Çözümü göster
Son rakam $5$ olduğundan $5$'e bölünme koşulu sağlanır. $9$'a bölünebilmesi için $7+3+a+5=15+a$ sayısı $9$'un katı olmalıdır. Buradan $a=3$ bulunur. Sayı $7335=45\cdot163$ olur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir doğal sayının başka bir sayıya bölünüp bölünmediği, sayıyı tam olarak bölmeden de anlaşılabilir. Bölünebilme kuralları ve kalan hesapları, bilinmeyen rakam ve kalan problemlerinin temelidir.
Bir doğal sayı,
• $2$ ile bölünür ⇔ son rakamı çifttir.
• $3$ ile bölünür ⇔ rakamları toplamı $3$ ün katıdır; $9$ ile bölünür ⇔ rakamları toplamı $9$ un katıdır.
• $4$ ile bölünür ⇔ son iki basamaklı sayı $4$ ün katıdır; $8$ ile bölünür ⇔ son üç basamaklı sayı $8$ in katıdır.
• $5$ ile bölünür ⇔ son rakamı $0$ veya $5$ tir; $10$ ile bölünür ⇔ son rakamı $0$ dır.
• $6$ ile bölünür ⇔ hem $2$ hem $3$ ile bölünür.
• $11$ ile bölünür ⇔ sağdan başlayarak tek sıradaki rakamlar toplamı ile çift sıradaki rakamlar toplamının farkı $0$ veya $11$ in katıdır.
Sayıyı oluşturan iki ayrı çarpanla bölünebilme, bu çarpanlar aralarında asalsa birlikte geçerlidir; örneğin $12$ ile bölünme $3$ ve $4$ ile bölünmedir. Fakat $6$ ve $12$ gibi aralarında asal olmayan bölenlerde bu birleştirme yapılamaz.
$a$ doğal sayısı $b$ ($b>0$) ile bölündüğünde bölüm $q$ ve kalan $r$ ise
$a=b\cdot q+r,\qquad 0\le r<b$
olur. Kalanlarla işlem yapılırken toplamın kalanı kalanların toplamının, çarpımın kalanı kalanların çarpımının aynı sayıya bölümünden kalandır. Örneğin $5$ ile bölümünden kalan $3$ olan $a$ ve kalan $4$ olan $b$ için $a+b$ nin kalanı $7$ nin $5$ e bölümünden kalan $2$, $a\cdot b$ nin kalanı $12$ nin $5$ e bölümünden kalan $2$ dir. $a=bq+r$ ise $a+(b-r)=b(q+1)$ olduğundan $a$ ya $b-r$ eklenince $b$ ile bölünür.
Rakamı bilinmeyen sayılarda önce hangi kuralın bilinmeyen rakamı sınırladığına bakılır. Birden fazla koşul varsa bütün koşullar birlikte sağlanmalıdır; bazen koşullar birbiriyle çelişir ve sayı bulunamaz, bu nedenle adaylar kontrol edilir.
Örnek 1. $3a45$ dört basamaklı sayısı $9$ ile bölünebiliyorsa $a$ kaçtır?
Rakamlar toplamı $3+a+4+5=12+a$ olmalı ve $9$ un katı olmalıdır. $a$ rakam olduğundan $12+a=18$ ve $a=6$ bulunur. Kontrol: $3645=9\cdot405$ olur.
Örnek 2. Bir $N$ sayısının $12$ ile bölümünden kalan $7$ ise $N$ nin $4$ ile ve $3$ ile bölümünden kalanlar kaçtır?
$N=12k+7$ dir. $12k$ hem $4$ e hem $3$ e bölünür; bu yüzden kalan $7$ nin bölünmesiyle bulunur. $7=4\cdot1+3$ olduğundan $4$ ile kalan $3$, $7=3\cdot2+1$ olduğundan $3$ ile kalan $1$ dir.
Örnek 3. İki basamaklı sayılardan $5$ ile bölümünden kalan $3$ olanların en büyüğü kaçtır?
$98=5\cdot19+3$ olduğundan $98$ sayısı koşulu sağlar; $99$ un kalanı $4$ tür. En büyük sayı $98$ dir.
Örnek 4. “Bir sayı $6$ ile bölünebiliyorsa $12$ ile de bölünür.” önermesi doğru mudur?
Önerme yanlıştır. $18$, $6$ ile bölünür ($18=6\cdot3$) ancak $12$ ile bölünmez ($18=12\cdot1+6$). Bu bir karşı örnektir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.