MegaSoru

Cebirsel ve Fonksiyonel İşlemlerin Algoritmik Yapısı 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Cebirsel ve Fonksiyonel İşlemlerin Algoritmik Yapısı Konu Anlatımı

Algoritma, bir problemi çözmek için izlenecek adımların sırayla ve açıkça yazılmasıdır. Bilgisayar programlarının temeli olan algoritmalar, cebirsel işlemleri ve fonksiyonları hesaplamak için de kullanılır.

Algoritmayı gösterme yolları

Bir algoritma sözel olarak, sözde kodla ya da akış şemasıyla gösterilir. Her algoritmada üç öge vardır: girdi (veri alma), işlem ve çıktı (sonuç verme). Akış şemasında kullanılan başlıca sembol ve anlamları şunlardır:
• Oval: başla ve bitir
• Paralelkenar: girdi ve çıktı
• Dikdörtgen: işlem (atama, hesap)
• Eşkenar dörtgen: karar (evet/hayır soru)
Sözde kodda değişkene değer atama $\leftarrow$ ile yazılır; “eğer … ise … yoksa …” ile koşul, “… olduğu sürece” ile döngü kurulur.

Koşul ve döngü

Bir işlemin yalnız belirli bir koşul sağlandığında yapılması istendiğinde koşul yapısı kullanılır. Parçalı bir fonksiyonu veya bir ifadenin tanımlı olup olmadığını kontrol eden bir algoritma bu yapıyla yazılır. Aynı işlemin birçok kez yinelenmesi gerekiyorsa döngü kullanılır; döngü koşulu her turda değişmeli ki algoritma sona ersin. Bir algoritmanın izi sürülürken değişkenlerin her adımdaki değeri bir tabloda tutulur.

Algoritmayı sınama ve hata bulma

Bir algoritma farklı girdilerle, özellikle uç ve özel değerlerle sınanır: sıfır, negatif sayı, tanımsız olduğu değer gibi. Hata bulmada işlem sırası ($a+b\div3$ ile $(a+b)\div3$ farkı), yanlış koşul işareti ($<$ yerine $\le$) ve değişkenin güncellenmemesi sık görülen nedenlerdir. Doğru çalıştığını göstermek için tek bir girdi yetmez; yanlış çalıştığını göstermek için bir karşı örnek yeter.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Aşağıdaki sözde kodun sonunda $toplam$ değişkeninin değeri kaç olur?
toplam ← 0
i ← 1
i ≤ 4 olduğu sürece:
    toplam ← toplam + i · i
    i ← i + 1

Her turda $i$ nin karesi toplama eklenir: $1^2+2^2+3^2+4^2=1+4+9+16=30$. $i=5$ olunca koşul sağlanmaz ve algoritma biter. Sonuç $30$ dur.

Örnek 2. Aşağıdaki algoritma $x=2,\ x=3,\ x=5$ girdileri için hangi sonuçları verir?
x değerini al
eğer x < 3 ise y ← 2x − 1
yoksa y ← x · x
y değerini yaz

$x=2$ için $2<3$ olduğundan $y=2\cdot2-1=3$ olur. $x=3$ için koşul sağlanmaz ve $y=3\cdot3=9$ olur. $x=5$ için $y=25$ olur. Algoritma parçalı bir fonksiyonu hesaplar.

Örnek 3. Bir algoritma $\dfrac1{x-2}$ ifadesini hesaplıyor. Tanımsız durumu da kontrol eden algoritmayı yazınız; $x=4$ ve $x=2$ için sonuç nedir?

x değerini al
eğer x = 2 ise “tanımsız” yaz
yoksa y ← 1 / (x − 2) ve y yi yaz
$x=4$ için $y=\dfrac12$ bulunur. $x=2$ için payda $0$ olacağından algoritma “tanımsız” yazar.

Örnek 4. Üç sayının ortalamasını hesaplamak için yazılan algoritmada “ort ← a + b + c / 3” işlemi yapılıyor. $a=3,\ b=6,\ c=9$ için sonuç doğru mudur?

İşlem sırasında önce bölme yapılır: $a+b+\dfrac c3=3+6+3=12$ çıkar. Oysa ortalama $\dfrac{3+6+9}{3}=6$ dır. Hata, parantez kullanılmamasındandır; doğrusu “ort ← (a + b + c) / 3” biçimindedir.

Özetle

  • Algoritma, adımları sıralı ve açık olan bir çözüm yöntemidir; girdi, işlem ve çıktıdan oluşur.
  • Akış şemasında oval başla/bitir, paralelkenar girdi/çıktı, dikdörtgen işlem, eşkenar dörtgen karar anlamına gelir.
  • Koşul yapısı parçalı fonksiyonları ve tanım kümesi kontrolünü, döngü yinelenen işlemleri kodlar.
  • Algoritmanın izi, değişkenlerin her adımdaki değerleri tabloya yazılarak sürülür.
  • Algoritmalar uç ve özel değerlerle sınanır; hata, işlem sırası ve koşul işareti gibi noktalarda aranır.

Cebirsel ve Fonksiyonel İşlemlerin Algoritmik Yapısı — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir algoritma, girilen x sayısı için y = 3x + 4 değerini hesaplayıp yazacaktır. Aşağıdaki işlem sıralamalarından hangisi bu algoritmanın doğru sırasıdır?
ABaşla → Oku x → y ← 3x + 4 → Yaz y → Bitir
BBaşla → y ← 3x + 4 → Oku x → Yaz y → Bitir
CBaşla → Oku x → Yaz y → y ← 3x + 4 → Bitir
DBaşla → Yaz y → Oku x → y ← 3x + 4 → Bitir
Çözümü göster
Doğru cevap: A
y değerini hesaplayabilmek için önce x girdisi okunmalıdır. Daha sonra y ← 3x + 4 ataması yapılır ve hesaplanan y değeri yazılır. Doğru sıra Başla → Oku x → y ← 3x + 4 → Yaz y → Bitir biçimindedir.
2Kolay
Aşağıdaki algoritma iki sayının aritmetik ortalamasını hesaplamak için hazırlanmıştır.
Başla
Oku a
Oku b
?
Yaz ort
Bitir
Soru işareti yerine hangi adım yazılmalıdır?
Aort ← a + b / 2
Bort ← a / 2 + b
Cort ← 2(a + b)
Dort ← (a + b) / 2
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İki sayının aritmetik ortalaması toplamlarının 2'ye bölünmesiyle bulunur. Bu nedenle gerekli atama ort ← (a + b) / 2 olmalıdır. Parantez kullanılmazsa yalnız b sayısının 2'ye bölünmesi gibi farklı bir işlem oluşur. Örneğin a=6 ve b=10 için doğru atama 8 üretir.
3Orta
5x + 7 = 32 denklemini çözen bir algoritma, eşitliğin sağ tarafındaki değerden başlayarak x'i yalnız bırakacaktır. Aşağıdaki işlem sıralamalarından hangisi doğrudur?
A32'yi 5'e böl, sonuçtan 7 çıkar.
B32'ye 7 ekle, sonucu 5'e böl.
C32'yi 7'ye böl, sonuçtan 5 çıkar.
D32'den 7 çıkar, sonucu 5'e böl.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
5x + 7 = 32 denkleminde x'i yalnız bırakmak için işlemler ters sırayla geri alınır. Önce 32 - 7 = 25 bulunur. Ardından 25 / 5 = 5 hesaplanır. Bu nedenle önce 7 çıkarılmalı, sonra sonuç 5'e bölünmelidir. Elde edilen x=5 değeri denklemde sınandığında 5·5+7=32 olur.
4Orta
Bir sayı önce 4 ile çarpılıyor, elde edilen sonuca 6 ekleniyor ve sonuç 2'ye bölünüyor. Bu işlemi gerçekleştiren algoritma aşağıdaki gibidir.
Başla
Oku x
a ← 4x
?
y ← b / 2
Yaz y
Bitir
Soru işareti yerine hangi adım gelmelidir?
Ab ← a + 6
Bb ← a / 6
Cb ← 4a + 6
Db ← a - 6
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İlk adımda a ← 4x ile sayı 4 ile çarpılmıştır. İkinci işlem bu sonuca 6 eklemektir. Bu nedenle b ← a + 6 olmalıdır. Son adımda b değeri 2'ye bölünerek y elde edilir. Örneğin x=3 için a=12, b=18 ve y=9 olur.
5Zor
f(x) = 4x + 7 fonksiyonunda çıktı değeri y olarak verildiğinde, bu çıktıyı üreten x değerini bulan algoritma hangisidir?
ABaşla
Oku y
x ← (y - 7) / 4
Yaz x
Bitir
BBaşla
Oku y
x ← 4y + 7
Yaz x
Bitir
CBaşla
Oku y
x ← (y + 7) / 4
Yaz x
Bitir
DBaşla
Oku y
x ← 4(y - 7)
Yaz x
Bitir
Çözümü göster
Doğru cevap: A
y = 4x + 7 eşitliğinde x'i bulmak için önce 7 çıkarılır: y - 7 = 4x. Ardından sonuç 4'e bölünür: x = (y - 7) / 4. Bu işlemleri doğru sırada yapan algoritma A seçeneğidir. Test: y=27 için A x=5 üretir ve f(5)=27'dir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular