Çözümü göster
Öğrenci ya otobüs hatlarından birini ya da minibüs hatlarından birini seçer; iki grup aynı yolculukta birlikte kullanılmıyor. Ayrık durumların sayıları toplanır: $4+3=7$.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Saymak, bir durumun kaç farklı biçimde gerçekleşebileceğini bulmaktır. Büyük sayılarda tek tek yazmak mümkün olmadığından toplama ve çarpma kuralı gibi stratejiler kullanılır; sıralama ve seçme problemleri bu kuralların uygulamalarıdır.
Birlikte gerçekleşemeyen (ayrık) durumlar varsa her durumun sayısı toplanır: bir mağazada $3$ çeşit gömlek ve $4$ çeşit pantolon varsa tek bir giysi seçmenin $3+4=7$ yolu vardır. Ardışık bağımsız adımlar varsa adım sayıları çarpılır: bir gömlek ve bir pantolon seçmenin $3\cdot4=12$ yolu vardır. Adımların sırası ağaç diyagramıyla gösterilebilir; her dal bir seçeneği, her yol bir sonucu temsil eder.
$n$ farklı nesnenin bir sıraya dizilmesi, çarpma kuralıyla $n\cdot(n-1)\cdots2\cdot1$ yoldur; bu çarpıma $n!$ ($n$ faktöriyel) denir ve $0!=1$ alınır. Örneğin $5$ kişi bir sıraya $5!=120$ biçimde dizilir. $n$ nesneden $r$ tanesini sıraya dizmek ise $n(n-1)\cdots(n-r+1)$ yoldur; örneğin $\{1,2,3,4,5\}$ rakamlarıyla (tekrarsız) üç basamaklı sayı sayısı $5\cdot4\cdot3=60$ tır. Koşullu sayma problemlerinde önce koşulu sağlayan konumlar doldurulur: sayıların ilk basamağı $0$ olamaz, çift sayıda son rakam çifttir, yan yana kalması istenen elemanlar bir blok sayılır ve bloğun içindeki sıralama ayrıca çarpılır. Yan yana olmayanların sayısı, toplam sıralama sayısından yan yana olanların çıkarılmasıyla bulunur.
Sıranın önemli olmadığı durumlarda (komite, takım, grup) önce sıralı seçimin sayısı bulunur, sonra seçilen $r$ elemanın kendi aralarındaki $r!$ sıralamasına bölünür. Örneğin $5$ kişiden $2$ kişilik takım: $\dfrac{5\cdot4}{2!}=10$ yolla seçilir. $8$ kişiden $3$ kişilik komite: $\dfrac{8\cdot7\cdot6}{3!}=56$ yolladır. İki grup ayrı görevler alacaksa görevlerin sırası önemlidir ve çarpma kuralı yine uygulanır.
Örnek 1. Rakamları $1,2,3,4,5$ olan ve rakamları tekrarsız üç basamaklı kaç çift sayı vardır?
Son rakam çift olmalı: $2$ veya $4$ ($2$ seçenek). Kalan $4$ rakamdan yüzler basamağı $4$, onlar basamağı $3$ seçenekle doldurulur. Toplam $2\cdot4\cdot3=24$ çift sayı vardır.
Örnek 2. $5$ kişi bir sıraya diziliyor. $A$ ve $B$ yan yana olacak biçimde kaç farklı sıralama vardır? Yan yana olmayanlar kaç tanedir?
$A$ ve $B$ bir blok sayılır; $4$ nesne $4!=24$ yolla dizilir ve blok içinde $A,B$ iki farklı sırada durabilir: $24\cdot2=48$. Yan yana olmayanlar $5!-48=120-48=72$ dir.
Örnek 3. $8$ kişilik bir gruptan $3$ kişilik bir komite kaç farklı biçimde seçilir?
Sıralı seçim $8\cdot7\cdot6=336$ dır. Seçilen $3$ kişinin sırası önemsiz olduğundan $3!=6$ ya bölünür: $\dfrac{336}{6}=56$.
Örnek 4. “$n$ kişiden $2$ kişilik bir takım seçmenin yolu $n(n-1)$ dir.” önermesi doğru mudur?
Önerme yanlıştır. $n(n-1)$ sıralı seçimdir; her takım iki kez sayılır. $n=4$ için $4\cdot3=12$ iken gerçekte $\dfrac{4\cdot3}{2}=6$ takım vardır. Bu bir karşı örnektir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.