MegaSoru

Sayma Stratejileri, Sıralama ve Seçme 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Sayma Stratejileri, Sıralama ve Seçme Konu Anlatımı

Saymak, bir durumun kaç farklı biçimde gerçekleşebileceğini bulmaktır. Büyük sayılarda tek tek yazmak mümkün olmadığından toplama ve çarpma kuralı gibi stratejiler kullanılır; sıralama ve seçme problemleri bu kuralların uygulamalarıdır.

Toplama ve çarpma kuralı

Birlikte gerçekleşemeyen (ayrık) durumlar varsa her durumun sayısı toplanır: bir mağazada $3$ çeşit gömlek ve $4$ çeşit pantolon varsa tek bir giysi seçmenin $3+4=7$ yolu vardır. Ardışık bağımsız adımlar varsa adım sayıları çarpılır: bir gömlek ve bir pantolon seçmenin $3\cdot4=12$ yolu vardır. Adımların sırası ağaç diyagramıyla gösterilebilir; her dal bir seçeneği, her yol bir sonucu temsil eder.

Faktöriyel ve sıralama

$n$ farklı nesnenin bir sıraya dizilmesi, çarpma kuralıyla $n\cdot(n-1)\cdots2\cdot1$ yoldur; bu çarpıma $n!$ ($n$ faktöriyel) denir ve $0!=1$ alınır. Örneğin $5$ kişi bir sıraya $5!=120$ biçimde dizilir. $n$ nesneden $r$ tanesini sıraya dizmek ise $n(n-1)\cdots(n-r+1)$ yoldur; örneğin $\{1,2,3,4,5\}$ rakamlarıyla (tekrarsız) üç basamaklı sayı sayısı $5\cdot4\cdot3=60$ tır. Koşullu sayma problemlerinde önce koşulu sağlayan konumlar doldurulur: sayıların ilk basamağı $0$ olamaz, çift sayıda son rakam çifttir, yan yana kalması istenen elemanlar bir blok sayılır ve bloğun içindeki sıralama ayrıca çarpılır. Yan yana olmayanların sayısı, toplam sıralama sayısından yan yana olanların çıkarılmasıyla bulunur.

Seçme

Sıranın önemli olmadığı durumlarda (komite, takım, grup) önce sıralı seçimin sayısı bulunur, sonra seçilen $r$ elemanın kendi aralarındaki $r!$ sıralamasına bölünür. Örneğin $5$ kişiden $2$ kişilik takım: $\dfrac{5\cdot4}{2!}=10$ yolla seçilir. $8$ kişiden $3$ kişilik komite: $\dfrac{8\cdot7\cdot6}{3!}=56$ yolladır. İki grup ayrı görevler alacaksa görevlerin sırası önemlidir ve çarpma kuralı yine uygulanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Rakamları $1,2,3,4,5$ olan ve rakamları tekrarsız üç basamaklı kaç çift sayı vardır?

Son rakam çift olmalı: $2$ veya $4$ ($2$ seçenek). Kalan $4$ rakamdan yüzler basamağı $4$, onlar basamağı $3$ seçenekle doldurulur. Toplam $2\cdot4\cdot3=24$ çift sayı vardır.

Örnek 2. $5$ kişi bir sıraya diziliyor. $A$ ve $B$ yan yana olacak biçimde kaç farklı sıralama vardır? Yan yana olmayanlar kaç tanedir?

$A$ ve $B$ bir blok sayılır; $4$ nesne $4!=24$ yolla dizilir ve blok içinde $A,B$ iki farklı sırada durabilir: $24\cdot2=48$. Yan yana olmayanlar $5!-48=120-48=72$ dir.

Örnek 3. $8$ kişilik bir gruptan $3$ kişilik bir komite kaç farklı biçimde seçilir?

Sıralı seçim $8\cdot7\cdot6=336$ dır. Seçilen $3$ kişinin sırası önemsiz olduğundan $3!=6$ ya bölünür: $\dfrac{336}{6}=56$.

Örnek 4. “$n$ kişiden $2$ kişilik bir takım seçmenin yolu $n(n-1)$ dir.” önermesi doğru mudur?

Önerme yanlıştır. $n(n-1)$ sıralı seçimdir; her takım iki kez sayılır. $n=4$ için $4\cdot3=12$ iken gerçekte $\dfrac{4\cdot3}{2}=6$ takım vardır. Bu bir karşı örnektir.

Özetle

  • Ayrık durumlarda sayılar toplanır, ardışık adımlarda çarpılır.
  • $n$ farklı nesne $n!$ biçimde sıralanır; $0!=1$ dir.
  • Yan yana kalması istenenler blok sayılır; bloğun içindeki sıralama ayrıca çarpılır.
  • Seçmede sıralı sayı, seçilen elemanların sıralama sayısına bölünür.
  • Sıra önemliyse sıralı sayma, önemsizse seçme kullanılır.

Sayma Stratejileri, Sıralama ve Seçme — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir öğrenci okul çıkışında eve gitmek için yalnızca bir ulaşım aracı seçecektir. Kullanabileceği $4$ farklı otobüs hattı ve $3$ farklı minibüs hattı vardır. Öğrenci eve kaç farklı şekilde gidebilir?
A7
B12
C16
D24
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Öğrenci ya otobüs hatlarından birini ya da minibüs hatlarından birini seçer; iki grup aynı yolculukta birlikte kullanılmıyor. Ayrık durumların sayıları toplanır: $4+3=7$.
2Kolay
Bir kafede $3$ farklı çorba, $5$ farklı ana yemek ve $2$ farklı içecek vardır. Bir müşteri bir çorba, bir ana yemek ve bir içecekten oluşan menüyü kaç farklı şekilde oluşturabilir?
A10
B30
C15
D60
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Her çorba seçimi için $5$ ana yemek, bunların her biri için $2$ içecek seçeneği vardır. Ardışık seçimler birlikte yapıldığından sayılar çarpılır: $3\cdot5\cdot2=30$.
3Orta
Bir mağazada $4$ farklı kısa kollu ve $3$ farklı uzun kollu gömlek ile $5$ farklı pantolon vardır. Bir kişi bir gömlek ve bir pantolon seçecektir. Buna göre kaç farklı kıyafet oluşturabilir?
A12
B20
C35
D27
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Gömlek için kısa kollu veya uzun kollu seçeneklerden biri seçileceğinden $4+3=7$ gömlek seçeneği vardır. Her gömlek $5$ pantolondan biriyle eşleştirilebilir: $7\cdot5=35$.
4Orta
Bir sistemde erişim kodu ya $2$ harften ya da $3$ rakamdan oluşmaktadır. Harfli kodlarda $\{A,B,C,D\}$ kümesindeki harfler, rakamlı kodlarda $\{1,2,3\}$ kümesindeki rakamlar kullanılmakta ve karakterlerin tekrarına izin verilmektedir. Buna göre kaç farklı erişim kodu oluşturulabilir?
A43
B32
C48
D64
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İki harfli kod için $4\cdot4=16$, üç rakamlı kod için $3\cdot3\cdot3=27$ kod vardır. Kod ya harfli ya rakamlı olduğundan ayrık durumlar toplanır: $16+27=43$.
5Zor
Bir etkinlikte katılımcı önce atölye türünü, ardından saatini seçecektir. $3$ farklı sanat atölyesinin her biri için $2$ farklı saat, $2$ farklı bilim atölyesinin her biri için $4$ farklı saat seçeneği vardır. Katılımcı yalnız bir atölye ve o atölyeye ait bir saat seçeceğine göre kaç farklı kayıt seçeneği vardır?
A10
B16
C14
D24
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Sanat atölyeleri için $3\cdot2=6$, bilim atölyeleri için $2\cdot4=8$ seçenek vardır. Katılımcı iki türden yalnız birini seçtiği için sonuçlar toplanır: $6+8=14$.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular