Çözümü göster
Medrese öğretim kurumudur; müderris burada ders veren hocadır. Diğer seçeneklerin temel işlevleri sırasıyla sağlık hizmeti, konaklama ve gemi yapımıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Türkistan’dan Anadolu’ya uzanan süreçte Türk-İslam medeniyeti bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında önemli eserler ortaya koymuştur. Bu konu, söz konusu gelişmelerin Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşmasına etkisini, Batı medeniyetiyle karşılaştırmasını ve önemli şahsiyetlerin insanlığın ortak mirasına katkısını incelemeyi amaçlar.
Medreseler Türk-İslam dünyasında eğitimin merkezleriydi. Büyük Selçuklu Devleti’nde Nizamülmülk tarafından kurulan Nizamiye medreseleri ilim yetiştiren önemli kurumlardı. Anadolu’da da Selçuklu döneminde Karatay gibi medreseler açıldı. Medreselerde din bilimleri yanında matematik, astronomi ve tıp gibi alanlarda da eğitim verilebiliyordu.
Şifahaneler (darüşşifa) hastaların tedavi edildiği ve tıp eğitiminin verildiği kurumlardır; Kayseri ve Divriği’deki şifahaneler bu geleneğin örnekleri arasındadır. Tekkeler ise insanların manevi eğitim aldığı, yolcuların ağırlandığı yerlerdi. Bu kurumlar vakıflarla yaşatılır, bu sayede devlet bütçesine yük olmadan eğitim ve sağlık hizmeti sürdürülürdü.
Orta Çağ’da Türk-İslam dünyasında eğitim büyük ölçüde medreselerde ve vakıf kurumlarında yürütülürken, aynı dönemde Batı Avrupa’da eğitim ağırlıklı olarak kilise ve manastır okullarında verilirdi. Batı’da üniversitelerin ortaya çıkışı daha geç bir dönemde olmuştur. Bilimsel çalışmalar Türk-İslam dünyasında gözlemevleri ve şifahaneler gibi kurumlarda yoğunlaşmıştır.
Bu karşılaştırma bir medeniyetin diğerinden üstün olduğunu söylemek için değil, farklı anlayışları ve birbirinden etkilenmeleri görmek içindir. İslam dünyasında yazılan bilim eserlerinin sonradan Batı’ya aktarıldığı bilinmektedir.
Anadolu’da Türkçe konuşan toplulukların artması, Türk kültürünün yerleşmesi ve İslamiyet’in yayılması birbirini etkileyen süreçlerdi. Dervişler, tekkeler ve zaviyeler hem yeni gelen Türkmenlere hem de yerli halka ulaşan manevi merkezlerdi. Medreseler ve vakıflar şehirlerde ilim ve hizmet ağı kurdu. Karamanoğlu Mehmet Bey’in Türkçeyi resmî dil ilan etmesi de Türkçenin Anadolu’da kalıcı hâle gelmesinde önemli bir adımdır.
Bu etkiyi değerlendirirken kanıtlara bakılır: vakfiyeler, kitabeler, şairlerin ve mutasavvıfların eserleri ve dönemin yapıları kanıt olarak kullanılabilir.
Hoca Ahmed Yesevi Türkistan’da yaşamış, Türkçe yazdığı hikmetlerle halk arasında etkili olmuş bir mutasavvıftır. Kaşgarlı Mahmud, Divanü Lügati’t-Türk adlı eseriyle Türk dilinin ilk büyük sözlüğünü hazırlamış, Türk boylarını ve kültürünü tanıtmıştır. Ömer Hayyam matematik ve astronomide çalışmış, Celali takvimine katkı vermiş, rubaileriyle de tanınmıştır. Cezeri, makine ve otomatlar üzerine yazdığı eserle mühendislik alanında önemli bir isim olmuştur.
İbnülarabi tasavvuf düşüncesine yön veren bir düşünürdür. Mevlana Celaleddin Rumi, Mesnevi ve Divan-ı Kebir ile hoşgörü ve sevgi anlayışını yaymıştır. Hacı Bektaş Veli, insanların birbirine sevgi ve saygıyla yaklaşmasını öğütlemiş; Yunus Emre ise sade Türkçesiyle ve insan sevgisi vurgusuyla halk şiirini etkilemiştir. İbni Bibi, Anadolu Selçuklu tarihini anlatan Farsça eseriyle dönemin önemli kaynaklarından birini yazmıştır.
Örnek 1. Medreseler vakıflar aracılığıyla yaşatılıyordu. Bu durumun devlet açısından ve toplum açısından sonuçları nelerdir?
Devlet açısından eğitim ve sağlık hizmeti için bütçeye fazla yük binmemiş; toplum açısından hayır sahipleri bu hizmetlere katkıda bulunmuştur. Böylece eğitim kurumları devlet değişse bile sürekli kalabilmiştir.
Örnek 2. Bir öğrenci Mevlana, Hacı Bektaş Veli ve Yunus Emre’nin ortak yönünü “hoşgörü ve insan sevgisi” olarak belirtiyor. Bu yargıyı destekleyen bir kanıt gösteriniz.
Yunus Emre’nin “Yaratılanı hoş gör, Yaradan’dan ötürü.” dizesi, Mevlana’nın Mesnevi’deki sevgi ve hoşgörü vurgusu ve Hacı Bektaş Veli’nin insanlara sevgi ve saygıyı öğütlemesi bu ortak yönü gösteren örneklerdir.
Örnek 3. Kaşgarlı Mahmud’un yazdığı Divanü Lügati’t-Türk’ün tarih bilimi açısından değerini nasıl yorumlarsınız?
Bu eser, Türk dilinin söz varlığını ve Türk boylarının yaşamını, atasözlerini ve şiirlerini aktardığı için Türk dilinin ve kültürünün ilk dönem kaynaklarından biridir. Hem dil tarihi hem kültür tarihi araştırmalarında kanıt olarak kullanılır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.