Çözümü göster
Dandanakan Gaznelilere karşı kazanılmış, Büyük Selçuklu siyasi oluşumunu kesinleştiren bir zaferdir. Moğol bağımlılığı Kösedağ'la, Kudüs'te Haçlı yönetimi ise başka bir süreçle ilgilidir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bu konuda 1040-1299 yılları arasında Türkistan’dan Anadolu’ya uzanan süreçte yapılan önemli savaşlar ele alınır. Amaç savaşların yıl ve komutan adlarını ezberlemek değil; her savaşın özelliğini, sonuçlarını ve Türk tarihinin seyrine etkisini karşılaştırmaktır.
Dandanakan Savaşı’nda (1040) Selçuklular Gazneli ordusunu yendi. Bu zaferle Selçuklular Horasan’a hâkim oldu ve bağımsız bir devlet olarak tanındı. Pasinler Savaşı’nda (1048) Selçuklu kuvvetleri Bizans ve Gürcü birliklerine karşı başarı kazandı; bu savaş Doğu Anadolu’nun Türklere açılmasında önemli bir basamak oldu.
Malazgirt Savaşı (1071) bu sürecin dönüm noktasıdır. Sultan Alparslan, Bizans İmparatoru Romanos Diogenes’in ordusunu yendi ve imparatoru esir aldı. Alparslan esir imparatora iyi davrandı ve onu anlaşma yaparak serbest bıraktı. Malazgirt’ten sonra Anadolu’ya Türkmen göçleri hızlandı; Anadolu zamanla bir Türk yurdu hâline geldi.
Papa II. Urbanus’un 1095’te yaptığı çağrının ardından Avrupa’dan Doğu’ya Haçlı seferleri başladı. Dinî gerekçeler yanında ticaret yolları, toprak ve ün kazanma isteği de seferlerde etkili oldu. Birinci Haçlı Seferi sonunda Haçlılar Kudüs’ü ele geçirdi (1099) ve Doğu Akdeniz kıyısında Haçlı devletleri kurdu.
Hıttin Muharebesi’nde (1187) Selahaddin Eyyubi komutasındaki Müslüman ordu Haçlı ordusunu ağır bir yenilgiye uğrattı ve aynı yıl Kudüs yeniden fethedildi. Kaynaklar, Kudüs’ün ilk ele geçirilişinde şehir halkına büyük kayıplar verdirildiğini, yeniden fethedildiğinde ise şehir halkına fidye karşılığı güvence verilip Hıristiyan halkın canına ve ibadetine dokunulmadığını anlatır. Savaşlarda sivillere ve esirlere gösterilen bu merhamet farkı, tarihçilerin sık üzerinde durduğu bir noktadır.
Miryokefalon Savaşı’nda (1176) Anadolu Selçuklu Sultanı II. Kılıçarslan, Bizans İmparatoru I. Manuel’in ordusunu yendi. Bizans bu yenilgiden sonra Anadolu’yu geri alma umudunu büyük ölçüde yitirdi; Anadolu’nun Türk yurdu olması kalıcı hâle geldi.
Kösedağ Savaşı’nda (1243) Moğollar Selçuklu ordusunu yendi. Bu yenilgiden sonra Anadolu Selçuklu Devleti Moğol hâkimiyetine girdi, merkezî otorite zayıfladı ve Anadolu’da Türkmen beylikleri güçlendi. Böylece Kösedağ, Selçuklu devletinin çöküş sürecini hızlandırdı ve ilerideki beyliklerin ortaya çıkmasına zemin hazırladı.
Savaşları karşılaştırırken önce her savaşın tarafları, yeri ve zamanı belirlenir; sonra sonuçları ve uzun vadeli etkileri sıralanır. Dandanakan siyasi bağımsızlığı, Malazgirt ve Miryokefalon Anadolu’nun Türk yurdu olmasını sağlarken Kösedağ bu düzeni sarsmıştır. Hıttin ve Kudüs’ün fethi ise Haçlı sorununun Doğu’daki seyrini değiştirmiştir.
Benzerlikler de aranır: Dandanakan, Pasinler ve Malazgirt’te Selçuklular rakip devletlere karşı başarılı olmuştur. Farklılıklar ise düşmanın niteliğinde ve sonuçlardadır: Bizans’a karşı kazanılan zaferler Anadolu’nun yolunu açarken Moğollara karşı alınan yenilgi devletin gücünü azaltmıştır. Olayları tarih şeridinde sıralamak, bu savaşların birbirini nasıl etkilediğini görmeyi kolaylaştırır.
Örnek 1. Aşağıdaki savaşlardan hangisi Selçukluların Horasan’a hâkim olmasını sağlamıştır: Dandanakan, Kösedağ, Miryokefalon? Gerekçesini yazınız.
Dandanakan Savaşı’dır. Selçuklular bu savaşta Gazneli ordusunu yenerek Horasan’a hâkim olmuş ve bağımsız bir devlet olarak tanınmıştır. Kösedağ yenilgi, Miryokefalon ise Bizans karşısında Anadolu’daki konumu güçlendiren bir zaferdir.
Örnek 2. Bir öğrenci “Malazgirt ve Kösedağ savaşlarının Anadolu’ya etkisi aynıdır.” diyor. Bu görüşü değerlendiriniz.
Görüş doğru değildir. Malazgirt’te kazanılan zafer Anadolu’nun kapılarını Türklere açmış ve göçleri hızlandırmıştır. Kösedağ’da alınan yenilgi ise Selçuklu devletini Moğol hâkimiyetine sokmuş ve merkezî otoriteyi zayıflatmıştır. Biri Türklerin Anadolu’da yerleşmesine, diğeri devletin zayıflamasına yol açmıştır.
Örnek 3. Bir kaynakta Selahaddin Eyyubi’nin Kudüs’ü fethettiğinde şehir halkına güvence verdiği, Haçlıların ise 1099’da şehir halkına büyük zarar verdiği anlatılıyor. Bu iki bilgi savaşta sivillere yaklaşımla ilgili ne gösterir?
Savaşı kazanan tarafların sivillere ve esirlere farklı davrandığını gösterir. Kaynaktaki bilgiye göre Kudüs’ün yeniden fethinde halkın can ve ibadet güvenliği gözetilmiştir. Böyle bir karşılaştırma yapılırken anlatının kimin kaleminden geldiği de göz önünde bulundurulmalıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.