MegaSoru

Özdeş Nesneli Sıralama ve Pascal Üçgeni 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Özdeş Nesneli Sıralama ve Pascal Üçgeni Konu Anlatımı

Dizilecek nesnelerden bazıları birbirinin aynıysa sıralama sayısı $n!$ den azdır. Bu konuda özdeş nesneli sıralama, ızgarada yol sayma ve Pascal üçgeni birlikte incelenir.

Özdeş nesneli sıralama

$n$ nesnenin $a$ tanesi birbirinin aynıysa sıralama sayısı $\dfrac{n!}{a!}$ dir; çünkü özdeş nesneler kendi aralarında yer değiştirdiğinde yeni bir dizilim oluşmaz. İki ayrı özdeş grup ($a$ ve $b$ tane) varsa sayı $\dfrac{n!}{a!\,b!}$ olur. Örneğin $AABB$ harflerinin dizilişi $\dfrac{4!}{2!\,2!}=6$ dır; $ANKARA$ sözcüğünün harfleri $\dfrac{6!}{3!}=120$ biçimde dizilir.

Izgarada yol sayma

Bir ızgarada yalnız sağa ve yukarıya giderek $A$ dan $B$ ye ulaşırken $a$ adım sağa, $b$ adım yukarı gidilecekse her yol $a$ tane “S” ve $b$ tane “Y” içeren bir dizidir; yol sayısı $\dfrac{(a+b)!}{a!\,b!}$ dir. Belli bir noktadan geçen yollarda önce başlangıçtan o noktaya, sonra o noktadan bitişe giden yol sayıları çarpılır. Belli bir noktadan geçmeyen yollar, toplam yol sayısından o noktadan geçenler çıkarılarak bulunur.

Pascal üçgeni

Pascal üçgeninin kenarlarında $1$ vardır ve her iç sayı, üstündeki iki sayının toplamıdır:
$1$
$1\ \ 1$
$1\ \ 2\ \ 1$
$1\ \ 3\ \ 3\ \ 1$
$1\ \ 4\ \ 6\ \ 4\ \ 1$
$1\ \ 5\ \ 10\ \ 10\ \ 5\ \ 1$
Satırlar $0$ dan başlayarak numaralanırsa $n$. satırdaki sayılar, $n$ elemanlı bir kümeden $0,1,2,\dots,n$ eleman seçmenin yollarını verir; örneğin $4$ elemanlı kümeden $2$ eleman seçmek $6$ yoldur. $n$. satırın toplamı $2^n$ dir; bu, $n$ elemanlı kümenin alt küme sayısıdır: $1+4+6+4+1=16=2^4$. Izgarada yol sayıları da aynı sayılarla örtüşür.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $AABB$ harflerinin bütün farklı dizilişlerini yazınız ve sayısını bulunuz.

$AABB,\ ABAB,\ ABBA,\ BAAB,\ BABA,\ BBAA$ olmak üzere $6$ dizilim vardır; formülle $\dfrac{4!}{2!\,2!}=6$ bulunur.

Örnek 2. Bir ızgarada yalnız sağa ve yukarıya gidilerek $A$ dan $B$ ye $4$ adım sağa ve $3$ adım yukarı gidilecektir. Kaç farklı yol vardır? Yolların kaçı, $A$ dan $2$ sağa $1$ yukarıda bulunan $C$ noktasından geçer?

Toplam yol $\dfrac{7!}{4!\,3!}=35$ tir. $A$ dan $C$ ye $\dfrac{3!}{2!\,1!}=3$ yol, $C$ den $B$ ye $2$ sağ ve $2$ yukarı olduğundan $\dfrac{4!}{2!\,2!}=6$ yol vardır. $C$ den geçen yol sayısı $3\cdot6=18$ dir.

Örnek 3. Pascal üçgeninde $1,\ 5,\ 10,\ 10,\ 5,\ 1$ satırının hemen altındaki satırı yazınız ve bu satırın toplamını bulunuz.

Yeni satırın kenarları $1$ dir; ortadaki sayılar $1+5=6,\ 5+10=15,\ 10+10=20,\ 10+5=15,\ 5+1=6$ dır. Satır $1,6,15,20,15,6,1$ olur ve toplamı $64=2^6$ dır.

Örnek 4. “$ANKARA$ sözcüğünün harfleri $6!=720$ farklı biçimde dizilir.” önermesi doğru mudur?

Önerme yanlıştır. Sözcükte üç tane $A$ vardır; $A$ ların kendi aralarındaki yer değişimi yeni bir dizilim vermez. Doğru sayı $\dfrac{6!}{3!}=120$ dir.

Özetle

  • $n$ nesnenin $a$ tanesi özdeşse dizilişlerin sayısı $\dfrac{n!}{a!}$, iki özdeş grup varsa $\dfrac{n!}{a!\,b!}$ dir.
  • Izgarada $a$ sağ ve $b$ yukarı adımlı yol sayısı $\dfrac{(a+b)!}{a!\,b!}$ dir; ara noktadan geçen yollar çarpılarak bulunur.
  • Pascal üçgeninde her iç sayı, üstündeki iki sayının toplamıdır.
  • Pascal üçgenindeki sayılar seçme sayılarıdır; $n$. satırın toplamı $2^n$ dir.
  • Özdeş nesne varsa $n!$ kullanmak fazla sayım yapar.

Özdeş Nesneli Sıralama ve Pascal Üçgeni — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Birbirinden ayırt edilemeyen 3 sarı ve birbirinden ayırt edilemeyen 2 beyaz top yan yana dizilecektir. Kaç farklı renk dizilimi oluşturulabilir?
A10
B8
C12
D20
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Toplam 5 konum vardır. Beyaz topların bulunacağı 2 konum seçildiğinde kalan 3 konuma sarı toplar zorunlu olarak yerleşir. Sıralı seçimde $5\cdot4=20$ durum sayılır; aynı iki konum iki farklı sırayla sayıldığı için $20/2=10$ farklı renk dizilimi vardır.
2Kolay
Birbirinden ayırt edilemeyen 4 kırmızı ve birbirinden ayırt edilemeyen 2 mavi kart yan yana dizilecektir. Kaç farklı renk dizilimi elde edilir?
A12
B15
C24
D30
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Toplam 6 konumdan mavi kartların bulunacağı 2 konumu seçmek yeterlidir. Sıralı seçimde $6\cdot5=30$ durum vardır; aynı iki konum iki kez sayıldığı için $30/2=15$ farklı dizilim elde edilir.
3Orta
Birbirinden ayırt edilemeyen 3 siyah ve birbirinden ayırt edilemeyen 3 beyaz taş yan yana dizilecektir. Kaç farklı renk dizilimi oluşturulabilir?
A12
B18
C20
D36
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Altı konumdan siyah taşların bulunacağı 3 konumu belirlemek yeterlidir. Sıralı seçimde $6\cdot5\cdot4=120$ sonuç vardır; aynı üç konum $3\cdot2\cdot1=6$ kez tekrar sayılmıştır. Bu nedenle $120/6=20$ farklı dizilim vardır.
4Orta
Tam olarak 2 tane 1 ve 4 tane 0 içeren 6 karakterlik kaç farklı 0-1 dizisi yazılabilir?
A12
B24
C30
D15
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Altı konumdan 1 rakamlarının bulunacağı 2 konumu seçmek yeterlidir; diğer dört konuma 0 yazılır. Sıralı seçimde $6\cdot5=30$ durum vardır ve aynı iki konum iki kez sayıldığı için $30/2=15$ dizi bulunur.
5Zor
Birbirinden ayırt edilemeyen 4 kırmızı ve birbirinden ayırt edilemeyen 3 beyaz boncuk yan yana dizilecektir. İlk boncuğun kırmızı olması gerektiğine göre kaç farklı renk dizilimi vardır?
A15
B20
C18
D35
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İlk konuma bir kırmızı boncuk sabitlenir. Geriye 3 kırmızı ve 3 beyaz boncuğun yerleştirileceği 6 konum kalır. Beyazların 3 konumunu seçmek yeterlidir: $6\cdot5\cdot4=120$ sıralı seçim vardır ve aynı üç konum $3!=6$ kez sayılır. $120/6=20$ farklı dizilim vardır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular