MegaSoru

Bölünebilme ve Kalan 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Bölünebilme ve Kalan Konu Anlatımı

Bir doğal sayının başka bir sayıya bölünüp bölünmediği, sayıyı tam olarak bölmeden de anlaşılabilir. Bölünebilme kuralları ve kalan hesapları, bilinmeyen rakam ve kalan problemlerinin temelidir.

Bölünebilme kuralları

Bir doğal sayı,
• $2$ ile bölünür ⇔ son rakamı çifttir.
• $3$ ile bölünür ⇔ rakamları toplamı $3$ ün katıdır; $9$ ile bölünür ⇔ rakamları toplamı $9$ un katıdır.
• $4$ ile bölünür ⇔ son iki basamaklı sayı $4$ ün katıdır; $8$ ile bölünür ⇔ son üç basamaklı sayı $8$ in katıdır.
• $5$ ile bölünür ⇔ son rakamı $0$ veya $5$ tir; $10$ ile bölünür ⇔ son rakamı $0$ dır.
• $6$ ile bölünür ⇔ hem $2$ hem $3$ ile bölünür.
• $11$ ile bölünür ⇔ sağdan başlayarak tek sıradaki rakamlar toplamı ile çift sıradaki rakamlar toplamının farkı $0$ veya $11$ in katıdır.
Sayıyı oluşturan iki ayrı çarpanla bölünebilme, bu çarpanlar aralarında asalsa birlikte geçerlidir; örneğin $12$ ile bölünme $3$ ve $4$ ile bölünmedir. Fakat $6$ ve $12$ gibi aralarında asal olmayan bölenlerde bu birleştirme yapılamaz.

Bölme algoritması ve kalan

$a$ doğal sayısı $b$ ($b>0$) ile bölündüğünde bölüm $q$ ve kalan $r$ ise
$a=b\cdot q+r,\qquad 0\le r<b$
olur. Kalanlarla işlem yapılırken toplamın kalanı kalanların toplamının, çarpımın kalanı kalanların çarpımının aynı sayıya bölümünden kalandır. Örneğin $5$ ile bölümünden kalan $3$ olan $a$ ve kalan $4$ olan $b$ için $a+b$ nin kalanı $7$ nin $5$ e bölümünden kalan $2$, $a\cdot b$ nin kalanı $12$ nin $5$ e bölümünden kalan $2$ dir. $a=bq+r$ ise $a+(b-r)=b(q+1)$ olduğundan $a$ ya $b-r$ eklenince $b$ ile bölünür.

Bilinmeyen rakamlı sayılar

Rakamı bilinmeyen sayılarda önce hangi kuralın bilinmeyen rakamı sınırladığına bakılır. Birden fazla koşul varsa bütün koşullar birlikte sağlanmalıdır; bazen koşullar birbiriyle çelişir ve sayı bulunamaz, bu nedenle adaylar kontrol edilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $3a45$ dört basamaklı sayısı $9$ ile bölünebiliyorsa $a$ kaçtır?

Rakamlar toplamı $3+a+4+5=12+a$ olmalı ve $9$ un katı olmalıdır. $a$ rakam olduğundan $12+a=18$ ve $a=6$ bulunur. Kontrol: $3645=9\cdot405$ olur.

Örnek 2. Bir $N$ sayısının $12$ ile bölümünden kalan $7$ ise $N$ nin $4$ ile ve $3$ ile bölümünden kalanlar kaçtır?

$N=12k+7$ dir. $12k$ hem $4$ e hem $3$ e bölünür; bu yüzden kalan $7$ nin bölünmesiyle bulunur. $7=4\cdot1+3$ olduğundan $4$ ile kalan $3$, $7=3\cdot2+1$ olduğundan $3$ ile kalan $1$ dir.

Örnek 3. İki basamaklı sayılardan $5$ ile bölümünden kalan $3$ olanların en büyüğü kaçtır?

$98=5\cdot19+3$ olduğundan $98$ sayısı koşulu sağlar; $99$ un kalanı $4$ tür. En büyük sayı $98$ dir.

Örnek 4. “Bir sayı $6$ ile bölünebiliyorsa $12$ ile de bölünür.” önermesi doğru mudur?

Önerme yanlıştır. $18$, $6$ ile bölünür ($18=6\cdot3$) ancak $12$ ile bölünmez ($18=12\cdot1+6$). Bu bir karşı örnektir.

Özetle

  • $3$ ve $9$ ile bölünebilme rakamlar toplamına, $4$ ve $8$ ile bölünebilme son iki ve son üç basamağa bağlıdır.
  • $a=bq+r$ ve $0\le r<b$ olmak üzere bölme algoritması kalan problemlerinin temelidir.
  • Kalanlarla toplama ve çarpma yapılabilir; sonuç yine bölenle sınırlanır.
  • Aralarında asal iki sayıyla bölünebilme birleştirilebilir; aralarında asal olmayanlarda birleştirilemez.
  • Bilinmeyen rakam problemlerinde bütün koşulları birlikte kontrol etmek gerekir.

Bölünebilme ve Kalan — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$\overline{73a5}$ dört basamaklı doğal sayısı hem $5$'e hem $9$'a tam bölündüğüne göre $a$ kaçtır?
A3
B0
C2
D9
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Son rakam $5$ olduğundan $5$'e bölünme koşulu sağlanır. $9$'a bölünebilmesi için $7+3+a+5=15+a$ sayısı $9$'un katı olmalıdır. Buradan $a=3$ bulunur. Sayı $7335=45\cdot163$ olur.
2Kolay
$583724$ sayısının $9$ ile bölümünden kalan, uzun bölme işlemi yapılmadan bulunacaktır. Buna göre kalan kaçtır?
A2
B1
C3
D4
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bir doğal sayının $9$ ile bölümünden kalan, rakamları toplamının $9$ ile bölümünden kalanla aynıdır. Rakamlar toplamı $5+8+3+7+2+4=29$'dur. $29=3\cdot9+2$ olduğundan kalan $2$'dir.
3Orta
$\overline{4a7b}$ dört basamaklı doğal sayısı hem $4$'e hem $9$'a tam bölünmektedir. Buna göre $a+b$ kaçtır?
A7
B5
C6
D8
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$4$'e bölünebilmesi için son iki basamak $\overline{7b}$ sayısı $4$'ün katı olmalıdır; bu yalnız $72$ ve $76$ ile mümkündür, yani $b=2$ veya $b=6$. $9$'a bölünebilmesi için $4+a+7+b=11+a+b$ sayısı $9$'un katı olmalıdır. $b=2$ için $a=5$ ($4572$), $b=6$ için $a=1$ ($4176$) bulunur. Her iki durumda da $a+b=7$ olur.
4Orta
$\overline{5a24}$ dört basamaklı doğal sayısı hem $4$'e hem $9$'a tam bölündüğüne göre $a$ kaçtır?
A3
B7
C5
D9
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Son iki basamak $24$, $4$'ün katı olduğundan $4$'e bölünme koşulu her $a$ için sağlanır. $9$'a bölünebilmesi için rakamlar toplamı $5+a+2+4=11+a$ sayısı $9$'un katı olmalıdır. Rakam olan $a$ için $11+a=18$ ve $a=7$ bulunur. Sayı $5724=36\cdot159$ olur.
5Zor
$\overline{5a2b}$ dört basamaklı doğal sayısı hem $8$'e hem $9$'a tam bölünmektedir. Buna göre $a+b$ kaçtır?
A2
B5
C11
D8
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$9$'a bölünebilmesi için $5+a+2+b=7+a+b$ sayısı $9$'un katı olmalıdır; bu nedenle $a+b=2$ veya $a+b=11$ olur. $a+b=2$ için $(0,2),(1,1),(2,0)$ çiftlerinden $022$, $121$ ve $220$ sayılarının hiçbiri $8$'e bölünmez. $a+b=11$ için $8$'e bölünen sayı çift olacağından $b$ çifttir: $922$, $724$, $526$ sayıları $8$'e bölünmez; $328=8\cdot41$ olur. Dolayısıyla $a=3$, $b=8$ ve $a+b=11$'dir ($5328=72\cdot74$).

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular