulaşıncaya kadar doğru biçimde sürdürüldüğünde sonuç için hangisi doğrudur?
ABaşlangıçlar farklı olduğu için asal çarpanlar farklı olur.
BBirinci öğrenci daha az asal çarpan elde eder.
Cİkinci öğrenci yalnız $2$ ve $7$ asal çarpanlarını elde eder.
Dİki öğrenci de $2^2\cdot3\cdot7$ sonucuna ulaşır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
$84=7\cdot12=7\cdot3\cdot2^2$ ve $84=6\cdot14=2\cdot3\cdot2\cdot7$ olur. Her iki ayrıştırma da $2^2\cdot3\cdot7$ sonucunu verir. Bir doğal sayının asal çarpanlarına ayrılmış biçimi, çarpanların sırası dışında tektir.
4Orta
$432=2^a\cdot3^b$ olduğuna göre $a+b$ kaçtır?
A7
B6
C8
D9
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$432=16\cdot27=2^4\cdot3^3$ olduğundan $a=4$ ve $b=3$'tür. Buna göre $a+b=7$ olur.
5Zor
$N=2^4\cdot3^2\cdot5$ olduğuna göre $N$'nin kaç tane tek pozitif böleni vardır?
A6
B4
C8
D10
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bir bölenin tek olması için asal çarpan ayrışımında $2$ bulunmamalıdır. Bu nedenle yalnız $3^2\cdot5$ kısmı dikkate alınır. $3$'ün üssü için $0,\ 1,\ 2$ olmak üzere $3$; $5$'in üssü için $0$ veya $1$ olmak üzere $2$ seçenek vardır. Böylece $3\cdot2=6$ tek pozitif bölen vardır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular